Çin’deki ‘Uluslararası Çok Kutuplulaşma ve Çin Modernizasyonu Konferansı’nın ardından

2025’in Aralık ayında Şangay Finans ve Ekonomi Üniversitesi (SUFE) tarafından Şangay’da 12-13 Aralık 2025 tarihlerinde düzenlenen ‘Çok Kutuplulaşma ve Çin Modernizasyonu (Çağcıllaşması)’ temalı uluslararası konferansa katıldım.

Konferansa ilişkin kısa bir bilgi paylaşımı yapalım.

Yazıyı Şangay’a ilişkin CGTN yapımı şu videoyu izleyerek de okumaya başlayabilirsiniz: https://www.youtube.com/watch?v=sbuqZ6OHP8s ÇOK KUTUPLULAŞMA VE ÇİN ÇAĞCILLAŞMASI Konferansın başlığı tam da böyleydi: Multipolarization and Chinese Modernization.

Konferans’a Avrupa’dan Afrika’ya, ABD’den Avustralya’ya dek dünyanın çeşitli üniversitelerinden akademisyenler bildirileriyle katıldılar.

Konferans SUFE’nin Üniversite Konsey Başkanı Xu Tao ve ardından ÇKP Parti Grup Sekreteri ve Xinhua Haber Ajansı Şangay Direktörü ve Ling-Gang Özel Bölge Yönetim Komitesi Direktör Vekili Tang Hao’nun açılış konuşmalarıyla başladı.

Konferansta öğleye dek ortak oturumda konuşmacılar sunumlarını gerçekleştirdiler.

Konuşmacıların sunum başlıkları şöyleydi: Zhou Li (Çin, Eski ÇKP Uluslararası İlişkiler Birimi Başkan Yardımcısı): Çin Çağcıllaşmasının İnşasında Üç önemli Boyut / Sergey Bodrunov (Rusya, Rusya Özgür İktisat Derneği Başkanı): Değer merkezli Nooyaklaşıma Dayalı Çok Kutuplu Dünya Mimarisi / Zhou Hanmin (Çin, Şangay Kamu Diplomasi Birliği Başkanı): Çin’in 2035 Temel Çağcıllaşmasının Küresel Önemi / Julio Huato (ABD): Küresel Güney, Çin’in Uluslararası İnsiyatifleri ve Teknolojik Önderlik İçin Uğraşı / Chen Enfu (Çin, CASS’ta Profesör, Dünya Politik İktisatçılar Birliği WAPE Başkanı): Çin Çağcıllaşmasını Geliştirmek İçin Altı İlke / Niemeyer Almeida Filho (Brezilya, Uberlandia Üniversitesi Profesörü): Latin Amerika Tipi Bir Toplumculuk Olanaklı mı? / Zhang Shuguang (Çin, Eski Makau Şehir Üniversitesi Rektörü): Çin’in Bağlantılılık Yoluyla Küresel Çok Kutuplu Gelişmeyi Teşvik Etmesi Bağlamında Bir Analiz Çin-Portekiz Platformu / Hiroshi Onishi (Japonya, Keio ve Kyoto Üniversiteleri Profesörü): Japonya Bir Kutup Olabilir mi?

Olumsuzlukları ve Olumlulukları / Zhang Weiwei (Çin, Fudan Üniversitesi Profesörü): Uygarlık Devleti Perspektifinden Çin Çağcıllaşması  Modeli / Radhika Desai (Kanada, Manitoba Üniversitesi Profesörü): Çok Kutupluluğun Jeopolitiğinde Çin Çağcıllaşmasının Dış Siyasası / Xu Tao (Çin, SUFE Parti Komite Sekreteri): Çin Bağlamında Bir Dünya Eğitim Merkezi İnşası.

