‘Yazma Eserler’den bayram müjdesi. Sahaflar Şeyhi'nin oğlu 10.147 eser bıraktı... Bin yıllık eserler araştırmacıları bekliyor

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı bayram müjdesi verdi.

Kurumun duyurusuna göre yazma eser koleksiyonları arasında özel bir yeri olan Esad Efendi Koleksiyonu'nun kataloğu tamamlandı ve dijitalleri yenilendi.

Bu koleksiyonda tam 10.147 eser bulunuyor.

Mehmed Esad Efendi’nin hem bilime ve bilgiye yönelik ilgisi hem de unvanı babası Hacı Ahmed Efendi’den gelmektedir: ‘Sahaflar Şeyhizâde’ Babası, Sahaflar Şeyhi unvanlı bir âlim ve kitapçıdır; Kudüs kadılığı görevini yaptı. 1804’te Medine kadılığına giderken geminin Süveyş’te batması sonucu öldü.

Oğlu Mehmet Esad Efendi aynı gemideydi ama kurtuldu.

Sahaflar Şeyhizâde Mehmet Esad Efendi, tartışması günümüze kadar süren, Tanzimat dönemi reformlarında rol aldı.

Kaynaklar onu Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması olayını resmî olarak belgeleyen kişi olarak kaydeder. 1789-1848 yılları arasında yaşadı.Kudüs ve Mısır’da bulunduğu dönemde Arapça öğrendi. 8 Mayıs 1808’de müderris oldu.

Aile geçimi için müderrisliği bırakıp idarî görevlere yöneldi. 1825’te vak‘anüvis olarak tayin edildi ve ölümüne kadar bu görevi sürdürdü.

Hitabet yeteneği yüksek, araştırmayı seven, çalışkan, Osmanlı ilmi geleneklerini içselleştiren ve bu sayede bürokrasi basamaklarını hızla çıkabilen bir isim olarak anlatılıyor.

Basamakları çıkarken de yeni kurumsal yapıların inşa edilmesi görüşünü cesaretle dile getiriyor.II.

Mahmud’un emriyle Vak‘a-i Hayriyye’yi (Yeniçeri Ocağı’nın lağvı) yazdı.Osmanlı’nın ilk resmî gazetesi Takvîm-i Vekâyi’nin başyazarlığını yaptı.

Takvim-i Vekayi başlangıçta sadece devletin faaliyetlerini anlatma ihtiyacından doğmuş olsa da uzun vadede, gazeteyi okuyan Osmanlı aydınlarına eleştirme cesareti aşılayan etkenlerden biri oldu.

Şinasiler, Namık Kemaller, Ebüzziya Tevfikler için beslenme kaynağıydı.

Osmanlı eğitim sistemini merkezi bir yapıya kavuşturmak amacıyla 1846 yılında Meclis-i Maarif-i Umumiye (Genel Eğitim Meclisi) kuruldu.

Müfredat planlamasından sorumlu tutulan bu kurumun başına Mehmed Esad Efendi'nin getirilmiş olması tesadüf değildi.

Tarih, edebiyat, teşrifat, ahlâk ve fıkıh alanlarında 30’dan fazla eser ve risale kaleme aldı ve tercüme etti.

Osmanlı protokol ve teşrifatını anlattığı Teşrîfât-ı Kadîme eseri dikkat çekicidir.

II.

Mahmud üzerine çalışanların ilk baktıkları eserlerden biri de Mehmet Esat Efendi’nin Sefernâme-i Hayr ve Âyâtü’l-hayr'dır.

Görüldüğü gibi Mehmet Esad Efendi hem resmi tarihçi hem eğitim sistemi planlayan bir bürokrat hem de gazete yöneticisidir.

Bütün bunların yanında şairlerin biyografilerini de yazarak edebi tarihimize katkı sundu.

Dilbilgisi eseri de vardır, çocuklara nasihat kitabı da…Mehmet Esad Efendi koleksiyonu bugün Süleymaniye Kütüphanesi’nde korunuyor.

Koleksiyondaki 10.147 eserin 9.847’si yazma 300’ü matbu eser.

Eserlerin 7174’ü Arapça, 2036’sı Türkçe ve 914’ü Farsça.

Koleksiyonda, çok sınırlı sayıda Fransızca, Latince, Çağatayca vb. başka dillerden de eser bulunuyor.

Koleksiyonda Fatih Sultan Mehmed, II.

Bayezid, I.

Ahmed ve IV.

Mehmed gibi padişahlara ithaf edilmiş eserler veya onlar için istinsah edilmiş nüshalar da yer alıyor.Sahaflar Şeyhizade Mehmed Esad Efendi, babasından devraldığı sahaf kültürüyle, özenle topladığı ve bizzat tercüme ettiği paha biçilmez yazma eserleri şahsi mülkiyet tekelinden çıkararak gelecek nesillerin istifadesine sundu.

Tarih, edebiyat, felsefe, astronomi, tıp ve din konusunda bin yıllık bir birikim yani devasa bir hafıza hazinesi araştırmacıları bekliyor.

Mustafa İlker YücelOdatv.com