Döviz dönüşümünde ihracatçının ‘3’ şartı: Oran artsın, süre 3 yıla çıkarılsın

Nurdoğan A.

ERGÜNnurdogan.arslan@dunya.comİhracatçılar, nisan sonun­da bitecek “döviz dönüşüm desteği” için “uzatma” isti­yor.

Türkiye Cumhuriyet Mer­kez Bankası (TCMB) tarafından ihracatçı firmalara sağlanan yüzde 3’lük döviz dönüşüm desteğinin süresi 30 Nisan 2026’da doluyor.

Ağırlıklı bek­lenti ise 2028 sonuna kadar 3 yıllık bir uzatma.

Halen yüzde 3 olarak uygulanan döviz dö­nüşüm desteğinde oranı da ye­tersiz bulan ihracatçı, mevcut piyasa koşulları dikkate alına­rak yüzde 5 ile 10 arasında yu­karı yönlü bir revize bekliyor.

Bilindiği gibi döviz dönüşüm desteği uygulaması ilk olarak, “Firmaların Yurt Dışı Kaynak­lı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenme­si Hakkında Tebliğ” ile 26 Ocak 2023 tarihinde yüzde 2 oranıyla başladı.

Uygulanan bu desteğin oranı, 3 Mayıs 2025 tarihinde yapılan düzenleme ile geçici bir süre için yüzde 3’e yükseltildi.

Önce Temmuz 2025, ardından Ekim 2025 sonuna kadar geçer­li olacağı duyurulan bu yüzde 3’lük oran, son yapılan düzenle­melerle 30 Nisan 2026 tarihine kadar uzatıldı.“Döviz dönüşümü avans olarak kullanılmalı” Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Gemi, Yat ve Hizmetleri Sektör Kurulu Başkanı Başaran Bayrak, nisan ayının bitiminde sona erecek döviz dönüşüm desteği için “Muhtemelen tekrar uzatılır.

Ama garantisi yok, ihracatçının bu kadar sıkıştığı bir durumda daha önce uzattıkları gibi tekrar uzatılır diye düşünüyorum” yorumunu yaptı.

Bu desteğin de yeterli olmadığını söyleyen Bayrak, “Enflasyon ve işçilik ücretlerine göre döviz artışının son derece uyumdan uzak olması, bu tür desteklere daha fazla ihtiyaç doğuruyor.

Odamızı ziyaret ettiklerinde biz, Merkez Bankası Başkanına döviz dönüşüm desteğinin en az yüzde 10 olması gerektiğini ifade ettik.

Ayrıca ihracatın gerçekleşmediği durumlarda, avans mahiyetinde yapılan tahsilatlarda da döviz dönüşüm desteği kullanılmalı.

Mevcut uygulamada bu süre 6 ayla sınırlı olup destek ancak ihracat gerçekleştikten sonra alınabiliyor” diye konuştu.“Baskılama sürerse tablo 2025’ten daha vahim olur” İhracatçıya sağlanan kur dönüşüm desteği süresinin uzatılmasını ‘hayati öneme sahip’ şeklinde yorumlayan Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği (TGSD) Başkanı Toygar Narbay, “Bu desteklerin 2026-2028 stabilizasyon döneminde verilmesi çok önemli.

Ayrıca yılbaşından beri ocak-şubatta yüzde 7.5 enflasyon var, kur artmadı.

Yılbaşında yüzde 28 ücretler zamlandı, kur artmadı.

Bu da ihracatçının dolar bazında yüzde 26.1, sepet bazında yüzde 23.4 artmış olan maliyetini 13-14 puan daha arttırıyor.

Kur dönüşüm desteğinin yüzde 10’a çıkmaması ya da Merkez Bankası’nın döviz satarak kuru baskılaması durumunda, bu desteklerin hiç bir anlamı kalmayacak. 2025’den daha vahim bir tablo ile karşılaşırız.

Bu nedenle TL’nin daha fazla değerlenmesinin önüne geçilmesi, kur desteğinin net ihracata yüzde 10’a çıkartılması, 3 bin 500 TL’nin bölgesel gelişmişliğe göre artırılması, reeskont faizlerinin politika faizinin yarısı kadar ve faiz tahsilatının dönem sonunda yapılacak şekilde düzenlenmesi şu anda kritik öneme sahip” dedi. 2022’de mal ihracatının GSMH’ye oranıyüzde 27.2 iken, 2025’te yüzde 18’in altına indiğini belirten Narbay, 2028 OVP hedefinin ise yüzde 16.4 olduğunu aktardı.

