Haber Detayı
Noma krizi Los Angeles’a taşındı, fine dining dünyası sarsılıyor
Dünyanın en ünlü restoranlarından biri olan Noma bugün çalışanların dile getirdiği ağır istismar iddialarıyla gündemde. Tanıklıklar, protestolar, sponsorluk iptalleri ve Los Angeles’taki kriz, fine dining dünyasının çalışma kültürünü yeniden tartışmaya açtı.
Kopenhag merkezli üç Michelin yıldızlı Noma, yirmi yılı aşkın süredir küresel gastronominin en güçlü sembollerinden biri olarak görülüyordu.
Ancak bugün restoranın adı yenilikçi mutfağından çok çalışanların dile getirdiği ciddi istismar iddialarıyla anılıyor.Tartışmaların büyümesinde önemli rol oynayan isimlerden biri, restoranın eski fermantasyon laboratuvarı yöneticilerinden Jason Ignacio White oldu.
White sosyal medya üzerinden hem kendi deneyimlerini hem de eski çalışanlardan gelen anonim tanıklıkları paylaşarak mutfakta yaşandığını öne sürdüğü olayları kamuoyuna taşıdı.
Paylaşımlar kısa sürede milyonlarca kişiye ulaştı ve #NomaAbuse etiketi altında uluslararası basının gündemine girdi.Tanıklıklarda psikolojik baskı, aşağılayıcı disiplin yöntemleri, iş kazalarına yetersiz müdahale ve fiziksel şiddet iddiaları yer alıyor.
Henüz resmi bir soruşturma başlatılmış değil ancak anlatılanların ayrıntılı ve tutarlı olması kamuoyunda ciddi bir güven sarsıntısı yarattı.Krizin küresel ölçekte büyümesinde belirleyici olan gelişmelerden biri de The New York Times tarafından yayımlanan kapsamlı haber dosyası oldu.
Gazete yaklaşık otuz beş eski çalışanla görüşerek restoranın mutfak kültürüne dair çarpıcı iddiaları gündeme taşıdı.Haberde 2009 ile 2017 yılları arasında restoranın kurucusu ve şefi René Redzepi’nin çalışanlara fiziksel müdahalede bulunduğunu öne süren ifadeler yer aldı.
Tanıklıklara göre Redzepi’nin çalışanları ittiği, yumruk attığı, mutfak ekipmanlarıyla dürttüğü ya da duvarlara doğru ittiği iddia edildi.
Bazı eski çalışanlar ise küçük hatalar karşısında fiziksel cezalandırmaya maruz kaldıklarını dile getirdi.Bazı çalışanlar yalnızca fiziksel şiddetten değil, aynı zamanda sektörde kara listeye alınma tehdidinden söz etti.
Sınır dışı edilme korkusu ya da eşlerinin işlerini kaybedebileceği yönünde baskı gördüklerini söyleyen ifadeler de dosyada yer aldı.
Tanıklıkların önemli bir bölümü kamuoyu önünde aşağılanma ve uzun süreli psikolojik travma yaşadıklarını anlatıyor.Haberlerin yayımlanmasının ardından René Redzepi sosyal medya üzerinden bir açıklama yaptı.
Şef, iddiaların tüm ayrıntılarını doğrulamasa da geçmişteki davranışlarının bazı insanlara zarar verdiğini kabul ettiğini söyledi.
Liderlik tarzı ve öfke patlamaları nedeniyle incinen kişilerden özür dilediğini belirten Redzepi değişim için çalıştığını ifade etti.Restoran yönetimi de kurumsal bir açıklama yayımlayarak iddiaların bugünkü çalışma ortamını yansıtmadığını savundu.
Açıklamada son yıllarda insan kaynakları süreçlerinin yeniden yapılandırıldığı, yöneticiler için eğitim programları uygulandığı ve bağımsız denetim mekanizmalarının devreye alındığı belirtildi.Ancak kriz yalnızca açıklamalarla sınırlı kalmadı.
Tartışma hızla finansal boyuta taşındı ve sponsorluk tarafında önemli gelişmeler yaşandı.Los Angeles’ta düzenlenecek Noma pop-up etkinliği için geri sayım sürerken ana sponsorlar arasında bulunan American Express son anda sponsorluktan çekildiğini açıkladı.
