Mabel Matiz ile yeniden gündemde: Nedir bu sansürün sivilleşmesi...

Gündemdeki bir konuyla başlayalım:Mabel Matiz, bir şarkısının sözleri nedeniyle 'Müstehcen yayınların yayınlanmasına aracılık etmek' suçundan 6 aydan 3 yıla kadar hapis istemiyle yargılandığı dava kapsamında hakim karşısına çıktı.Bu duruşmaya giden yol nasıl oluştu anlamak için 2025’in Eylül ayına dönelim:Sosyal medyada birkaç ‘malum’ hesap Mabel Matiz’in şarkı sözlerini radara aldı, kısa sürede “Ahlak elden gidiyor, bakın neler diyor” söylemleriyle toplumun kırmızı çizgilerinde dolaşıldı, hemen ardından homoerotik okumalar yapılarak LGBT kırmızı kartı çıkarıldı.Tepki gecikmedi, hazırlanan argüman insanları bam telinden vurdu, BBP lideri Mustafa Destici’nin “Derhal tutuklanmalı” çağrısı ivedilikle dikkate alındı ve Mabel Matiz’in bugün hakim karşısına çıktığı yol örülmüş oldu.Bir şarkının sivil sansür ile günah keçisi ilan edilmesi, ahlaki değerlerine sıkı sıkıya bağlı toplumda esmesi an meselesi olan fırtınayı beraberinde getirdi: Manifest adlı kız grubu üyeleri ‘teşhircilik’ ile suçlandı, gözaltına alındı, yurt dışı çıkış yasağı uygulandı.YouTube üzerinde yayın yapan mizah kanalı Soğuk Savaş’ın ‘Gülersen Kaybedersin’ bölümlerinden birinde sunucu Boğaç Soydemir ve konuğu Enes Akgündüz "halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama" suçlamasıyla hapis cezasına çarptırıldı. 32 gün cezaevinde kalan iki isim ikinci duruşmanın ardından tahliye edildi.Geçtiğimiz ay ‘en düşük abonelik planı aylık 129,99 TL olan’ bir dijital platformda yayına giren Jasmine adlı dizi, sosyal medyada başlayan tepkilerin çığ gibi büyümesi nedeniyle RTÜK tarafından ‘katalogdan çıkarma cezası’na çarptırıldı.Sosyal medya ünlüsü Murat Övüç’ün yaptığı bir paylaşım sonrası aleyhinde başlayan paylaşımlar, öğleden sonra gözaltı olarak geri döndü ve Övüç ‘halkı kin ve düşmanlığa alenen tahrik etme' suçlamasıyla tutuklandı.Beş örneğin ortak noktası, sivil sansür mekanizmasına takılmalarıydı.Ve maalesef ilk değildi…Abonelik sistemiyle yalnızca ‘tercih eden’ kişilerin izlediği bir diğer dijital platformda 2020 yılında yayınlanan Çıplak dizisi, bazı sosyal medya paylaşımları ve yorumlar nedeniyle RTÜK tarafından cezaya çarptırıldı ve yayından kaldırıldı.Aynı yıl Netflix’te yayınlanan AŞK 101 dizisi, 2020 yılından bu mekanizmadan nasibini aldı: Karakterlerden birinin eşcinsel olduğuna dair yapılan bir sosyal medya paylaşımı sonrası senaryoda değişikliğe gidildi.Sansürün bir işleyiş biçimi olduğu göz önüne alındığında anlamak için ne olduğundan ziyade ‘nasıl yasaklandığı’ sorusuna da bakmak elzem:Klasik sansürde yasak yukarıdan aşağıya işler: Devlet karar alı, yasaklar yahut cezalandırır.

Fail belli, yasak yazılıdır ve itiraz edilecek bir muhatap vardır.

Dolayısıyla siyasal ve hukuki mücadele üretebilirSansür sivilleştiğinde ortaya çıkan tablo bize yasakların aşağıdan yukarıya ve yatay biçimde yayıldığını gösterir.

Devlet çoğu zaman doğrudan müdahale etmez; zira yasalarda gri alanlar vardır.Bu noktada asıl sansürü toplumun kendisi üretir: Linçler, hedef göstermeler, hassasiyet söylemleri, ihbarlar… Bir diğer deyişle sansür, resmi bir karar ortada yokken işlemeye başlar.Artık toplum tepkisi, hassasiyet, kamu vicdanı ya da yanlış anlaşılma riski gibi gerekçeler geçerli, fail ekseriyetle belirsizdir..Az önce saydığımız farklı tarihlerdeki ceza uygulamalarının belirli zamanlarda kümeleşmesi, sivilleşen sansürün somut bir örneği: Mabel Matiz’de işlediği görülen mekanizma, Manifest ve Soğuk Savaş örnekleriyle pekiştirildi, Murat Övüç’le devam ediyor.‘Toplum adına konuşmak’ kolaydır ve itiraz edenler hızla damgalanır.

Ancak bunun, düşünme ve tartışma kapasitesini de daralttığı unutulmamalıdır.Zira sansür, sirayet ettiği alanları çürütür, kendini düzeltme kapasitesini zayıflatır.Oysa yanlışla mücadele etmenin yolu daha fazla bilgi üretmek ve tartışmaktır.Gözde SulaOdatv.com