Haber Detayı
17 özellik tek tek incelendi: 'Coğrafya kaderdir'... Gerçek çıktı
Bilim dünyasında giderek artan araştırmalar, farklı bir coğrafyada büyümüş olsaydık nasıl biri olacağımız sorusuna ışık tutuyor. Uzmanlara göre DNA belirleyici olsa da, çevre ve kültür kişiliğimiz üzerinde en az genler kadar etkili.
Gittikçe artan sayıda bilimsel çalışma, eğer dünyanın başka bir köşesinde büyüseydik bugün aynı kişi olup olmayacağımız sorusuna yanıt arıyor.
Norveç’teki Oslo Üniversitesi’nde görev yapan psikiyatrik genetikçi Ziada Ayorech, her bireyin DNA’sının kendine özgü olduğunu ve temel genetik yapının yaşanılan yere göre değişmediğini vurguluyor.
Ancak Ayorech’e göre, DNA tek başına kim olduğumuzu açıklamaya yetmiyor.İKİZ ÇALIŞMALARI NE SÖYLÜYORBu sorunun yanıtını arayan bilim insanları genellikle tek yumurta ikizleri ile çift yumurta ikizlerini karşılaştıran araştırmalara başvuruyor.
DNA’ları neredeyse birebir aynı olan tek yumurta ikizleri ile genomlarının yaklaşık yarısını paylaşan çift yumurta ikizleri arasındaki benzerlik farkı, bir özelliğin genetik mi yoksa çevresel mi olduğunu anlamaya yardımcı oluyor.Tek yumurta ikizlerinin belirli bir özelliği paylaşma oranı daha yüksekse, bunun genetik etkiden kaynaklandığı düşünülüyor.2015 yılında yayımlanan ve yaklaşık 50 yıllık araştırmayı kapsayan geniş bir analizde, dünya genelinde 14 milyon ikiz üzerinde 17 farklı özellik incelendi.
Eğitim düzeyinden siyasi görüşlere, psikiyatrik rahatsızlıklardan kişilik özelliklerine kadar pek çok başlığı kapsayan çalışmada, genetiğin ortalama olarak farklılıkların yalnızca yüzde 50’sini açıkladığı sonucuna varıldı.GENLER Mİ ÇEVRE MİAraştırmalar, bazı özelliklerin genetikten daha fazla etkilendiğini gösteriyor.
Zeka katsayısının (IQ) yüzde 50’den fazlasının kalıtsal olduğu, ayrıca genetik etkinin yaşamın ilerleyen dönemlerinde daha belirgin hale geldiği belirtiliyor.
Buna karşılık kişilik özelliklerinin yaklaşık yüzde 40 oranında kalıtsal olduğu ve çevresel faktörlerden daha fazla etkilendiği ifade ediliyor.Uganda doğumlu olan Ayorech, yaşamının büyük kısmını İngiltere’de geçirdikten sonra Norveç’e taşındı.
Kendi deneyiminden örnek veren Ayorech, Norveç’te yaşarken İngiltere’deki haline kıyasla daha az dışa dönük olduğunu söylüyor.Genetik yapısının tamamen değişmesinin mümkün olmadığını belirten Ayorech, bilinçaltında hala spontane etkileşimleri teşvik eden ortamlara yöneldiğini dile getiriyor ve şu ifadeyi kullanıyor: “Genetik özelliklerimizle uyumlu ortamlar aramaya eğilimliyiz.”KÜLTÜR BEYNİMİZİ DEĞİŞTİRİYOR MU?Tayvan Ulusal Üniversitesi’nde kültürlerarası psikolog olarak görev yapan Ching-Yu Huang’a göre kültür, kimliğimizin vazgeçilmez bir parçası.
Huang, aynı DNA’ya sahip olunsa bile Tayvan’da büyüyen bir kişinin beyninin, başka bir ülkede büyüyen versiyonundan farklı olacağını savunuyor.Sussex Üniversitesi’nden kültürlerarası psikolog Vivian Vignoles ise hangi genlere sahip olunursa olunsun, bu genlerin ortaya çıkabilmesi için uygun bir çevreye ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.Uzun yıllar boyunca insan psikolojisinin evrensel olduğu ve ABD ile Avrupa’daki çalışmaların tüm dünyaya genellenebileceği varsayılmıştı.
Ancak yapılan deneyler, Batı toplumlarının daha bireyselci; Japonya gibi Doğu toplumlarının ise daha kolektivist eğilimler taşıdığını gösterdi.
Japon toplumunda bireylerin kendilerini sosyal rollerine göre tanımlama olasılığı daha yüksek.Beyin görüntüleme çalışmalarında da dikkat çekici farklar ortaya çıktı.
Batılı katılımcılarda öz farkındalıkla ilgili beyin bölgesi kişi kendisini düşündüğünde aktifleşirken, Çinli katılımcılarda aynı bölge annelerini düşündüklerinde harekete geçti.GÖÇ VE KÜLTÜREL DEĞİŞİMHuang ve ekibi, İngiltere’ye göç eden Çinli ailelerin çocuklarının otoriteye bakış açısını da inceledi.
Araştırma sonuçlarına göre tüm çocuklar ebeveynlerine benzer oranda itaat ederken, Tayvan’da büyüyen çocuklar, İngiltere’de büyüyen Çinli göçmen çocuklara kıyasla başlangıçta isteksiz olsalar bile ebeveynlerine daha fazla uyum gösterdi.Bu durumun, Asya kültüründe itaat ve ebeveyne saygının güçlü biçimde vurgulanmasından kaynaklandığı, İngiltere’de büyüyen çocukların ise daha bireyselci değerlerle şekillenmiş olabileceği ifade ediliyor.2022 yılında 22 ülkede gerçekleştirilen kişilik testlerinin karşılaştırıldığı bir çalışmada ise kültürel değerlerin kişilik özelliklerine yansıdığı görüldü.
Arnavutluk, Hindistan, Almanya, Fransa, Hong Kong ve Çin gibi öz disipline önem veren toplumlarda yaşayan bireyler bağlılık ve organizasyon alanlarında daha yüksek puan aldı.
Kanada, Yeni Zelanda, Güney Afrika, Avustralya, Birleşik Krallık, İrlanda, Norveç ve Filipinler gibi daha esnek ve bireyselci kültürlerde ise uyumluluk ve deneyime açıklık düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlendi.Odatv.com