Aynı etkinliğe destek veren platformlar arasında bulunan Resy ve Blackbird da desteklerini geri çekti.Blackbird’ün kurucusu Ben Leventhal yaptığı açıklamada Redzepi’nin geçmişteki davranışlarını “son derece problemli” olarak nitelendirdi ve bu tür durumlarda yalnızca zamanın geçmesine güvenilemeyeceğini söyledi.Sponsorluk iptalleri Los Angeles’taki etkinliğin açılış gününe gölge düşürdü.
Restoranın güney Kaliforniya’daki 16 haftalık gastronomi programı henüz başlamadan ciddi bir halkla ilişkiler krizine dönüştü.Pop-up etkinliği Hollywood’un en görkemli tarihi konutlarından biri olarak bilinen Paramour Estate’te düzenleniyordu.
Açılış günü kapıya gelen lüks araçların yanında küçük bir protestocu grubu dikkat çekti.
Protestocular “Şiddete Michelin yıldızı yok” ve “Mutfağınız bir suç mahalli” yazılı pankartlar taşıyordu.Gösterinin organizatörlerinden biri yine Jason Ignacio White’dı.
Ona işçi hakları savunucusu ve One Fair Wage avukatı Sarumathi Jayaraman da destek verdi.
Protestocular yalnızca sembolik bir istifa istemediklerini, geçmişte yaşananlar için telafi ve iş politikalarında köklü değişim talep ettiklerini açıkladı.Tartışmaların büyümesi üzerine René Redzepi restoranın başındaki görevinden çekileceğini duyurdu.
Yirmi yılı aşkın süredir Noma’yı yöneten şef, yaptığı açıklamada yalnızca özür dilemenin yeterli olmadığını ve sorumluluk aldığını söyledi.
Buna rağmen krizin sona erip ermeyeceği belirsizliğini koruyor.
Noma’nın Los Angeles’taki 16 haftalık gastronomi programının geleceği tartışma konusu.Krizin ortasında gastronomi dünyasında başka bir tartışma daha alevlendi.
Birçok gözlemci fine dining mutfaklarının çalışma kültürünü yeniden sorgulamaya başladı.
Noma yıllarca yalnızca gastronomi başarıları bir tarafa çalışma modeliyle de eleştirildi.
Restoranın mutfağında çalışanların önemli bir kısmının ücretsiz stajyerlerden oluştuğu 2019 yılında ortaya çıkmıştı.
Haberlerin ardından stajyerlere ödeme yapılmaya başlanmış ancak bu karar restoranın aylık maliyetlerini ciddi biçimde artırmıştı.Kısa süre sonra Redzepi klasik restoran modelinin ekonomik olarak sürdürülemez olduğunu belirterek Noma’nın düzenli servis dönemini sona erdireceğini açıklamıştı.Bu gelişmeler fine dining dünyasının ekonomik yapısını da tartışmaya açtı.
Bazı şefler ve yorumcular yüksek gastronominin bu modelle sürdürülebilmesinin zaten zor olduğunu savunuyor.Massachusetts’te çalışan şef Rob Anderson, daha önce yayımlanan bir yazısında Noma’nın temsil ettiği yüksek gastronomi modelinin temelde sömürüye dayandığını öne sürmüştü.
Anderson’a göre birçok şef bu gerçeği bilmesine rağmen Redzepi’nin modelini taklit etmeye devam ediyor.Los Angeles Times’ın yemek eleştirmeni Jenn Harris ise tartışmaya farklı bir açıdan yaklaşıyor.
Harris, yüksek gastronominin daha iyi çalışma koşulları yaratabileceğini ve bazı restoranların bunu başardığını savunuyor.
Ona göre restoran mutfakları savaş alanı ya da ameliyathane değil ve hiçbir şef kendisini etik sorumlulukların üzerinde göremez.Bugün gelinen noktada Noma yalnızca bir restoran krizi yaşamıyor.
Bu tartışma fine dining dünyasının güç ilişkilerini, ekonomik modelini ve mutfak kültürünü yeniden sorgulatan küresel bir tartışmaya dönüşmüş durumda.Asıl soru ise halen açık.
Sponsorluk iptalleri ve protestolar gerçekten kalıcı bir değişim yaratacak mı, yoksa bu kriz gastronomi dünyasının hafızasında kısa süreli bir skandal olarak mı kalacak.Odatv.com
