Haber Detayı
Beyni yok ama yüzlerce ayağı var: Deniz yıldızlarının akıl almaz yürüyüşü
Bilim dünyası, merkezi bir sinir sistemi bulunmayan deniz yıldızlarının yüzlerce ayağını nasıl tek bir merkezden yönetilmiyor gibi koordine ettiğini çözdü. Camın üzerinde bile baş aşağı ilerleyebilen bu canlılar, yollarını akılla değil, bacaklarındaki yükü hissederek buluyor.
Denizlerin sessiz ve beyinsiz avcıları olan deniz yıldızları, mühendislik dünyasını hayrete düşüren bir hareket kabiliyetine sahip.
Beyni veya merkezi bir sinir sistemi olmamasına rağmen bu canlılar kayalık, kumlu, kaygan ve hatta cam gibi pürüzsüz yüzeylerde dikey, yatay ya da baş aşağı hiç zorlanmadan ilerliyor.Uluslararası bir biyolog ve mühendis ekibi tarafından yürütülen yeni bir araştırma, deniz yıldızlarının bu karmaşık navigasyon yeteneğinin arkasındaki sırrı çözmeyi başardı.
Araştırma sonuçları, bu canlıların merkezi bir kumanda merkezi olmadan, tamamen “ayaklarının” yüzeyle kurduğu mekanik etkileşime dayalı, akıllıca bir strateji izlediğini gösteriyor.Deniz yıldızlarının her kolunun altında, “tüp ayak” (podia) adı verilen yüzlerce küçük uzuv yer alıyor.
Bu ayaklar, canlının vücudundaki su damar sistemi sayesinde hidrolik bir basınçla çalışıyor.
Esnek bir gövdeden oluşan bu tüplerin ucunda, yüzeylere yapışmayı sağlayan protein açısından zengin, yapışkan bir sıvı salgılayan diskler bulunuyor.
Yaygın olarak bilinen Asterias rubens türünde her kolda dört sıra tüp ayak mevcut ve bu da canlının hareket edebilmesi için yüzlerce bağımsız uzvun zamanlamasını koordine etmesi gerektiği anlamına geliyor.Ağırlık artıyor ama hız değişmiyorDoğadaki pek çok canlının aksine deniz yıldızlarında vücut kütlesi ile hareket hızı arasında alışılagelmiş bir bağ bulunmuyor.
Normalde vücut büyüdükçe veya bacak sayısı arttıkça hızın düşmesi beklenirken, deniz yıldızlarında durum farklı işliyor.
Bilim insanları, bu süreci gözlemlemek için laboratuvar ortamında yüksek kırılma özelliğine sahip camlar ve özel ışıklandırma sistemleri kullanarak deniz yıldızlarının “ayak izlerini” takip etti.
Elde edilen veriler, deniz yıldızlarının kaç ayağının yere değdiğinden bağımsız olarak neredeyse aynı hızda ilerlediğini kanıtladı.
Ancak ilginç bir detay dikkat çekti: Ayakların yüzeye yapışık kalma süresi arttığında, canlının hızı da yavaşlıyor.Bu durum, deniz yıldızlarının hareketlerini nöronlar aracılığıyla değil, ayakların üzerindeki mekanik yükü hissederek yönettiğini gösteriyor.
Araştırmacılar bu teoriyi test etmek için deniz yıldızlarına vücut ağırlıklarının yüzde 25'i ve 50'si kadar ek yük taşıyan küçük “sırt çantaları” taktı.
Beklendiği gibi, üzerindeki yük arttıkça her bir ayağın yüzeye tutunma süresi de belirgin şekilde uzadı.
Ayrıca hayvan baş aşağı yürüdüğünde, yani yer çekimine karşı koyduğunda, tüp ayakların temas davranışlarını otomatik olarak değiştirdiği gözlemlendi.Sonuç olarak deniz yıldızları, önlerindeki engelleri veya üzerlerindeki yükü merkezi bir beyinle analiz etmek yerine, her bir ayağın zeminle kurduğu doğrudan etkileşim sayesinde tepki veriyor.
Bu merkezi olmayan, “merkezsiz” hareket stratejisi, canlının en zorlu arazi koşullarında bile sağlam bir şekilde ilerlemesini sağlıyor.PNAS dergisinde yayımlanan bu bulgular, gelecekte tasarlanacak olan ve karmaşık zeminlerde hareket etmesi gereken yumuşak robotik sistemler için de yepyeni bir ilham kaynağı olabilir.
