Futbol gelirinde paylaşım savaşları

Öncelikle ilk mücadele alanı olan Avrupa kupalarındaki duruma bir göz atalım.

UE­FA’nın düzenlediği üç ayrı kupadan, yani Şampiyonlar Ligi, Avrupa Li­gi ve Konferans Ligi’nden elde edi­len sezonluk gelir 4,4 milyar euroyu bulmuş durumda.

UEFA, masraflar ve federasyon payları çıkarıldıktan sonra bunun 3,3 milyar euroluk kıs­mını bu üç turnuvaya katılan takım­lar arasında bölüştürüyor.Ancak, burada aslan payını Şam­piyonlar Ligi takımları alıyor.

Geli­rin yüzde 74’ünü onlar paylaşıyor.

Avrupa Ligi takımlarına yüzde 17’lik ve Konferans Ligi takımlarına sade­ce yüzde 9’luk bir pay kalıyor.

Üstü­ne üstlük Şampiyonlar Ligi’nin ge­diklisi Real Madrid, Barcelona, Li­verpool, Manchester City, Bayern, PSG gibi devler bu en zengin turnu­vada en büyük payı alıyor genelde. Âdeta zenginlerin daha da zengin­leştiği bir sistem söz konusu.

Orta sınıf takımlar ya da diğer iki küçük kupadakiler aynı ölçüde faydalana­mıyor bu gelir havuzundan.Bu sezonun rakamlarına bakın­ca bunu çok net görebiliriz.

Şampi­yonlar Ligi’ndeki altı takım şimdi­den 100 milyon euronun üzerinden ödüle hak kazandı: Bayern 112 mil­yon, Arsenal ve Liverpool 109’ar mil­yon, PSG 106 milyon, Real Madrid 102 milyon ve Barcelona 100 milyon euroyu garantiledi.

Halbuki Porte­kiz takımı Sporting de çeyrek finale yükseldi ama geliri 80 milyon euro civarında.

Keza son 16 turunda ele­nen Norveç takımı Bodo’nun ve Ga­latasaray’ın bu sezonki UEFA gelir 50-55 milyon euro bandında kaldı.İki kupaya kırıntılar kalıyor Diğer iki kupadaki rakamlar da­ha çarpıcı.

Mesela Avrupa Ligi’nde en yüksek geliri garantilemiş As­ton Villa, Real Betis ve Porto’nun garantilediği meblağ 20 milyonun biraz üzerinde.

Konferans Ligi’n­deki en iyi takımlar Şahtar, Stras­bourg ve Rayo Vallecano’nun geliri 11 milyonu zorlukla geçmiş.

Kısa­cası hem Şampiyonlar Ligi’nin kendi içinde hem diğer kupa­larla arasında büyük bir gelir dağılımı eşitsizliği var.Önceki hafta Sofya’da top­lanan European Leagues (Avrupa Ligleri) zirve­sinde Union of Europe­an Clubs (UEC-Avrupa Kulipler Birliği) bir su­numla teklifini açıkladı:1 Öncelikle UEFA’nın büyük liglerin bü­yük takımlarını gözet­mek için koyduğu ‘Value Pillar’ (de­ğer ayağı) iptal edilsin.

Bu rakam da genel gelir havuzuna alınsın.2 Üç kupanın gelirden aldığı pay­ların dağılımı yüzde 74-17-9 ye­rine yüzde 50-30-20 olsun.3 Ayrıca üç Avrupa kupasına katı­lanlar toplam gelirin yüzde 85’ini paylaşırken yüzde 15’lik kısmı da di­ğer küçük liglere aktarılsın.Bu öneriler bile eşitlik getirmez ama büyük kulüplerin orta boy ve kü­çük kulüpleri bir parça daha az ez­mesini sağlar.Ada’da alt liglere destek talebi İngiltere’de de uzun süredir Pre­mier Lig’in ülke içindeki hegemon­yasına ve mali üstünlüğüne karşı bir tepki var.

Bu amaçla beş yıl önce baş­layan bir sürecin sonunda ‘Bağımsız Futbol Denetleme Kurulu’ oluştu­ruldu.

Kurul gelecek yıl yayınlayaca­ğı raporla ülkede futbola dair sorun­ların bir röntgenini çekecek.Mevcut duruma göre yıllık 3,2 mil­yar sterlinlik yayın hakları pastası Premier Lig için büyük bir mali güç.

Hem diğer ülke liglerine hem de İn­giltere’deki alt liglere karşı rakip­siz hale getiriyor onları.

Bu rakamın yüzde 88’ini PL takımları paylaşır­ken, yüzde yedisi destek amacıyla ‘paraşüt ödemesi’ adı altında alt lige düşen takımlara gidiyor.

Sadece yüz­de 5’lik kısım ise İngiltere’deki diğer 138 profesyonel takıma pay ediliyor.

Yani onlarca köklü takıma bu kadarı layık görülüyor.Ama sporda etkin düşünce kuru­luşları boş durmuyor.

Geçen hafta ‘Fair Game’ 90 sayfalık bir rapor ya­yınlayarak daha adil bir paylaşım modeli önerdi.

Öneriye göre 3,2 mil­yarlık yayın hakları pastasının yüz­de 25’i daha aşağıdaki liglere gide­cek.

Sadece Championship değil, League 1, League 2, hatta lig sistemi dışındaki National League kulüp­leri de bundan yararlanacak.

Ayrı­ca paraşüt ödemeleri üç yerine iki yıl devam edecek.

Bu sayede PL ta­kımları en az 96 milyon sterlinlik rakam ve ayrıca performans prim­lerini alacaklar.

Öte yandan da al­tıncı seviye ligdeki takımlar bile yıl­da en 2 milyon 880 bin sterlin pay alacak pastadan.Süper Lig’deki dağılıma Anadolu itirazı Türkiye’de de gelir paylaşımına dair şikayetler bir süredir duyuluyordu.

Dört büyükler dışındaki özellikle Anadolu kulüpleri gelirlerinin çok düşük kaldığını ve ligde büyük bir dengesizlik ortaya çıktığını öne sürdüler. 10 gün evvel de Türkiye Futbol Federasyonu bir açıklama yaparak yayın geliri dağıtımındaki kıstaslardan biri olan ve geçmişte şampiyonluk yaşamış altı takıma dağıtılan ‘şampiyonlar payı’nı gelecek sezondan itibaren kaldıracağını duyurdu.

Buna göre yeni sezonla birlikte yüzde 11'lik bu pay tüm kulüplere eşit pay edilecek ve yayın gelirinin yüzde 48'i tüm takımlara eşit şekilde dağıtılmış olacak.

Halbuki, Türkiye’de havuz sisteminin kurulduğu 1996’dan bu yana şampiyonlar payı uygulanıyordu. 30 yıl önce yayın gelirinin yüzde 40’ı eşit paylaşılırken şampiyonlara tam yüzde 25’lik bir pay ayrılıyordu.

Başta Galatasaray olmak üzere büyükler itiraz etse de galiba eski şampiyonların kayrıldığı dönemin sonuna geliyoruz Süper Lig’de….