Narbay, “Dünyada bu oran yüzde 22-25 arasında.

Bizim yüzde 22’nin üzerine çekmemiz lazım” diye konuştu.“Nisanı beklemeden oran yukarı revize edilsin” Döviz dönüşüm desteğinin mevcut haliyle birçok firma tarafından yetersiz görüldüğünü hatırlatan Türkiye Ev Tekstili Sanayicileri Derneği (TETSİAD) Başkanı Murat Şahinler, “Destek özellikle net ihracatçı firmalarımızın kur-maliyet dengesindeki bozulmayı telafi etmede yeterli katkı sağlamı­yor.

Döviz dönüşüm desteğin­den yararlanma koşullarında yer alan ‘döviz almama taahhüdü’ ve buna bağlı süre uygulamaları, firmaların normal ticari faaliyetleri (ithalat ödemeleri, vadeli tedarik, dönemsel döviz ihtiyacı) ile çelişebiliyor, farklı tarihlerde yapılan bozum işlemlerinde sürenin yeniden başlaması gibi uygulamalar operasyonel belirsizlik yaratıyor” dedi.

Döviz dönüşüm desteği oranının gözden geçirilerek yukarı yönlü revize edilmesi ve bu oranın nisan ayı sonunu beklemeden bir an önce ilan edilmesi gerektiğine işaret eden Şahinler, şartlarla ilgili taleplerini şöyle sıraladı: “Döviz almama taahhüdünün sadeleştirilmesi veya esnetilmesi, taahhüt koşulları­nın, firmaların dönemsel döviz ihtiyacını (özellikle ithalat ödemeleri ve operasyonel gereklilikler) engellemeyecek şekilde revize edilmesi, işlem bazında sürelerin yeniden başlaması gibi belirsizlik doğuran unsurların netleştiril­mesi de uygulamanın sadeleştirilmesi açısından beklentilerimiz arasında.”“Uzatılmalı ve oran yüzde 8’e çıkarılmalı” Yüksek faiz, yüksek enflasyon, ve düşük döviz kurlarının sadece deri ve deri mamullerinde değil tüm ihraç kalemlerinde bütün ürünleri pahalı hale getirdiğini dile getiren İstanbul Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği (İDMİB) Başkanı Güven Karaca, bu nedenle Türk ihracatçısının dünyayla rekabet etmekte çok zorlandığını söyledi.

Bu dönemde yüzde 3 olan döviz dönüşüm desteğini “ihracatçı­ya direkt katkı sağlayan en önemli destek” şeklinde değerlendiren Karaca, o nedenle de nisanda sona erecek sürenin uzatılmasını talep etti.

Karaca, “Hatta oran da yüzde 7-8 bandına çekilmeli” ifadelerini kullandı.“Sadece oran ve süre değil, koşullar da değişsin” ARMATÜR Derneği Başkanı Gökhan Turhan, ihracatçıların “enflasyon ve döviz kuru” arasında sıkıştığını söyleyerek, nisan ayında sona erecek döviz dönüşüm desteği için hem süresinin uzatılması hem de oranının artırılması talebinde bulundu.

Turhan, uygulama süresinin de 2028’e kadar uzatılmasını istedi.

Ocak 2022’den Şubat 2026’ya kadar geçen sürede maliyetler ile kurlar arasındaki makasın dramatik bir şekilde açıldığına işaret eden Turhan, maliyetlerin döviz kurlarından çok daha hızlı yükseldiğini ve aradaki farkın kapatılmasının mevcut şartlarda imkansız hale geldiğini ifade etti.

Yüzde 3’lük desteğin artırılması gerektiğini kaydeden Turhan, Yüzde 3’ten en az yüzde 5-6’ya çıksın istiyoruz” dedi.

Turhan, özellikle enerji ve işçilik maliyetlerinin yüksek seyrettiği bu dönemde yüzde 5’lik bir oranın ihracatçının yükünü bir nebze hafifleteceğini söyledi.

Desteğin nisan sonunda bitmesinin ihracat dünyasında ciddi bir kaygı yarattığını da ifade eden Turhan, desteğin en azından 2026-2028 dönemini kapsayacak şekilde uzatılmasının sürdürülebilirlik açısından şart olduğunu belirtti.

