Haber Detayı
İnsanlık tarihini değiştiren kıvılcım; 400 bin yıllık ateş yakma kanıtı
İngiltere’de yapılan arkeolojik kazılar, ateşi bilinçli olarak yakmanın düşündüğümüzden çok daha eski olabileceğini gösteriyor. Araştırmacılara göre Neandertaller yaklaşık 400 bin yıl önce kıvılcım çıkararak ateş yakmayı biliyordu.
İnsanlık tarihindeki en büyük devrimlerden biri ateşi kontrol altına almak oldu.
Yemek pişirmekten korunmaya, toplumsal yaşamdan kültürel ritüellere kadar sayısız değişimin merkezinde ateş vardı.
Şimdi ise yeni bir arkeolojik çalışma bu devrimin başlangıcını sandığımızdan çok daha geriye, yaklaşık 400 bin yıl öncesine götürüyor.İngiltere’deki East Farm archaeological site kazılarında ortaya çıkan bulgular, erken dönem Neandertallerin ateşi bilinçli olarak yakmış olabileceğini gösteriyor.
Çalışma 10 Aralık 2025’te Nature dergisinde yayımlandı ve arkeoloji dünyasında büyük yankı uyandırdı.Kazılarda kızarmış tortular, yüksek ısıyla şekli bozulmuş çakmaktaşı baltalar ve kıvılcım üretmekte kullanılabilecek demir pirit parçaları bulundu.
Bu üç bulgunun bir arada bulunması araştırmacılara göre tesadüf değil; aksine erken insan gruplarının burada tekrar tekrar ateş yaktığını düşündürüyor.Barnham köyündeki kazı alanı.Çalışmanın kıdemli yazarı, British Museum arkeoloğu Nick Ashton, bölgede onlarca yıllık araştırmalar yaptıklarını ve daha önce hiç pirit bulmadıklarını söylüyor.
Ona göre bu mineralin yalnızca ısıyla parçalanmış taş aletlerle birlikte ortaya çıkması dikkat çekici.
Ashton, 36 yıllık arazi çalışmalarında ilk kez böyle bir tabloyla karşılaştıklarını vurguluyor.Kazı alanı Londra’nın yaklaşık 110 kilometre kuzeydoğusunda, Barnham köyü yakınlarında yer alıyor.
Burası aslında 100 yılı aşkın süre önce bir kil ocağı olarak kullanılırken keşfedilmişti.
İlk kazılar bölgede 400 bin yıldan daha eski taş aletlerin bulunduğunu ortaya çıkardı.
Bu dönem arkeologlar tarafından Alt Paleolitik yani Eski Taş Çağı olarak adlandırılıyor.Bilim insanlarına göre o dönemde bölgede avcı-toplayıcı insan toplulukları yaşıyordu.
Bu toplulukların muhtemelen Homo heidelbergensis türüne ait olduğu düşünülüyor.
Ayrıca o dönemde Britanya Adaları bugün olduğu gibi izole değildi.
Avrupa kıtasıyla Doggerland adı verilen bir kara köprüsüyle bağlantılıydı.Araştırmacılar East Farm’ın muhtemelen mevsimsel bir kamp alanı olduğunu düşünüyor.
Bölgedeki başka tarih öncesi alanlarda da ateş kullanımına dair izler bulunmuştu.
Ancak bu ateşlerin doğal orman yangınlarından mı alındığı yoksa insanlar tarafından mı yakıldığı kesin olarak anlaşılamıyordu.
Bilim insanları erken insan türlerinden Homo erectus’un bir milyon yıldan daha uzun süre önce doğal yangınlardan ateş alarak kullandığını düşünüyor.East Farm kazılarındaki en dikkat çekici bulgu ise demir pirit parçaları oldu.
Altın renginde parladığı için “aptal altını” olarak da bilinen bu mineral kimyasal olarak demir disülfitten oluşuyor.
Pirit çakmaktaşıyla sert biçimde vurulduğunda parlak kıvılcımlar çıkarabiliyor.
