Haber Detayı
2011 Japonya depreminin gizemi derinlerde aydınlanıyor
2011’deki yıkıcı sarsıntının merkezinde, plakalar arasında sıkışmış ince bir kil katmanı olduğu belirlendi. Bu tabaka, fay hattındaki hareketi olağan sınırların ötesine taşımış olabilir.
2011 yılında Japonya'yı sarsan, on binlerce insanın hayatını kaybetmesine ve Fukuşima nükleer felaketine yol açan devasa depremin arkasındaki gizem nihayet aydınlanıyor.
Bilim dünyasını yıllardır meşgul eden "Bu deprem neden bu kadar yıkıcıydı?" sorusuna yanıt arayan jeologlar, okyanus tabanının derinliklerinde saklı, şaşırtıcı bir detaya ulaştı.Yeni bir araştırmaya göre, felaketin şiddetini artıran asıl unsur, yer kabuğunun derinliklerinde bulunan ve adeta bir "buz pisti" görevi gören ince, kaygan bir kil tabakası haline geldi.
Normal şartlarda büyük depremler, tektonik plakaların birbirine sürtünerek enerji biriktirmesi ve bu enerjinin bir anda boşalmasıyla gerçekleşiyor.
Ancak 2011'deki sarsıntı, modern ölçüm tarihinin en güçlü dördüncü depremi olarak kayıtlara geçerken mevcut modellerin çoğuna uyum göstermiyordu.
Bu durumu anlamak isteyen bir araştırma ekibi, 2024 yılında “Chikyu” adlı sondaj gemisiyle Japon Çukuru'na doğru yola çıktı.
Deniz seviyesinden yaklaşık 8 bin metre aşağıda, plakaların birleştiği noktadan karot örnekleri almayı başaran ekip, bu süreçte dünyanın en derin bilimsel okyanus sondajı rekorunu da kırdı.Doğal bir “yırtılma hattı” gibi davranan kil tabakasıElde edilen numunelerin analizi, yer sarsıntısının sanılandan çok daha spesifik bir noktada yoğunlaştığını kanıtladı.
Depremin merkezinde, 130 milyon yıl boyunca mikroskobik parçacıkların okyanus tabanına çökmesiyle oluşmuş, yaklaşık 25-30 metre kalınlığında antik bir çamur tabakası bulunuyor.
Profesör Ron Hackney'in açıklamalarına göre bu zayıf kil tabakası, üstündeki ve altındaki sert kaya katmanlarının arasına sıkışmış durumda.
Pasifik plakası yılda yaklaşık 10 santimetre hızla Japonya'nın altına doğru süzülürken, bu kil tabakası doğal bir "yırtılma hattı" işlevi gördü.Ancak asıl şaşırtıcı nokta, bu incecik tabakanın izin verdiği hareketin devasa boyutu.
Sadece birkaç santimetre kalınlığındaki bir kırılma düzlemi, fay hattı üzerinde 50 ila 70 metrelik bir kayma oluşturabildi.
Bu ani hareket okyanus tabanını metrelerce yukarı fırlatarak o ölümcül tsunamiyi tetikledi.
Normalde modeller, en büyük hareketin fay hattının en derin kısımlarında olacağını öngörüyordu, ancak bu kaygan kil tabakası sayesinde kırılma, plakaların en sığlaştığı noktada bile dizginlenemez bir güce ulaştı.Bu keşif, sadece geçmişi açıklamakla kalmıyor, gelecekteki felaketlere karşı bir erken uyarı sisteminin de temelini atıyor.
Benzer zayıf kil tabakalarının Sumatra gibi diğer riskli bölgelerde de olabileceği düşünülüyor.
Eğer bu teori doğrulanırsa, hangi fay hatlarının “beklenmedik” bir şiddette patlama yapabileceğini önceden belirlemek mümkün hale gelecek. 2011'de hükümetlerin kıyı duvarlarının yüksekliği konusunda düştüğü fikir ayrılıkları binlerce cana mal olmuştu, ancak yerin binlerce metre altındaki bu küçük detayın anlaşılması, gelecekte çok daha doğru savunma hatları kurulmasını sağlayabilir.