Bu kadar değerli konuşmacının bu denli çekici başlıklarda sundukları dolu dolu bildirileri izlemenin hazzını kelimelere dökmeye çalışsam Orhan Veli’nin ‘Anlatamıyorum’ şiirindeki duruma düşerim: ‘Bilmezdim şarkıların bu kadar güzel, Kelimelerinse kifayetsiz olduğunu...’ İlk gün öğleden sonra Çin medya kuruluşlarıyla söyleşi çekimleri (kayıtları) yaptık.

DİZİ DİZİ PANELLER Ortak oturum konuşmacılarının ardından panellere geçildi.

Panellere kısaca göz atalım.

Her panel aralıklı iki oturumdan oluşturulmuştu: - Panel I: Modern Çin’de Marksizm ve Çin Modernleşmesi - Panel II: Çok Kutupluluk Bağlamında Dünya Ekonomisi ve Çin - Panel III: 21.Yüzyıl Marksizmi ve Çin Modernleşmesi - Panel IV:  Çağdaş Kapitalizmin Eleştirisi ve Küresel Güney’in Çağcıllaşması - Panel V: Küresel Güney ve Çok Uygarlık Bakış Açısından Çin Çağcıllaşması - Panel VI: Çin Çağcıllaşma Sürecinde Kültürel Değişim ve Uygarlıklar Arasında Karşılıklı Öğrenme Bu panellerde ülkemizden bildiri sunarak katılan diğer isimler; Adnan Akfırat (Bildirisi: Çin’in Çağcıllaşmada Başarısı Bilimsel Sosyalizmin Benimsenmesi ve Çin Koşullarına Uydurulmasına Bağlıdır), Cem Kızılceç (Bildirisi: Çok Kutuplu Dünya Çağında Gelişmekte Olan Ülkeler Çin Çağcıllaşmasından Neyi Nasıl Öğrenebilirler), Efe Can Gürcan (Bildirisi: Çin Çağcıllaşması ve Çok Kutuplu Dönüş: Gerçekçiliğin Ötesinde Bir Yeni-Marksist Yeniden Yorumlama, idi.

KONUŞMACI OLARAK KATILDIĞIM PANEL Benim konuşmacı olarak katıldığım panelin SUFE Ulusal Kültürel Değişim Okulu Dekanı Dong Jing’in yönettiği ilk oturumunun izlencesinde şu bildiriler mevcuttu: Chongqing Posta ve Telekomünikasyon Üniversitesinden Dekan Xie Jun: Çin Çağcıllaşması ve Dijital Uygarlık / Güney Kore Kyungpook Ulusal Üniversitesinde Profesör Hyungkee Kim: Batı Asya Modeli (Kore, Çin ve Japonya) -Profesörün bu konuda yeni bir kitabı da çıkmış- / Eğitim Bakanlığından Sinoloji Direktörü Wang Yong: Yeni Sinoloji / Çin Renmin Üniversitesinden Avustralyalı Profesör Roland Boer: Kültürün Tarihsel Mantığı ‘Barbarizm’in Yüksek Aşamasına Katkı Üzerine Engels’in Bakış Açısı.

Bu oturumda ben de ‘Politico-Ecological Approach in China: A Critical Review from an Eco-Marxian Perspective’ başlıklı bir bildiriyle katıldım.

Bildirimde Çin’de ekolojik uygarlık kavramının ortaya çıkışı, yer aldığı siyasal metinler ve uygulamaları, kapitalizmden transfer alınan ekoloji yaklaşımı yerine çevrecilik, karbon vergisi gibi kavram ve uygulamalara ait eleştiriler, 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına ilişkin ölçümlerde Çin’in başarımına ait sorunlar vb. hususlar ele alındı.

Sunum sırasında ciddi ilgiye mazhar olduğumu ve sunumu ardından yoğun soru bombardımanına kaldığıma, bu konudaki ilginin halen yazışmalarla devam edegeldiğini belirtmeliyim.

KONFERANSIN ARDINDAN ÇİN’DE ÇALIŞTAYLAR Konferansı izleyen 10 gün boyunca akademisyenler farklı üniversitelerde çalıştaylara katıldılar.

