Haber Detayı
Akaryakıtta geçici Eşel Mobil Sistemi uygulamaya girdi: Eşel Mobil Sistemi nedir? Yeni sistem nasıl işleyecek?
Ortadoğu'da artan çatışmalar ve Hürmüz Boğazı'nda durma noktasına gelen gemi trafiğinin ardından, küresel enerji fiyatlarındaki artışın Türkiye'deki iç piyasaya ve enflasyona etkisini sınırlamak amacıyla akaryakıtta geçici eşel mobil sistemi 5 Mart itibarıyla devreye alındı.
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının ardından bölgede tırmanan kriz, küresel petrol ve doğalgaz ticaretini doğrudan vurdu.
Dünya enerji sevkiyatının yaklaşık yüzde 20'sinin gerçekleştirildiği Hürmüz Boğazı'nda trafik durma noktasına geldi.Yaşanan bu sıcak gelişmeler hızla fiyatlara yansıdı.
Brent petrolün varil fiyatı 4 Mart'ta yüzde 2,5 oranında artarak 83,96 dolara yükseldi.
Çatışmaların başladığı 28 Şubat'tan bu yana kaydedilen toplam artış ise yüzde 15'i aştı.Bu tablonun iç piyasaya yönelik olası olumsuz etkilerini hafifletmek amacıyla Türkiye'de akaryakıt fiyatlarında geçici eşel mobil sistemine geçildi.BBC'nin haberine göre, enerji piyasalarındaki bu ani sıçrama, Rusya'nın 2021'de Ukrayna'yı topyekün işgaline benzer şekilde enerji maliyetlerini yukarı çekerek küresel çapta bir enflasyon dalgasına neden olabileceği endişelerini beraberinde getirdi.Tarımsal makinelerden üretime kadar hemen hemen tüm sanayi kollarının yoğun enerji kullanması sebebiyle, fiyatlardaki ani yükselişler üretim maliyetlerinde dramatik artışlara yol açabiliyor.Enflasyonla mücadeleyi ekonomi gündeminin ilk sıralarında tutan Türkiye'de, 5 Mart'ta hayata geçen eşel mobil sisteminin bu sürece doğrudan katkıda bulunması amaçlanıyor.
Uygulamayla birlikte fiyatlardaki yükselişin hanehalkı bütçelerinde yaratacağı tahribatın da azaltılması hedefleniyor.YENİ SİSTEM NASIL İŞLEYECEK?Devreye alınan yeni sistemde referans tarihi olarak 2 Mart baz alınıyor.
Bu tarihten sonra belirlenen petrol ürünlerinin fiyatlarında yükseliş yaşanması halinde, fiyat artışının en fazla yüzde 75'i kadar bu ürünlerin Özel Tüketim Vergisi'nde (ÖTV) indirime gidilecek.Buna göre sistem kapsamında yapılabilecek en yüksek ÖTV indirimleri şu şekilde belirlendi:Benzin: Litre başına 14,8277 TLMotorin: Litre başına 13,9006 TLLPG: Kilogram başına 11,3830 TLÜrünlerin fiyatında düşüş yaşanması durumunda ise fiyat düşüşünün en fazla yüzde 75'i kadar ÖTV artırılacak.
Ancak ÖTV'de yapılacak bu artış, hiçbir zaman 2 Mart tarihinde geçerli olan ÖTV tutarını aşamayacak.Sistemin işleyişine göre, söz konusu ürünlerdeki fiyat artışının örneğin 10 lira olması halinde, bu tutarın sadece 2,5 lirası piyasa fiyatına yansıtılacak.
Geri kalan 7,5 liralık kısım ise devlet tarafından vergiden karşılanmış olacak.GEÇMİŞTE NASIL UYGULANDI?Orijinali Fransızca "échelle mobile" olan ve Türkçe anlamı "hareketli ölçek" olan bu kavram, dış ticarette vergilerin iç pazara göre değişmesini ifade ediyor.
Sistemin ilk olarak 1800'lerin başında Fransa'da buğday fiyatları düştüğünde ülkeye dışarıdan tahıl alımını zorlaştırmak amacıyla formüle edildiği düşünülüyor.İlerleyen dönemlerde bazı Avrupa ekonomileri, özellikle savaş sonrası dönemde ücretlerde de benzer sistemleri hayata geçirse de zamanla bu sistem çoğunlukla terk edildi.Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'na göre geçmişteki bu yaklaşım sayesinde; Türk lirasının değer kaybettiği ve finansal piyasalardaki oynaklığın yüksek olduğu bir dönemde, akaryakıt fiyatlarının ekonomide yarattığı geniş çaplı etkiler kontrol altına alınarak enflasyon üzerindeki baskılar önemli ölçüde azaltılmıştı.
