Eski Tahran Büyükelçisi Ümit Yardım, İran’daki protestoları değerlendirdi: ‘Rejimi değiştireceğini sanmıyorum, İran’ın dış etkisini azaltır’

İran riyalinin rekor değer kaybının ardından başkent Tahran’da 28 Aralık’ta esnaf kepenk kapatmış, ülkede hayat pahalılığına karşı protestolar başlamıştı.

En az 3 kişinin hayatını kaybettiği protestoların ne yöne evrileceği merak konusu oldu. ‘YÖNETİM VE HALK ARASINDAKİ BAĞ ÇOK ZAYIF’ 2010 ile 2014 yılları arasında Türkiye’nin Tahran Büyükelçisi olarak görev yapan Emekli Büyükelçi Ümit Yardım, İran’daki gelişmeleri Cumhuriyet’e değerlendirdi.

Yardım, bugün yaşananların sebeplerinin geçmişte aranması gerektiğini belirterek, “İran, ‘İslam Devrimi’ olarak tanımladığı devrimi bugünlere taşıyamadı.

O heyecanı karşılayamadı. ‘Devrim değişik çevrelere yayıldı’ denebilir ama bu, işin ideolojik boyutu.

Devrimin genel nüfusla olan bağını sağlayamadı.

Yıllar geçtikçe dinamizm de kalmadı.

Ben bugün yaşananlarda bir numaralı etmen olarak bunları görüyorum” değerlendirmelerini yaptı.

İran halkının devlet otoritesine olan bağı azaldıkça ülkenin kırılganlaştığını kaydeden Yardım, “Ayrıca, İslami dış politika yaklaşımı ve İslam’dan da önce geliştirdiği, kendi ulusal ideolojik çizgilerini önceleyen dış politika tavrı apayrı bir sorun oldu.

Aynı mezhepte olduğu ülkelerle ilişkilerine öncelik verdi.

Bunu iç politikada da kullandı. 45 yıldır hem iç hem dış politikasını sadece ABD ve İsrail’e karşı olmak üzere kurguladı” dedi.

Yardım, İranlıların seçimlere olan güveninin azalmasının da bu tip protestoları artırdığını söyledi. ‘PROTESTOLAR İRAN’IN DIŞARIDAKİ NÜFUZUNU AZALTIR’ Ümit Yardım, bunlarla birlikte, “Bir haftadır süren gösterilerin 1980’dekiler gibi ülke yapısını sarsacak, rejimi değiştirebilecek bir gösteriler zincirine dönüşeceğini düşünmüyorum.

İran, 2000’lerden itibaren bahsettiğim sorunlarla baş başa olduğu için her yıl, hemen hemen her vesileyle kitlesel eylemlerle karşılaşıyor” dedi.

Yardım, “Ama” diyerek sözlerine devam etti: “Bu dönemde yapılan gösterilerin, geçmiş dönemde yapılan gösterilerden biraz farkı var. 90’larda, 2000’lerde ve 2010’larda ya da Ahmedinejad döneminde, ki ben oradaydım, Ortadoğu’da önemli bir dinamik vardı.

Neydi o?

Gazze olayı, 7 Ekim yaşanmamıştı.

İyi kötü yerleşik bir Ortadoğu vardı.

O dönemlerde İsrail ve İran’ın doğrudan yüz yüze çatışacağını söylemek pek mümkün değildi.

Fakat şu anda çok önemli bir dönemdeyiz, bölgede ABD ve İsrail odaklı yeni bir ittifak kuruluyor, yeni bir Ortadoğu kuruluyor.

Ve bu bölgenin ana unsurlarından birincisi, Hamas ve İran gibi iki gücü tamamen devre dışı bırakmak.

İkincisi de Amerika, İsrail ve bölgedeki ortakları, ki burada daha ziyade Körfez monarşilerini kastediyorum, hatta işler yolunda giderse Şam yönetiminin de eklemleneceği bir Ortadoğu kuruluyor.

Dolayısıyla bu dönemdeki İran içi çatışmaların ben herhangi bir ekonomik tepkiden daha çok İran’ı bölge dışına atmaya yönelik psikolojik ve siyasi harekâtların bir unsuru olduğunu düşünüyorum.

İç politikada bir değişime yol açmayacaktır ama İran’ın dışarıdaki nüfuzunu azaltacaktır.” ‘ABD’NİN YIKICI BİR HAREKATA GİRECEĞİNİ DÜŞÜNMÜYORUM’ İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın protestolar sonrası kullandığı “İnsanlar memnun değilse, bu bizim hatamızdır.

Suçu ABD veya başkalarında aramayın” açıklamasını değerlendiren Yardım, “Bu açıklama doğrudan halka ve kitleye yönelik.

Onlarla bağını güçlendirebilir.

Kendi özeleştirisini bu düzeye yükselttiği için ben önemli buluyorum.

Öte yandan geçmişte de bu tarz özeleştiriler yapılıyordu” dedi.

ABD Başkanı Donald Trump’ın dünkü “İran barışçıl göstericileri vurur ve öldürürse ABD devreye girecek.

Elimiz tetikte ve harekete geçmeye hazırız” açıklamalarını ise Ümit Yardım, “Bu söylemdeki tarzda genel bir operasyon, yıkıcı bir karasal harekat olacağı kanaatinde değilim.

Bunun sonuç vermeyeceğini bence ABD bizden daha iyi biliyor, çünkü İran’da dış tehdidin farklı bir boyuta dönüşmesi halinde toparlayıcı iç dinamikler oluşabiliyor.

Ama şartlar öyle bir gelişebilir ki, İsrail ve Amerika bazı noktalara, ki bunlar nükleer tesisler olabilir, ortaklaşa saldırabilir.

Geçen yılki çatışmalarda Fordo (nükleer) tesisleri de hedeflerden biriydi.

İran’ın ana inanç merkezi olan Meşhed’e kadar gittiler.

Bunlara benzer şeyler olmaz diyemem.

Trump çelişkili mesajlar verebiliyor” şeklinde değerlendirdi.