NÜKLEER SİLAH Küresel bir tehdit mi dokunulmazlık zırhı mı?

Dünya siyasetinin en çarpıcı paradokslarından biri şudur: Nükleer silahlar insanlık için en büyük yıkım potansiyeline sahip araçlar olarak tanımlanır; ancak, aynı zamanda onları elinde bulunduran devletlere benzersiz bir dokunulmazlık alanı da sağlar.

Bu nedenle, nükleer silah meselesi yalnızca askeri teknoloji veya güvenlik stratejisi değildir; aynı zamanda uluslararası sistemin ahlaki ve siyasi çelişkilerinin de bir aynasıdır.

Bugün İran etrafında yükselen gerilim, İsrail ve ABD’nin askeri operasyonlarıyla yeniden gündeme gelen nükleer tartışmalar, aslında çok daha eski bir soruyu yeniden ortaya koyuyor: Nükleer silahlar gerçekten dünyayı daha güvenli mi kılıyor, yoksa bazı devletlere ‘dokunulmazlık’ sağlayan bir kalkan mı oluşturuyor?

Bu sorunun en çarpıcı laboratuvarlarından biri ise hiç şüphesiz Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti.

BİR HAYATTA KALMA STRATEJİSİ Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti’nin nükleer programı çoğu zaman irrasyonel bir diktatörlüğün kaprisi gibi sunulur.

Oysa tarihsel arka plan incelendiğinde bu programın oldukça rasyonel bir stratejik mantığa dayandığı görülür.

Kuzey Kore’nin nükleer altyapısının temelleri 1950’lerin sonunda Sovyetler Birliği’nin verdiği teknik destekle atıldı ve 1960’larda Yongbyon Nükleer Araştırma Merkezi kuruldu.

Bu süreç yalnızca teknoloji transferi değil, aynı zamanda bir güvenlik psikolojisinin oluşması anlamına geliyordu.

Kore Savaşı’nın ardından ABD’nin Güney Kore’ye nükleer silah konuşlandırması, Pyongyang yönetiminde derin bir güvenlik kaygısı yarattı.

Bu nedenle, Kuzey Kore açısından nükleer program yalnızca askeri güç değil, aynı zamanda rejimin hayatta kalma sigortasıydı. 1985 yılında Pyongyang yönetimi Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’na (NPT-Nuclear Non-Proliferation Treaty) katıldı.

Ancak bu katılım uzun sürmedi. 2003 yılında Kuzey Kore antlaşmadan çekildi ve birkaç yıl sonra ilk nükleer denemesini gerçekleştirdi.

Bu kararın ardından dünya Pyongyang’ı izole etti, yaptırımlar uyguladı ve diplomatik baskıyı artırdı.

Fakat dikkat çekici olan şudur: Kuzey Kore rejimi devrilmedi.

NÜKLEER DOKUNULMAZLIĞI Soğuk Savaş sonrası dönemin askeri müdahaleleri incelendiğinde dikkat çekici bir örüntü ortaya çıkar.

Irak işgal edildi.

Libya rejimi devrildi.

Suriye ağır bir iç savaşla parçalandı…Bu üç ülkenin ortak özelliği, nükleer silah programlarının ya hiç olmaması ya da tamamlanamamış olmasıydı.

Buna karşılık nükleer silaha sahip ülkeler -Kuzey Kore, Pakistan, Hindistan veya İsrail- doğrudan askeri işgale uğramadı.

Bu durum uluslararası ilişkiler literatüründe ‘nükleer caydırıcılık’ olarak bilinir.

Caydırıcılık teorisinin özü basittir: Bir ülkeye saldırmanın maliyeti kabul edilemeyecek kadar yüksek hale gelirse, saldırı ihtimali dramatik biçimde düşer.

Bugün, dünyada dokuz ülkenin nükleer silaha sahip olduğu veya sahip olduğunun düşünüldüğü biliniyor.

NÜKLEER KULÜBÜN YAZILI VE YAZILMAMIŞ ÜYELERİ ABD, Rusya, Çin, Fransa ve Birleşik Krallık, NPT kapsamında resmi nükleer güçler olarak tanınmaktadır. 1968’de imzaya açılan ve 1970’te yürürlüğe giren bu antlaşma, nükleer silahların yeni devletlere yayılmasını engellemeyi, mevcut nükleer güçlerin ise zaman içinde silahsızlanmasını teşvik etmeyi amaçlayan uluslararası güvenlik mimarisinin temel metinlerinden biri olarak kabul edilir.

Buna karşın Hindistan, Pakistan ve Kuzey Kore gibi ülkeler antlaşma dışında kalarak veya antlaşmadan çekilerek fiilen nükleer silah kapasitesine ulaşmış durumdadır.

İsrail ise NPT’ye taraf olmayan devletlerden biridir ve resmi olarak nükleer silaha sahip olduğunu kabul etmese de Necef Çölü’ndeki Dimona tesisleri etrafında şekillenen nükleer kapasitesi nedeniyle uluslararası literatürde fiili nükleer güçler arasında değerlendirilmektedir.

