Cennetlerinden kovulan aydınlar: ‘Sarı Zarflar’

Bu yıl da filmlerden çok İsrail yanlısı açıklamaların ve karşı protestoların konuşulduğu Berlin Film Festivali’nde Altın Ayı ödülü kazanarak en iyi film seçilen İlker Çatak imzalı “Sarı Zarflar”, bugünden itibaren sinemalarımızda… 2023 yapımı harika filmi “Öğretmenler Odası”yla Almanya adına Oscar adaylığı ve pek çok ödül elde eden Çatak, Almanya-Fransa-Türkiye ortak yapımı “Sarı Zarflar”da da bireyleri merkez alarak toplumcu-gerçekçi bir öykü anlatmaya soyunuyor.

Devlet Tiyatroları oyuncusu Derya ve yönetmen-akademisyen kocası Aziz, 14-15 yaşlarındaki kızları Ezgi’yle birlikte Ankara’da yaşamaktadırlar.

Savaş karşıtı-barış yanlısı eylemlere katılan ve öğrencilerini de teşvik eden aktivist çift, bu nedenle aniden işlerinden olurlar.

Sarı zarflar içinde gelen tebligatlar sonucu Derya’nın başarı kazanmış oyunu iptal edilir, Aziz işsiz kalır.

Dikili tek bir ağaçları ve hiçbir birikimleri olmadığını anladığımız çift, mecburen İstanbul’a taşınır, Aziz’in annesinin çok da geniş olmayan evine yerleşirler.

Bundan sonrası, iç ve dış dünyalardaki hesaplaşmalar olarak sökün edecektir.

ANKARA ROLÜNDE BERLİN… İlker Çatak, öncelikle “Ankara rolünde Berlin… İstanbul rolünde Hamburg…” tercihiyle yalnızca filmin çekim yerlerini işaretlememiş, aynı zamanda öyküyü Türkiye dışına taşırarak, evrensel bir dil tutturmuş.

Çoğu seyircinin kavramakta zorluk çekeceği bu özelliğiyle “Sarı Zarflar”, özellikle Batılı gazetecilerin dediği gibi, “Türkiye’de çekilemediği için” Berlin ve Hamburg’u mekân edinen bir film değil.

Çatak ve senaryo ekibi, Ukrayna operasyonundan sonra Rus kültürüne yönelik baskı ve sansür ile Gazze’den sonra İsrail’i protesto eden aydınlara yönelik otoriterleşmeyi çağrıştırarak Almanya’yı da hedefe koymuş, bu ülkeyi de “devlet baskısından” azade kılmamışlar.

Derya ve Aziz’in katıldığı-tanık olduğu protesto gösterilerinde Filistin bayraklarının da olması bu tavrın kanıtlarından biri.

Fazla derinine inmeden, Barış akademisyenlerine yönelik vurguların muğlaklığı da İlker Çatak’ın yerel bir olaya odaklanmaktan çok, genel bir devlet ve aydınlar/sanatçılar ilişkisi üzerinde durmak istediğini gösteriyor bence.

Derya, Aziz ve arkadaşlarının tam olarak hangi savaşa karşı ve hangi barıştan yana olduklarını tam anlayamamamız da bir tercihin sonucu tabii ki.

İDEALİZE EDİLMEYEN KARAKTERLER Filmin en sevdiğim yanı, sanatçı-akademisyen çiftin, yalnızca devlet tarafından mağduriyete uğramaları bağlamında değil, birbirlerine karşı da mağduriyetleri açısından ele alınması oldu.

İkisi de birer kahraman olarak değil, özellikle filmin ikinci yarısından itibaren pek çok kez anti-kahraman olarak çiziliyor.

İkisi de mücadelelerinde tavizler veriyor, arkadaşları ve birbirleri tarafından eleştiriliyor, yarı-amatör bir tiyatro topluluğunda idare etmeye çalışıyor ve ergenlik çağında, özel okula göndermek istedikleri bir kız çocuğunun ebeveynleri olarak, hayatın gerçeklerine “tutunmak” zorunda kalıyorlar. “Sarı Zarflar”ın gerçekçilik açısından zirveye ulaştığı anlar da kendi aralarındaki tartışmalar ve kızları Ezgi’yle ilişkilerinde beliriyor.

İlker Çatak, Derya’yı da Aziz’i de idealize etmemiş, ikisi arasında tarafsız kalmış, Özgü Namal ve Tansu Biçer’in alkışlanacak oyunculuk güçleri sayesinde ikisine de son derece gerçekçi yaklaşmış.

Burada bir parantez açıp, herkesin haklı olarak Namal ve Biçer’in oyunculuklarına dikkat çektiğini ama Ezgi’yi canlandıran Leyla Smyrna Cabas’ın da unutulmaması gerektiğini belirteyim.

Genç oyuncu, kendi kuşağını çok iyi canlandırmış ve zorlu bir rolde çok iyi iş çıkartmış.

Eskilerin deyimiyle bir küçük-burjuva cenneti olan ülkemizde, devlet ve otorite tarafından rahatı kaçırılıp “cennetlerinden” kovulan aydın ve sanatçıların ödemek zorunda kaldıkları bedelleri, ruh hallerini, çelişkilerini vb. toplumsal bir çerçeveye oturtarak anlatan, izlenmesi ve tartışılması gereken iyi bir film var karşımızda.