Sorulara yanıtlar

Zaman zaman okurlardan sorular gelir bize.

Bu soruları iki öbeğe ayırıyorum.

Birinci öbektekiler gerçekten bir dilbilimcinin yol göstermesi, ışık tutması gereken sorular; ikinci öbektekiler ise daha önceden epey yazdığımız, kitaplarımızda ele aldığımız, okurların kolay bir çabayla yanıtını bulabileceği sorular.

İkinci öbekteki sorular biraz kolaya kaçmaktan kaynaklanır.

Okurlar bizden bazı konularda kural isterler.

Türkçede kural koymanın çok zor olduğu konular, sorunlar vardır.

Tekillik-çoğulluk bunlardan biridir.

TDK uzmanları bu karışık konuya ışık tutmak yerine hâlâ terim tartışıyorlar; “tekil”, “çoğul” terimlerini yanlış buluyorlar, “teklik”, “çokluk” terimlerini kullanıyorlar.

Onlara göre kendi deyişleriyle bunların “teşkili” yanlışmış. “Teşkili yanlış” demekten hâlâ kurtulamadılar, oysa Dil Devrimi’yle kazanılan binlerce sözcük onların koydukları kuralların, “teşkil” açıklamalarının yanlış olduğunu gösterdi.

Hem sonra “tekil”, “çoğul” sözcükleri salt dilbilgisi terimleri olmaktan çıktı, felsefeciler, toplumbilimciler dil uzmanlarından daha çok kullanıyorlar.

Siz kendi içinize kapanıp gitmişsiniz, hâlâ neyi tartışıyorsunuz?

Bu terimler, “tekil” ve “çoğul” sözcükleri yerleşti.

Bu karışık konunun terimlerini de karıştırmanın bir anlamı var mı?

Bir okurum, “İyi akşamlar.” sözündeki çoğul ekini soruyor.

Burada çoğulluk olmadığı halde neden “-lar” ekinin kullanıldığını anlamak istiyor. “İyi günler, hayırlı sabahlar” gibi sözler de bu öbektendir.

Başka bir okurumuz da “Hoş geldiniz?” sözüne “Hoş buldum” diye karşılık verenlerden söz ediyor.

Tek de olsanız, “Hoş bulduk.” demek gerekir, söz böyle kalıplaşmış.

Bu tür sözlere kalıplaşmış sözler diyoruz.

Bildiğiniz kurallara, tekil-çoğul uyumuna bakmayacaksınız, söz böyle kalıplaşmış, böyle konuşup yazacağız. - Tekil-çoğul konularının ne denli karışık olduğuna size sadece bir örnek: - Selim’in yardımcıları çoğalıyordu. - Selim’in yardımcıları çoğalıyorlardı.

Bunların hangisi doğru?

İşte karışık konulardan biri… Uzun uzun konuşmayı, tartışmayı gerektirir.

Biraz zor ve karışık bir konudur.

Türkçem Mahzun Ben Mahzun (İmge Yayınevi, Ankara 2005, s. 39)) kitabımda bol örneklerle uzun uzun anlattım bu konuyu.

Öğretemediğimiz Türkçe (İmge Yayınevi, 5. baskı, s. 107) adlı kitabımda da aynı konuyu tartıştığım bir bölüm var.

Şu sözümü bir daha yineleyeceğim: Bir dilin yazılmış yüz kuralı varsa, yazılamamış bin kuralı var.

Kitap önerisi: Kassem Hawal, Mreydi Çarşısı, H2O Kitap, İstanbul 2023.