Haber Detayı
Paket içindeki büyük kuruyemişler neden yukarıda durur
Karışık kuruyemişi açtığınızda en iri bademlerin, cevizlerin yukarıda sizi beklemesi tesadüf değil. Paketi her salladığınızda içeride küçük bir fizik ayaklanması yaşanıyor. Ve bu hikayenin adı var.
Bir karışık kuruyemiş paketini elinize alın.
Şöyle bir sallayın ve açın.
En büyük parçalar yine yüzeyde, değil mi?
Bu durum “ilk dolduranın hilesi” olarak bilinir.
Aksine, her sallayışta yeniden üretilen bir fiziksel süreçtir bu.
Bilim dünyası bu şaşırtıcı ayrışmayı Brezilya Fındığı Etkisi olarak adlandırıyor.İsim aslında tesadüf değil!
Karışımlardaki en iri parça —genellikle Brezilya fındığı— her seferinde yüzeye tırmanıyor.AĞIR OLAN NEDEN DİBE ÇÖKMEZ?Bilinen bize şunu söyler; ağır olan aşağı iner.
Yağ ve suyu karıştırdığınızda yoğun olan sıvı dibe çöker.
Ama kuruyemiş bir sıvı değildir.
O, “granüler madde”dir; yani birbirine temas eden ama aralarında boşluklar barındıran katı parçacıklar topluluğu.
İşte o boşluklar, oyunun kurallarını değiştirir.Paketi her salladığınızda içeride mikroskobik bir yer sarsıntısı yaşanır.
Büyük bir parça çok az yükselir.
Altında küçük bir boşluk oluşur.
Daha küçük taneler o boşluğu hemen doldurur.
Büyük parça geri inemez.Bir sonraki sallayışta aynı şey olur.
Ve bir sonrakinde.
Sonunda büyük parça yüzeye ulaşır.
Bu, aşağıdan yukarıya doğru inşa edilen bir merdiven gibidir — ama basamakları küçük taneler döşer.
Küçükler aşağı kaçar, büyükler yukarı itilir.
Süreç iki temel hareketle ilerler; küçük parçalar büyüklerin arasındaki boşluklardan aşağı süzülür. (Buna perkolasyon denir.)Sallama sırasında oluşan dolaşım akımları büyük parçaları yukarı doğru iter.
Yani büyükler “hafif” oldukları için değil, küçüklerin sürekli aşağı kaçması nedeniyle yukarıda kalırlar.
Paradoks gibi görünen şey aslında boşlukların fiziğidir.HER ZAMAN AYNI SONUÇ MU ÇIKAR?Hayır.
İşler bu kadar basit değil.
Yoğunluk oranı değişirse tablo tersine dönebilir.
Kap konik biçimdeyse iç dolaşım farklı çalışabilir.
Parçaların yüzey pürüzlülüğü ve sürtünmesi bile sonucu etkileyebilir.
Hatta bazı koşullarda büyük parçalar gerçekten dibe iner.
Bu yüzden araştırmalar halen sürüyor.
Granüler maddeler, fiziğin en karmaşık ve hala tam çözülememiş alanlarından biri.Tahıl siloları, kahve çekirdekleri, pirinç, kakao tozu, bebek mamaları, kum tepeleri… Hepsi aynı fiziksel prensiplere bağlı.Odatv.com
