Haber Detayı
Artan sıcaklarda sessizce değişen bir şey var: İki haftadan fazla arttı! Bu ne anlama geliyor, sağlığımızı nasıl etkiliyor?
Artan sıcaklıkların asıl tehlikesi sandığımızdan daha tehlikeli olabilir. Doç. Dr. Doğukan Doğu Yavaşlı’nın üstlendiği yeni bir çalışma, sıcaklara bakışımızı kökten sorgulatıyor. “Kaç derece?” sorusu tek başına neden artık yeterli değil? Cevabı, sağlığımızı yakından ilgilendiren ama pek konuşulmayan bir ayrıntıda gizli.
Uzun ve yorucu sıcaklıklar, Türkiye’de Ege ve Akdeniz kıyılarında artıyor.
Kesintisiz sıcaklar, özellikle yaşlılar, kronik hastalar ve açık havada çalışanlar için ciddi sağlık riski yaratıyor.
Çalışmada geliştirilen Termal Kalıcılık İndeksi, sağlık uyarı sistemlerinin ve çalışma düzenlerinin bu yeni iklim gerçeğine uygun tasarlanmasını sağlayabilir.
Uluslararası hakemli dergi Theoretical and Applied Climatology’de yayımlanan yeni bir çalışma, kesintisiz sıcak stresi yaşanan yaz günlerinin sayısının 1950’lerden bu yana iki haftadan fazla arttığını gösteriyor.
Çalışmaya göre altı saat ve üzeri sıcak stresi yaşanan günlerin sayısı, her 10 yılda 1,5 gün artıyor.
Bu artış bazı bölgelerde, 2,5 günü bulabiliyor.
Türkiye’nin özellikle Ege ve Akdeniz kıyıları, ısınma eğilimden en fazla etkilenen bölgeler arasında yer alıyor.
Genellikle iklim değişikliğinin en yüksek sıcaklıklar üzerindeki etkisi tartışılsa da halk sağlığı için asıl tehlike, yüksek sıcaklıkların ne kadar uzun süre devam ettiği.
Yapılan araştırmalar, orta şiddette sıcaklıkların dahi birkaç gün üst üste yaşanması halinde ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini gösteriyor.
Bunun nedeni, gündüz 40 derece olan bir yerin akşam saatlerinde serinlemesinin, vücudumuza dinlenme imkânı sunması.
Yüksek sıcaklıkların kesintisiz devam etmesi ise vücudun toparlanmasına zaman tanımıyor.
Bugün yaygın olarak kullanılan sıcak stresi indeksleri, genellikle anlık koşulları veya günlük ortalamaları ölçüyor.
Yeni yayımlanan bu çalışmada ise ilk kez, yüksek sıcaklıkların gün içinde ne kadar süreyle kesintisiz olarak devam ettiğini takip eden yeni bir ölçüt geliştirildi. “Termal Kalıcılık İndeksi” (Thermal Persistence Index, TPI) adı verilen bu ölçüt, yüksek sıcaklıkların sağlık etkilerine dair önemli bir gösterge sunuyor.
Uydu verilerinin kullanıldığı çalışma kapsamında, 1950-2024 yıllarının Mayıs-Eylül ayları arasında Akdeniz Havzası’nda sıcak stresinin süresindeki değişiklikler incelendi.
Sonuçlar, bu sürenin belirgin şekilde arttığını gösteriyor.Çalışma, günlük sıcak stres süresinin her 10 yılda yaklaşık 6 dakika arttığını ve günlük stres süresinin yaklaşık bir saat uzadığını ortaya koyuyor.
Ne var ki bu artış, en sıcak günlerde çok daha dramatik gerçekleşiyor: En sıcak günlerdeki maksimum stres süresi, 1950’lere kıyasla yaklaşık 2 saat 15 dakika daha uzun sürüyor.
