Yapay zekâ günah keçisi mi?

Başak Nur GÖKÇAMbasaknur.gokcam@dunya.comTeknoloji dünyasın­da son yılların en bü­yük korkusu, yapay zekânın (AI) bitmek bilme­yen enerji iştahının iklim he­deflerini rayından çıkaraca­ğı yönündeydi.

Ancak Water­loo Üniversitesi ve Georgia Teknoloji Enstitüsü’nden ge­len son veriler, bu korkunun makro ölçekte bir yanılsama olduğunu kanıtladı.

Araştır­macılar, ABD ekonomisinden elde edilen devasa veri setle­rini analiz ettiklerinde, yapay zekânın yaygınlaşma hızına rağmen toplam emisyonlar üzerinde neredeyse hiç etkisi olmadığını saptadı.Ekonomik perspektiften bakıldığında, yapay zekânın neden olduğu enerji artışı, yaklaşık 380 bin nüfuslu İz­landa’nın toplam tüketimiyle kıyaslanabilir düzeyde.

Dün­ya genelindeki milyarlarca tonluk karbon salımı düşü­nüldüğünde, bu miktar okya­nusta bir damla gibi kalıyor.

Peki, neden her yerde ‘Yapay zekâ dünyayı ısıtıyor’ başlık­larını görüyoruz?

Dr.

Juan Moreno-Cruz’a göre bunun sebebi, verilerin genelden özele doğru doğru okunma­ması.

Yani yapay zekâ küresel bir canavar değil, yerel bir sar­sıntı yaratıyor.Sıfır toplamlı yanılgı ABD Enerji Bilgi İdaresi’n­den alınan veriler, bugün dev ekonomilerin hâlâ yüzde 83 oranında petrol, kömür ve do­ğalgaza bağımlı olduğunu gös­teriyor.

Bu fosil yakıtların ya­kılmasıyla oluşan sera gazı bulutu içinde yapay zekânın payı, sanılanın aksine çok da­ha marjinal.

Haberler genel­likle yapay zekânın tükettiği ‘watt’ miktarına odaklanırken, bu teknolojinin diğer sektör­lerde yarattığı ‘verimlilik ar­tışını’ ve dolayısıyla tasarruf edilen karbonu göz ardı ediyor.Araştırma, yapay zekânın sadece enerji tüketen bir bi­rim olmadığını, aksine eko­nominin diğer kollarında kar­bonu dizginleyecek ‘yeşil bir araç’ haline gelebileceğini sa­vunuyor.

Ancak bu iyimser tablonun altında, veri mer­kezlerinin komşusu olan şe­hirleri bekleyen çok somut bir tehlike yatıyor.Veri merkezlerinin gölgesindeki kentler Haberin en çarpıcı ve alarm verici kısmı ise ‘yerel emisyon patlaması’.

Yapay zekânın enerji kullanımı ho­mojen bir şekilde dağılmı­yor.

Enerji, veri merkezleri­nin bulunduğu bölgelerdeki santrallerden çekiliyor.

Ko­nuyla ilgili açıklamada bulu­nan Dr.

Moreno-Cruz, “Ye­rel perspektiften bakıldığın­da bu büyük bir sorun.

Çünkü bazı bölgelerde elektrik üre­timi ve buna bağlı emisyon miktarı yapay zekâ yüzünden iki katına çıkabilir” uyarısın­da bulundu.Bu, şu anlama geliyor: Kü­resel ısınma istatistiklerinde yapay zekânın etkisi fark edil­meyecek kadar küçük olsa da, sunucu çiftliklerine ev sahip­liği yapan bir eyalet veya şe­hirde hava kalitesi hızla bozu­labilir.

Yerel ekonomiler, tek­noloji devlerinin yarattığı bu ‘kirli mirası’ temizlemek zo­runda kalabilir.Çözümün parçası: Algoritmalar Araştırmanın sürdürüle­bilir ekonomi tarafında ise bir umut ışığı var.

Araştırma­cılar, yapay zekâyı bir ‘iklim düşmanı’ olarak görüp ondan kaçmak yerine, mevcut tek­nolojileri iyileştirmek için bir kaldıraç olarak kullanma­yı öneriyor.Buna göre yapay zekâ; enerji şebekelerini optimi­ze ederek, tarımda su israfını önleyerek veya binaların kar­bon yoğunluğunu düşürerek kendi tükettiğinden çok da­ha fazlasını kurtarma potan­siyeline sahip.

Dr.

Anthony Harding ve ekibi, şimdi bu analizi diğer ülkelere yayarak yapay zekânın ‘yeşil pasapor­tunu’ tüm dünyaya tanıtmayı hedefliyor.Watt’ların ekonomisiYapay zekâ modellerini eğitmek için harcanan enerji, genellikle tek seferlik ve yoğun bir süreç olarak görülür.

Ancak bu süreçte tüketilen elektrik, ABD şebekesinin genel yükü içinde yüzde 1’in altında bir karbon salımına neden oluyor.

Asıl ekonomik maliyet, bu enerjinin iletim hatlarında yarattığı stres ve veri merkezlerinin soğutulması için harcanan milyarlarca galon suyun bölgesel maliyetinde saklı.Sektörel yer değiştirmeAraştırma, yapay zekânın iş gücü ve roller üzerindeki etkisini de çevre ekonomisi bağlamında değerlendiriyor.

Birçok ofis tabanlı işin yapay zekâya devredilmesi, ulaşım ve fiziksel ofis alanı ihtiyacını azaltarak dolaylı bir ‘karbon kazancı’ sağlıyor.

Yani yapay zekâ sunucuları ısınırken, yollardaki araç trafiği ve binaların iklimlendirme yükü hafifliyor