İlk kadın hekimimiz Safiye Ali

Hatice Safiye Ali, Türkiye'nin ilk kadın doktorudur. 2 Şubat 1894 yılında İstanbul'da doğmuştur.

Babası, Sultan Abdülaziz ve II.Abdülhamit'e yaverlik yapmış olan Ali Kırat Paşa'dır.

Annesi Emine Hasene Hanım ise, Mekke'de 17 sene şeyhülislamlık yapmış olan Şamlı Hacı Emin Paşa'nın kızıdır.

Safiye Ali, dört kız kardeşin en küçüğüdür.

Safiye Ali'nin hekimlik mesleğine olan ilgisi, Amerikan Kız Koleji'ndeki eğitimi sırasında okulun müdiresi Mary Milss Patrick'in yönlendirmeleri ile birlikte başlamıştır.

Kolejin ilk açıldığı yıllardan itibaren tıp bölümünün hayata geçirilmesi hedeflenmiş, ancak savaşların başlamasıyla birlikte girişimler o dönem için başarılı olamamıştır.

Osmanlı Devleti'nde Balkan Savaşları'yla birlikte başlayan savaş yılları, özellikle hekim ihtiyacını gündeme getirmiştir.

Safiye Ali, Türkiye'nin içinde bulunduğu bu zorlu ortamın da etkisiyle hekim olma düşüncesinde karar kılmıştır.

Ancak, söz konusu dönemde Osmanlı Devleti'nde tıp eğitimi veren okullar olmasına rağmen, kız talebeler kabul edilmemektedir.

ALMANYA'DA EĞİTİM ALDI Safiye Ali, dönemin Maarif Nazırı Şükrü Bey'in sağlamış olduğu burs desteğiyle Almanya'nın Würzburg şehrine giderek tıp eğitimi almıştır. 1921 yılında 'Uber Pachymeningitis haemorrhagica interna im Sauglingsalter' (Bebeklerde İç Pakimenenjit Kanaması Hakkında) adlı teziyle fakülteden mezun olmuştur.

Berlin'de girdiği sınav sonrası, mesleğini icra etme yetkisi kazandıktan sonra İstanbul'a dönmüştür.

İstanbul'da altı ay kaldıktan sonra uzmanlık eğitimi için tekrar Almanya'ya giderek, Würzburg Julius- Maximilians Üniversitesi'nde bir yıl kadın, iki yıl çocuk hastalıkları alanında uzmanlık eğitimi almıştır.

Uzmanlık eğitimi sırasında bir yıl kadar fakültede asistanlık yapmış, bu sırada meslektaşı olan göz hastalıkları uzmanı Ferdinant Krekeler (Müslüman olup Ferdi Ali adını almıştır) ile hayatını birleştirmiştir. 1923 yılında Türkiye'nin ilk kadın doktoru olarak ülkeye geri dönmüştür.

Safiye Ali ve eşi Türkiye'ye döndükten hemen sonra İstanbul Cağaoğlu'nda Nuruosmaniye Caddesi'nde muayenehanelerini açarak hasta kabulüne başlamışlardır.

Safiye Ali, muayenehanesinde hizmet verirken, bir taraftan da Amerikan ve Alman büyükelçiliklerinde hekimlik yapmıştır.

Amerikan Kız Koleji'nden hocası Mary Milss Patrick'in daveti üzerine, söz konusu kolejin kapandığı 1924 yılının Nisan ayına kadar burada jinekoloji ve obstetrik dersleri vermiştir. 1923 yılında Besim Ömer Paşa'nın teklifiyle, Hilâl-i Ahmer Cemiyeti Kadınlar Merkezi'nde, çocuk sağlığı hizmetlerinde görev almıştır.

Himaye-i Etfal Cemiyeti Süt Damlası Müessesesi'nde, anne-çocuk sağlığına yönelik hizmetlerde bulunan Safiye Ali, 1926 yılında kurumun müdürlüğü görevine getirilmiş, ancak 1927 yılında istifa etmiştir.

Safiye Ali, 1928 yılında yakalandığı kanser hastalığının akabinde Almanya'nın Dortmunt şehrine giderek, başarılı bir operasyon geçirmiş, mesleğine burada devam etmiştir. 2.

Dünya Savaşı yıllarında Almanya'da sivil halka hizmet etmiş, savaş sonrası İstanbul'a geri dönmüştür.