Belki de en çarpıcı bulgu ise 6 saat ve üzeri kesintisiz sıcak stresi yaşanan gün sayısındaki artış.
Bu günlerin sayısı, her 10 yılda ortalama 1,5 gün, bazı bölgelerde ise 2,5 gün yükseliyor.
Bu, yaz ayları boyunca uzun süreli sıcak günlerin iki haftadan fazla arttığı anlamına geliyor.
Çalışma, Türkiye’nin bu eğilimden en çok etkilenen bölgeler arasında yer aldığını gösteriyor.
Ortalama stres süresinin, maksimum sürenin ve uzun süreli stres günlerinin sıklığının eş zamanlı olarak arttığı bölgeler, “konsensüs sıcak noktası” olarak adlandırılıyor.
Araştırmaya göre Türkiye’nin Ege ve Akdeniz kıyıları, özellikle İzmir, Aydın ve Muğla hatları, her üç metriğin de en fazla artış gösterdiği alanlar arasında.
Antalya’dan Hatay’a uzanan kıyı şeridi ise maksimum stres süresindeki artış ile öne çıkıyor.
Türkiye’nin güneydoğusu da dahil olmak üzere Doğu Akdeniz havzası, her üç metrik için de kritik bölgeler arasında.Bu bölgelerin ortak özelliği; yoğun nüfus, tarımsal üretim ve turizm faaliyetlerinin bir arada bulunması.
Dolayısıyla sıcak stresinin uzaması hem sağlık hem de ekonomik açıdan ciddi riskler oluşturuyor.
Çalışmayla geliştirilen Termal Kalıcılık İndeksi, yüksek sıcaklıklarda dikkate alınması gereken sağlık uyarı sistemleri için de yeni bir çerçeve sunuyor.Yüksek sıcaklıkların 4-6 saat devam etmesi, orta düzey stres yaratıyor.
Bu koşullarda sıvı tüketiminin artırılması ve gölgede dinlenme molaları alınması gerekiyor.
Sürenin 6-10 saate uzaması, yüksek stres anlamına geliyor.
Saatte 15 dakika zorunlu dinlenme molaları verilmesi ve ağır işlerin ertelenmesi öneriliyor. 10 saatten fazla süren yüksek sıcaklıklarda ise aşırı stres koşulları oluşuyor.
Bu durumda, temel hizmetler dışında, açık havada çalışmanın askıya alınması gerekiyor.
İstanbul, İzmir, Muğla ve Antalya gibi Akdeniz ve Ege kıyı kentlerinde, günde 8 saatten fazla süren kesintisiz sıcak stresin 1990’dan bu yana ikiye katlandığı düşünüldüğünde, bu tür uyarı sistemlerinin hayati önemde olduğu görülüyor.
Akdeniz Havzası’nın ve Türkiye’nin iklim değişikliği ile mücadelesinde, “Bugün hava kaç derece?” sorusu artık tek başına yeterli değil.
Sıcaklıkların ne kadar süreceği sorusu da en az onun kadar kritik.Uzun süreli sıcak stresine önlem olarak, mevsimsel Termal Kalıcılık İndeksi haritalarının hazırlanabilir.
İnşaat projelerinin ve tarımsal hasat dönemlerinin zamanlaması, turizm altyapısının düzenlenmesi, bu haritalara göre planlanabilir.
Özellikle açık havada çalışanlar için her sektöre özel çalışma-dinlenme protokollerinin geliştirilmesi büyük önem taşıyor.
Özellikle de turizm ve tarım açısından Türkiye’nin can damarı olan Ege ve Akdeniz kıyıları, bu riskin tam merkezinde yer alıyor.
Bu bölgelerdeki adaptasyon stratejilerinin acilen gözden geçirilmesi gerekiyor.
Kentsel planlama, yeşil alanların çoğaltılması ve erken uyarı sistemleri gibi uyum önlemleri, önümüzdeki yıllarda daha da kritik hâle gelecek.