Ben de önce Xian’daki Northwest Üniversitesi’nde, ardından Pekin’de Çin’in ikinci büyük üniversitesi Tsinghua Üniversitesi’nde üniversitenin finans ve ekonomi akademisyenleri ve doktora öğrencileriyle çalıştaylara katılarak sunumlar yaptım ve diğer misafirlerin ve Çinli akademisyenlerin sunumlarını dinledim, tartışmalar yürüttük.

Gerek akademisyenlerin gerek doktorantların öğrenme istek ve tekniklerine hayran kaldığımı belirtmeliyim.

Belki de ülkemizdeki akademik ortamda var olan akıl tutulması, kolaycılık ve saplantılar nedeniyle  ‘öğren(e)meme’ sosyopati ve psikopatisinden bana gına geldiği için öyle duyumsamış olabilirim.

Xian’da akşam gittiğimiz Büyük Qin Performans Tiyatrosu en büyük sahneye sahip olma özelliğiyle Guinness Rekorlar kitabı’na girmiş: 32 bin metrekarelik alanda 3 kat yerüstü 2 kat yeraltı olmak üzere 5 katlı, 220 metre uzunluk, 66 metre genişlik, bin 500 hareket edebilen izleyici koltuğu, yaklaşık 300 takım yüksek teknolojili mekanik gereçler, 360 derece dönebilen sahne vd.

İzlediğimiz performans ‘Birleşik Bir Çin’in Başlangıcı’ idi.

Zaten bu performans için inşa edildiği söyleniyor.

Performansta Çin hanedanının Çin’i birleştirme mücadelesini anlatılıyor.

Performansa ait kısa bilgiler performans sırasında 5 dilde kulaklıkla veriliyor. (Kısa not: MÖ 3. yüzyılın ortalarında ve sonlarında, Qin Hanedanlığı güçsüz Zhou Hanedanlığı’ndan başlayıp kalan diğer altı savaşan devleti de fethetmiş ve tüm Çin üzerinde kontrol elde ederek yönetimi tek çatı altında toplamıştı.

Qin Hanedanlığı’nın, hanedanlık süresi boyunca ticaret, tarım ve askeri alanlarda gelişmeler yaşanmıştır).

Tiyatroya ve performansa ilişkin kısa bilgi isterseniz bkz. https://www.youtube.com/watch?v=clSNfUFsRSU.

WAPE (DPİB) ÜYELİĞİM  Merkezi Çin’de olup Başkanlığını Profesör Cheng Enfu’nun yaptığı Dünya Politik-İktisatçılar Birliği’ne (WAPE: World Association for Political Economy) 2025 itibariyle üye olarak kabul edildim.

Meraklısı WAPE’i şuradan inceleyebilir: https://wapeweb.org/ Ülkemizden üyeler arasında Prof.

Dr.

Korkut Boratav, Prof.

Dr.

Erinç Yeldan, Adnan Akfırat, Cem Kızılçeç, Doç.

Dr.

Efe Can Gürcan gibi birkaç kişi var.

Profesör Enfu ile yapılmış salık vereceğim bir söyleşi var: https://www.anafikir.gen.tr/cheng-enfu-ile-roportaj-ceviren-cem-kizilcec/ okuyabilirsiniz.

Ayrıca Profesör Enfu’nun salık vermek istediğim Political Economy kitabı (İngilizce) ülkemizde Canut Yayınlarınca basıldı ve satılıyor (bkz. https://canutpress.com/product/modern-political-economy/) SONSÖZ Sonsözü Mao Zedung’a bırakalım: “Politika kansız bir savaş; savaş ise kanlı bir politikadır.” Not: Tüm süreçte nazik daveti organize eden Profesör Cheng Enfu ve Allen Ding’e ve bürokratik işlemleri fiilen yürüten yoldaş Fu Hao’ya (mahlasıyla Oscar’a); Şanghay’da bana yardımcı olan Şanghay Finans ve Ekonomi Üniversitesi doktora öğrencisi sevimli ve akıllı genç Berkay Şair’e çok teşekkür ediyorum.