Bu tablo bize şunu gösteriyor: Nükleer silah, yalnızca askeri bir kapasite değil; aynı zamanda jeopolitik bir statüdür.

İRAN PARADOKSU: TAMAMLANMAMIŞ BİR CAYDIRICILIK Bugün İran’ın yaşadığı gerilim bu bağlamda ayrı bir anlam kazanıyor.

Tahran yönetimi yıllardır nükleer programının barışçı olduğunu savunuyor.

Ancak, uranyum zenginleştirme faaliyetleri uluslararası sistemde ciddi şüpheler yaratıyor.

İran’ın nükleer tesislerine yönelik saldırılar ve uluslararası yaptırımlar, aslında bu programın henüz tamamlanmamış olmasının yarattığı stratejik boşluğu ortaya koyuyor.

Başka bir ifadeyle: İran nükleer silaha sahip olsaydı bu saldırılar gerçekleşir miydi?

Bu sorunun cevabı uluslararası ilişkilerde oldukça net bir tartışmaya işaret ediyor.

Kuzey Kore’ye yönelik askeri müdahale senaryoları yıllardır konuşulmasına rağmen hiçbir zaman uygulanmadı.

Bunun en önemli nedeni Pyongyang’ın artık nükleer misilleme kapasitesine sahip olmasıdır.

NÜKLEER SİLAHLARIN ‘AHLAKİ ÇELİŞKİSİ’ Uluslararası sistemdeki en büyük çelişkilerden biri burada ortaya çıkar. 1968 yılında imzalanan NPT, nükleer silahların yayılmasını engellemeyi amaçlıyordu.

Ancak, bu antlaşma aynı zamanda beş ülkenin nükleer silah sahibi olmasını fiilen kabul eden bir düzen de yarattı.

Bu nedenle, bazı devletler için sistem şu mesajı veriyor: ‘Eğer nükleer silahınız yoksa savunmasızsınız.

Eğer varsa dokunulmazsınız.’ Bu durum, nükleer silahsızlanma çağrılarının neden çoğu zaman karşılık bulmadığını da açıklıyor.

YENİ NÜKLEER ÇAĞ MI? 21. yüzyılın ikinci çeyreğine girerken dünya yeni bir nükleer çağın eşiğinde olabilir.

Çin, hızla nükleer kapasitesini artırıyor.

Rusya ve ABD modernizasyon programlarını sürdürüyor.

Hindistan ve Pakistan cephaneliklerini büyütüyor.

Kuzey Kore füze ve savaş başlığı teknolojisini geliştiriyor.

Bu tabloya İran’ın potansiyel nükleer kapasitesi de eklenirse Orta Doğu’da tamamen yeni bir stratejik denge ortaya çıkabilir.

Suudi Arabistan’ın olası nükleer programı, Türkiye’de zaman zaman dile getirilen stratejik tartışmalar ve Güney Kore’deki nükleer silah tartışmaları bu yeni dönemin işaretleri olarak görülüyor.

Başka bir ifadeyle dünya, nükleer silahların azaldığı değil yeniden meşrulaştığı bir döneme girebilir.

GÜVENLİK Mİ KORKU DENGESİ Mİ?

Nükleer silahlar dünya için büyük bir tehdit mi?

Evet.

Ancak, uluslararası sistemin pratikleri bize başka bir gerçeği de gösteriyor: Nükleer silahlar aynı zamanda bir dokunulmazlık zırhıdır.

Kuzey Kore bunun en çarpıcı örneğidir.

Pyongyang yönetimi ekonomik olarak zayıf, diplomatik olarak izole ve siyasi olarak otoriter olabilir.

Ancak, nükleer kapasitesi sayesinde ‘rejimin’ hayatta kalma ihtimali dramatik biçimde artmıştır.

İran’ın bugün yaşadığı gerilim ise nükleer caydırıcılığın henüz tamamlanmamış ülkelerin nasıl bir stratejik kırılganlık yaratabildiğini gösteriyor.

Bu nedenle 21. yüzyılın asıl sorusu belki de şudur: Dünya gerçekten nükleer silahların tamamen ortadan kalkmasını mı hedefliyor, yoksa bu silahların yalnızca uluslararası sistemin dışında konumlanan aktörlerin elinde bulunmasını mı engellemeye çalışıyor?

Eğer ikinci yaklaşım geçerliyse, önümüzdeki yıllarda daha fazla devletin aynı stratejik sonuca varması şaşırtıcı olmayacaktır.

Çünkü uluslararası siyasetin sert gerçekliği şunu gösteriyor: Bazen insanlık için en yıkıcı potansiyele sahip silahlar bile, onları elinde bulunduran devletler açısından en güçlü güvenlik garantisine dönüşebilmektedir.