Sadece oran ve süre değil, uygulama koşullarının da iyileştirilmesi gerektiğini vurgulayan Gökhan Turhan, KOBİ’lerin bu destekten daha etkin yararlanabilmesi için şartların esnetilmesi ve süreçlerin sadeleştirilmesi çağrısında bulundu.“Oranın yeterli olmadığını defaten anlattık” Merkez Bankası tarafından ihracatçı firmalara sağlanan ve son düzenleme ile 30 Nisan 2026 tarihine kadar uzatılan yüzde 3 döviz dönüşüm desteğinin devam etmesi gerektiğini ifade eden İstanbul İhracatçı Birlikleri (İİB) Koordinatör Başkanı ve İstanbul Mobilya, Kağıt ve Orman Ürünleri İhracatçıları Birliği Başkanı Erkan Özkan, oranın da yükseltilmesi gerektiğini söyledi. “Yüzde 3 olan bu oranın yeterli olmadığını defaten Bakanlığa ilettik ama bu konuda yol alamadık” diyen Özkan, destek süresinin uzatılması konusunda da girişimlerinin devam ettiğini bildirdi.“Oran yükseltilmese bile, süre uzatılmalı” Ekonomik konjonktürün yarattığı belirsizlikler devam ederken ihracatçıya sağlanan döviz dönüşüm desteği süresinin uzatılmasını isteyen Ev ve Mutfak Eşyaları Federasyonu (EVFED) Başkanı Güçlü Kaplangı, yüzde 3 olan mevcut oranın da yüzde 5-6 bandına yükseltilmesi gerektiğini söyledi.

Kaplangı, “Yükseltilmeyecekse bile, piyasadaki mevcut durum ve ekonomik şartlar nedeniyle destek süresinin uzatılması gerekiyor” dedi.Döviz dönüşümünde ihracatçının 5 ortak talebi1 Destek oranı yüzde 3’ten yukarı revize edilsin: Talepler sektörlere göre değişse de yüzde 3 olan oran artırılsın Talep, yüzde 5 ile 10 arasında değişiyor.2 Uygulama süresi uzatılsın: Nisan sonunda bitecek olan desteğin 2026- 2028 dönemini kapsayacak şekilde uzatılması isteniyor.3 Kur-enflasyon-maliyet makası kapatılsın: İhracatçılar, TL’nin aşırı değerlenmesinin (kur baskılamasının) durdurulmasını veya bu dengesizliğin döviz dönüşüm desteğiyle telafi edilmesini talep ediyor.4 Uygulama koşulları esnetilsin ve sadeleştirilsin: Özellikle “döviz almama taahhüdü” gibi şartların ithalat yapmak zorunda olan firmaları zorladığı vurgulanıyor.

İşlem bazında sürelerin sıfırlanması gibi operasyonel engellerin kaldırılması ve KOBİ’lerin erişiminin kolaylaştırılması isteniyor.5 Avans ve tahsilat süreçleri kapsama alınsın: İhracatın henüz gerçekleşmediği ancak paranın geldiği avans mahiyetindeki tahsilatlar da destekten yararlansın. 6 aylık sınır ve “ihracat sonrası destek” şartı, nakit akışı sıkışan ihracatçı için esnetilsin.Döviz dönüşüm desteği nedir, ne işe yarar?En basit haliyle ihracatçının yurt dışından getirdiği dövizi Merkez Bankası’na satması karşılığında, devletin ona bir tür “kur primi” veya “ek ödeme” vermesi.

İhracatçı, sattığı mal veya hizmetin bedelini (dolar, euro vb.) Türkiye’ye getirir.

Bu dövizin tamamını veya bir kısmını bankası aracılığıyla Merkez Bankası’na satarak Türk Lirası’na çevirir.

Merkez Bankası, o günkü kur üzerinden TL ödemesini yapar ve bunun üzerine ekstra bir “destek ödemesi” ekler.

Bu aynı zamanda Türk ürünlerinin yurt dışında çok pahalı kalmasını engellemek için ihracatçıya “dolaylı bir kur artışı” sağlar.

Bu desteği almanın “bedeli” ise, desteği alan firma, belirli bir süre boyunca piyasadan tekrar döviz almayacağına dair taahhüt verir.