Bu kıvılcımlar kuru mantar, odun talaşı ya da özel hazırlanmış kav gibi malzemeleri tutuşturabiliyor.Araştırmanın ortak yazarlarından Andrew Sorensen, bu mineralin yer altında doğal olarak oluşabileceğini kabul ediyor ancak East Farm’daki pirit parçalarının bulunduğu derinlik bu ihtimali zayıflatıyor.
Çünkü bölgedeki doğal pirit oluşumları yüzlerce metre derinde bulunuyor.
Ayrıca bölgede pirit içeren kaya çıkıntıları da yok.
Bu nedenle araştırmacılar bu parçaların insanlar tarafından taşınmış olabileceğini düşünüyor.Kazı alanındaki diğer bulgular da ateş kullanımını destekliyor.
Tortularda yapılan geomanyetik analizler, aynı noktada tekrar tekrar ateş yakıldığını düşündüren değişimler gösteriyor.
Kızılötesi spektroskopi analizleri ise toprağın bazı yerlerde 700 santigrat derecenin üzerine kadar ısındığını ortaya koyuyor.
Ayrıca odun yanması sonucu oluşan polisiklik aromatik hidrokarbonların izleri de bulundu.Kanada’daki Université du Québec à Chicoutimi’den arkeolog Ségolène Vandevelde, araştırmanın güçlü yönünün farklı disiplinleri bir araya getirmesi olduğunu söylüyor.
Ona göre kullanılan yöntemlerin çeşitliliği elde edilen sonuçların güvenilirliğini artırıyor.
Eğer ateş yakma becerisi gerçekten bu kadar eskiyse, ateşin kontrolünün ve günlük kullanımının daha da eski dönemlere uzanabileceğini belirtiyor.Ateşin tarih öncesi insan yaşamındaki rolü son derece büyük.
Araştırmanın baş yazarı ve British Museum arkeoloğu Rob Davis, ateşi kontrol altına almanın insanlık tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biri olduğunu söylüyor.
Ateş yalnızca yemek pişirmek için değil, yırtıcılardan korunmak, ışık ve ısı sağlamak için de kullanılıyordu.
Ayrıca ateş birçok kültürde sembolik ve ritüel anlamlar da taşıyordu.Daha önce ateş yakma teknolojisine dair en eski kanıtlar yaklaşık 50 bin yıl öncesine tarihlenen Neandertal yerleşimlerinde bulunmuştu.
Bu alanlardan biri Fransa’da yer alıyordu.
Ancak o dönemde Avrupa’da modern insan türü Homo sapiens de yaşamaya başlamıştı.
Bu nedenle bilim insanları Neandertallerin ateş yakmayı modern insanlardan öğrenmiş olabileceğini düşünüyordu.East Farm bulguları ise farklı bir tablo ortaya koyuyor.
Çünkü Neandertallerin ateş yakmayı modern insanın Afrika’da ortaya çıkmasından yaklaşık 100 bin yıl önce öğrenmiş olabileceğini gösteriyor.Ancak tüm araştırmacılar bu sonuca tamamen ikna olmuş değil.
Leiden University arkeoloğu Wil Roebroeks, çalışmanın analizlerinin çok iyi yapıldığını kabul ediyor fakat kanıtların bilinçli ateş yakmayı kesin olarak göstermediğini düşünüyor.Benzer şekilde Simon Fraser University’den arkeolog Dennis Sandgathe da çalışmayı oldukça ikna edici bulduğunu ancak yine de temkinli olunması gerektiğini söylüyor.
Ona göre bu bulgular doğrulansa bile ateş yakma becerisi o dönemde yaygın olmayabilir ve oldukça nadir görülen bir teknoloji olabilir.Yine de araştırma, insanlık tarihinin en temel becerilerinden birinin kökenini yeniden düşünmemize yol açıyor.
Çünkü bir kıvılcım yalnızca ateşi değil, insan uygarlığının uzun yolculuğunu da başlatmış olabilir.Odatv.com
