Haber Detayı
Amazon’da tarihi karar; Peru’da bal üreten iğnesiz arılara yasal haklar tanındı
Peru’da alınan iki yerel kararla, Amazon’un iğnesiz arıları (stingless bees) yasal haklara kavuştu. Bu adım, arılar için dünyada bir ilk olurken; gıda sistemleri, ekosistem sağlığı ve yerli bilgi birikimi açısından da yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
Peru’nun Amazon havzasında yaşayan, bal üreten iğnesiz arılar, dünyada ilk kez yasal haklara sahip böcekler oldu.
Orta Peru’daki Satipo eyaleti ile kuzeydoğudaki Nauta kasabasında kabul edilen iki ayrı yerel düzenleme, bu canlıların “var olma, sağlıklı bir çevrede yaşama ve ekosistem içinde gelişme” hakkını tanıyor.Yeni düzenlemelerle birlikte, iğnesiz arıların yaşam alanlarını tehdit eden kirlilik, habitat tahribatı, iklim krizi ve insan faaliyetlerine karşı hukuki itiraz yolları da açılmış oldu.
İnsanlar ve sivil toplum kuruluşları, bu arılar adına dava açabilecek.Uzmanlara göre bu kararlar, küresel ölçekte yükselen “doğanın hakları” hareketi açısından kritik bir dönüm noktası.
Daha önce Panama’da deniz kaplumbağaları, Ekvador’da ise tüm yaban hayvanları hukuki statü kazanmıştı.
Ancak Peru’daki uygulama, arıları kapsayan ilk örnek olmasıyla öne çıkıyor.Earth Law Center’ın Latin Amerika hukuk direktörü Constanza Prieto, bu kararların “doğayla kurulan ilişkinin yeniden tanımlanması” anlamına geldiğini belirtiyor.
Prieto’ya göre arısız arılar artık yalnızca korunması gereken canlılar değil, hak sahibi özneler olarak tanınıyor.AMAZON EKOSİSTEMİNİN GİZLİ KAHRAMANLARIDünya genelinde 600’den fazla arısız arı türü bulunuyor.
Peru, en az 175 türle bu çeşitliliğin en yoğun olduğu ülkelerden biri.
Bu arılar, Amazon yağmur ormanlarında hem yabani bitkilerin hem de tarımsal ürünlerin tozlaşmasında hayati rol oynuyor.İğneleri etkisiz olan bu arılar, savunma için çoğunlukla ısırmayı tercih ediyor.
Ancak ekosistem üzerindeki etkileri son derece güçlü.
Bilim insanlarına göre iğnesiz arılar, ormanların yenilenmesine katkı sağlayarak dolaylı biçimde karbon tutulumuna da destek oluyor.İğnesiz arılar, Peru’daki birçok yerli topluluk için kültürel ve ruhsal bir varlık olarak kabul ediliyor.
Asháninka ve Kukama-Kukamiria halkları, bu arıları binlerce yıldır yetiştiriyor.Arıların balı ve poleni gıda ve geleneksel tıpta kullanılırken, propolis olarak bilinen “arı reçinesi” mum yapımında ve av araçlarında değerlendiriliyor.
Bu bilgi, nesilden nesle aktarılan yerli tarım ve doğa anlayışının temel parçalarından biri.Araştırmacılar, korumacılar ve yerli topluluklar, uzun süredir arısız arıların korunması için birlikte çalışıyor.
Bu iş birlikleri sonucunda Peru, 2024 yılında arısız arıları “ulusal öneme sahip tür” olarak tanıyan bir yasa reformunu hayata geçirdi.2025’te kabul edilen yerel hak düzenlemeleri ise bu sürecin en somut kazanımı oldu.
Şimdi hedef, bu hakların ülke genelinde geçerli olacağı ulusal bir yasanın çıkarılması.
Bu amaçla başlatılan imza kampanyası şimdiden yüz binlerce destekçiye ulaşmış durumda.Odatv.com
