Duvarların ardındaki ülke... Brezilya’nın gerçek hikâyesi: Modernlik ve tedirginlik aynı sokakta

Uzun zamandır Güney Amerika seyahati fikri zihnimin bir köşesinde bekliyordu.

Sırt çantalarımızla yıllar önce Kamboçya ve Vietnam yollarını arşınladığımız Ozan Aras’tan gelen mesaj ise süreci hızlandırdı:“Abi Brezilya’ya bilet aldım, sen de alsana.

Latin Amerika yapalım.”Bazı kararlar düşünülerek değil, hissedilerek alınır.

Çantamı topladım, İstanbul’dan direkt uçuşla Salı günü Sao Paulo’ya indim.

Dün Rio’ya geçtim ama önce Sao Paulo ve Brezilya’nın bende bıraktığı ilk izleri anlatmam gerekiyor.MODERNLİK VE TEDİRGİNLİK AYNI SOKAKTASao Paulo, ilk bakışta fazlasıyla modern bir şehir.

Gökdelenler, geniş caddeler, dünya trendlerine uygun restoranlar, kafeler… Paulista bölgesi özellikle büyük metropollerin alışıldık estetiğini taşıyor.Ama bu modernliğin hemen yanında başka bir gerçeklik yükseliyor:Kalın duvarlar.Özel güvenlik kulübeleri.Elektrikli, jiletli dikenli teller.Zengin semtlerde neredeyse her bina küçük bir kaleye benziyor.İnsan ister istemez düşünüyor:Varlıklılar kendi sermayelerinin hapishanelerini kendileri mi inşa etmiş?BREZİLYA’DA GÜVENLİK SÖYLENCESİBrezilya’ya gelmeden önce herkes aynı uyarıyı yaptı:“Aman dikkat et.”“Telefonunu kaptırırsın.”“Gasp olur.”“Gece sokakta rahat yürünmez.”Bu anlatının kökeni aslında şehir manzarasında saklı.

Duvarlar yalnızca mimari unsur değil; kolektif bir korkunun fiziksel yansıması.Beş gündür Brezilya’dayız.

Şimdiye kadar herhangi bir hırsızlık ya da gasp olayıyla karşılaşmadık.

Elbette bu kişisel deneyim, ülkenin tamamını temsil etmez.

Ancak şunu rahatlıkla söyleyebilirim:Korku atmosferi, gerçeklikten daha baskın hissediliyor.Şehir merkezinde yürürken, telefonunu bilinçli olarak saklama ihtiyacı duyuyorsun.

Çantanı refleksle kontrol ediyorsun.

Zengin semtte dahi bir tedirginlik hali var.FAVELA: DIŞLANAN COĞRAFYAŞehir merkezinin dışına çıktığınızda Brezilya’nın en çok konuşulan kelimesi karşınıza çıkıyor:Favela.Kabaca gecekondu mahalleleri.

Ama bu tanım fazlasıyla yüzeysel kalıyor.

Çünkü favelalar yalnızca yoksulluğun mekânı değil; aynı zamanda ayrı bir düzenin, ayrı bir sosyal yapının alanı.Gelir adaletsizliği burada çıplak biçimde hissediliyor.Favela’da yaşayan bir aile ayda 100 dolar civarında bir gelirle hayatta kalmaya çalışırken, Paulista civarında tek bir akşam yemeğine 1000 dolar bırakabilen bir kesim var.İşte Brezilya’nın temel gerilimi tam olarak burada yatıyor.EN GÜVENLİ YER NERESİTürkiye’den tanıdık bir isim, Gaziantepli baklava ustası Metin İyiköşker, YouTube sayesinde Brezilya’da fenomen haline geldi.

Yıllardır favela’da yaşıyor.

Oğlu Eren sağ olsun bizi misafir etti.Favela’ya girerken zihnimde ister istemez dışarıdan yüklenmiş önyargılar vardı.Eren’in ilk cümlesi ise ezber bozucuydu:“Abi burada telefonunuz çalınmaz.

Rahat olun.”Üç günün sonunda fark ettiğim duygu şuydu:Brezilya’da ilk kez gerçekten güvende hissettim.Sonra Eren ekledi:“Buranın kendine göre kanunları var.

Kimse kimseyi taciz edemez.

Hırsızlık yapılmaz.

En güvenli yer burasıdır.”TEZATIN ZİRVESİNe tuhaf değil mi?Brezilyalı varlıklı kesimin en çok korktuğu bölge: Favela.Ama benim en huzurlu hissettiğim yer: Favela.Devletin kontrolündeki merkez ve turistik alanlar: Görece “güvenli” kabul ediliyor.Ama bireysel olarak en tedirgin olduğum yerler: Tam da buralar.Bu tablo, gelir adaletsizliğinin yarattığı psikolojik haritayı çarpıcı biçimde ortaya koyuyor.Favela’da fakirsin ama güvendesin.Şehir merkezinde zenginsin ama duvarların arkasındasın.DUVARLARIN PSİKOLOJİSİBu deneyim bana şunu düşündürdü:Güvensizlik bazen suç oranından değil, eşitsizlikten beslenir.Zengin semtlerdeki duvarlar aslında yalnızca dışarıdakileri değil, içeridekileri de hapsediyor.

Fiziksel güvenlik arttıkça psikolojik huzur azalıyormuş gibi bir paradoks var.Favela’da ise farklı bir toplumsal sözleşme hissediliyor.

Devletin değil, mahallenin düzeni.BREZİLYA’NIN ASIL HİKÂYESİBrezilya’yı anlamak için yalnızca plajlara, karnavala, turistik kartpostallara bakmak yetmiyor.Bu ülke, duvarlar ile yoksulluk arasındaki gerilimde yaşıyor.Gözlemlerimin en çarpıcı özeti belki de şu:Şehir merkezinde dolaşırken güvensizdim.Favela’da ilk defa huzurlu hissettim.Olabilecek en tezat duygu.Bu hafta Brezilya’nın sosyolojik tarafına dair ilk izlenimlerimi paylaşmak istedim.Haftaya işin lezzet kısmına gireriz.

Çünkü Brezilya mutfağı da en az şehir kadar sürprizlerle dolu.