Ancak hastalığının tekrar nüksetmesi üzerine Dortmunt'a geri dönmüş, burada bir süre daha tedavi görmüştür.

Tedaviye cevap vermeyen Safiye Ali, 5 Temmuz 1952'de hayata gözlerini yummuştur.

Safiye Ali, Türkiye'nin ilk kadın hekimi olmasının yanında, mesleğine sahip olabilmek için de önemli bir mücadele vermiştir.

Hekim olmaya karar verip Almanya'ya gittiği yıllarda, Türkiye'de kız talebeler henüz tıp eğitimi için okullara kabul edilmemektedir.

Hatta o dönemin Sıhhiye Meclis-i Umumisi adına Dr.

Adnan Adıvar 1917 yılında nezarete başvuruda bulunmuş, nihayet kız talebelerin de tıp eğitimi alabilmesine yönelik karar yayımlanmıştır.

Ancak, Muallim Mecmuası'nın 15. sayısında duyurusu yapılan karar, uygulanamadığı gibi uzun süre tartışmalara neden olmuştur.

MÜCADELE ETTİ Önemli yayınların başlatmış oldukları kampanyalarla birlikte Sıhhiye Meclis-i Umumisi geri adım atarak, kadınların tıp eğitimi alamayacaklarına dair mazbata çıkartmak durumunda kalmıştır.

Üzerinde en çok tartışılan konular ise erkek hastaların kadın hekimler tarafından muayene edilmesindeki sakıncalar, kadınların fakülteye kabul edilmesiyle iffet ve ahlaki değerlerinin zedeleneceği ve anatomik diseksiyonlara girmelerindeki sakıncalar olmuştur.

Bu tartışmalar alevlendiği sırada, Safiye Ali Wirzburg'da eğitimine devam etmektedir.

Türkiye'nin söz konusu yıllardaki, meslek-cinsiyet algısı göz önünde bulundurulursa Safiye Ali'ye nitelikli sıfatını layık gören kriter akademik başarısının yanında güçlü ve kararlı kişiliği olmuştur. 1.

Dünya Savaşı'nın devam etmekte olduğu zorlu yıllarda, ilk kez bir Türk kadınını üniversitelerinde gören Almanlar için de durum, hayret vericidir.

Almanya'da okuduğu yıllarda açlık ve sefaletle yüzleşmiş, ancak ülkesinde tıp fakültesi olmasına rağmen başka bir ülkede eğitim alıyor olmasına daha çok içerlemiştir.

Safiye Ali, eşiyle birlikte Cağaloğlu'nda muayesini açtığı yıllarda, Türkiye henüz kadın hekime muayene olma konusunda hazır değildir.

GÖNÜLLÜ FAALİYETLER Mesleklerin cinsiyete özgü bir durum olmadığı algısını yıkma görevi ise yine ona düşmektedir.

Kısa zaman içerisinde ön yargıları yıkmayı başarmıştır.

Safiye Ali, sadece mesleğini icra eden bir hekim değil, aynı zamanda sosyal sorumluluk faaliyetlerinde bulunmuş duyarlı bir Türk kadını olarak çalışmalarda bulunmuştur.

Hilâl-i Ahmer Cemiyeti Kadınlar Merkezi'nde çalıştığı dönemlerde anne-çocuk sağlığı üzerinde gönüllü çalışmalarda bulunmuştur.

Merkezde sadece çocukların muayenesi yapılmamış, her çocuk ve ailesi kayıt altına alınarak ailelerin maddi durumları, çocukların rahatsızlık bilgileri takip edilmiştir.

Ev ziyaretleri yapılarak ailelerin ihtiyaç dereceleri tespit edilmiş, kendilerine gıda ve giysi yardımları yapılmıştır.

Safiye Ali, Süt Damlası Merkezi'nde de doktor olarak görev almıştır.

Bu kurum sayesinde daha fazla anne ve çocuğa ulaşmayı başarmış, böylece Almanya'daki eğitimi sırasında çalışmış olduğu sosyal sağlık kurumlarında edinmiş olduğu tecrübeyi, ülkesi için kullanabilme fırsatını bulmuştur.

Kurum, başlangıçta üç oda ve bir süt mutfağından ibaretken, Safiye Ali'nin burada müdür olarak görev almasından sonra kurumsal bir yapıya kavuşmuştur.