Tasarım odaklı düşünce

Tasarım odaklı düşünce kavramı 1980’lerin sonlarında gündeme gelmiştir.

Bu kavramın gündeme gelişi yenileşim (inovasyon) kavramıyla ilgilidir.

Yenileşimi teknolojik buluşların (icatların)  tecimsel bağlamda ürünleşmesi olarak tanımlayabiliriz.

Her yıl 21 Nisan’ı Dünya Yaratıcılık ve Yenileşim Günü olarak kutluyoruz.

WIPO’nun (Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü) her yıl yayınladığı Küresel Yenileşim İndeksi (Global Innovation Index :GII) sıralamasında ülkemiz geçen yıl 139 ülke arasında taa 43.

Sırada yer almıştı.

Yenileşim girdileri sıralamasında sıramız 49’luğa düşmüştü.

Bu yılki rakamlara Nisan’da bakarız.

TASARIM VE GÜLÜMSEME EĞRİSİ Şirketlerin mal ve hizmet üretim sürecinde katma değerin aslan payı hangi aşamada ortaya çıkmaktadır acaba?

Bu sorunun yanıtını bulmak için geçimbilim yazınında son zamanlarda yaygın ilgi gören ‘Gülümseme eğrisi’ne bakmak yararlı olabilecektir.

Yanıtta tasarımın önemi şekilde net biçimde gözükmektedir.

Bu bağlamda katma değere odaklanan şirketlerin tasarım odaklı düşünce yaklaşımını benimsemesi gerekliliği açıktır.

DÜŞÜNME YÖNTEMLERİ Öncelikle düşünme yöntemlerini anımsamak gerekir.

Yazında bunlara bakarsak şunlara rastlıyoruz: Tümdengelim – Tümevarım / Parçasal – Bütünsel (Holistic) / İnançsal (önyargılar) – Eleştirel / Ussal – İrrasyonel / Metafizik – Diyalektik.

Diyalektik derken değişim, çelişki, bütüncüllük kavramlarının altını çizmiş olalım.

MODELLEME Tasarım odaklı düşünce sürecinde düşünme yöntemleri kullanılarak bir modelleme yapılması gerekiyor.

Modelleme sürecinin bileşenleri ise şöyle belirtilebilir:  Varsayımlar / Sabiteler (parametreler) / Değişkenler / Boyutlar / Zorunlu koşul, yeterlilik koşulu / Doğrusal – Doğrusal olmayan modelleme seçimi sorunsalı / Gerekircilik – Olasılıksal – Rassal – Kaotik model seçimi sorunsalı / Geçerlilik, tutarlılık ölçümleri DEĞER ODAKLI TASARIM Tasarımın mutlaka muhataplarına değer yaratması gerektiği açıktır.

Değer dediğimizde bunu bir işlev (fonksiyon) olarak tanımlayabiliriz.

Şöyle ki: Değer = f (yararlar, maliyetler, müşteri karakteristikleri) Maliyetleri parasal ve parasal olmayan maliyetler olarak sınıflandırabiliriz.

Yararları ise maddî ve maddî olmayan faydalar olarak sınıflandırabiliriz.

Müşteri karakteristikleri ise daha çok müşterilerin gereksinimleri biçiminde somutlaşacaktır.

Sonuç olarak tasarım odaklı düşüncedeki tasarım ‘değer odaklı tasarım’ olarak ele alınmalıdır.

TASARIM ODAKLI DÜŞÜNCENİN DÖRT TEMEL KURALI Bu dört kural şöyledir: İnsan odaklı olma kuralı / Belirsizlik  ve eğilimler kuralı / Yeniden tasarım kuralı (değişen gereksinim ve isteklere göre) / Somutluk kuralı (düşüncelerin somutlaşması) Eğilimler bağlamında üçüz dönüşümden söz etmek yerinde olacaktır: dijital dönüşüm, ekolojik (yeşil) dönüşüm, toplumsal dönüşüm.

TASARIM ODAKLI DÜŞÜNEN YÖNETİCİNİN ÖZELLİKLERİ Bu özellikleri özetle şöyle toparlayabiliriz: Bakan değil görendir. / Meraklı olup sorgulayandır. / Değer yaratma sürecinde yöntemin önemini kavramıştır. / Edilgen değil etkendir. / Hem öz güdüleme hem de özdenetim özelliklerine sahiptir. /  İnsanlar, nesneler hakkında toptancı değil seçicidir. / Ayırıcı değil, toplayıcı ve birleştiricidir. / Sezgisel kapasitesi yüksektir. / Kasaba kültürü tuzağına düşmez. / Sert güç değil, yumuşak güç kullanımına önem verir. / üretilen hizmetin değer yaratması gerekliliğinin bilincindedir. / Üretilen mal veya hizmetin angarya değil, yaşam renk katan bir süreç olduğunun bilincindedir. / Elinden gelenin en iyisini yapmanın değil, kendini aşmanın gerekli olduğunun ayrımındadır. / Yakınarak sorunun bir parçası olmak yerine çözüm bularak çözümün bir parçası olur. / Çok çalışan değil, şık çalışandır. / Zaman yönetiminde yetkinlik kazanmıştır. / Aykırı görüşlere her zaman açıktır. / Sözlü kültürden yazılı kültüre geçmiştir, kayıtlama ve raporlama geleneğini kazanmıştır. /  Konusuyla ilgili gelişmeleri izleyendir. / İşleri yaparken adil ve rekabercidir (rekabet ve beraberlik = Coopetition ). / Fiziksel sermaye kadar entelektüel sermayenin de (bireysel ve de şirketsel)  farkındadır. / İmitasyondan (taklitten) inovasyona (yenileşime) doğru giden yolu bilir. / Belirsizlikleri ve riski yönetme yetkinliği kazanmıştır. / Proje yönetimi yetkinliği kazanmıştır.

TASARIM ODAKLI DÜŞÜNME VE ÇEVİK DÜŞÜNCE Tasarım odaklı düşünce için çevik düşünce temeli şarttır.

Bu bağlamda yaygın kullanılan bir yaklaşım ‘muhatapların deneyimi tasarımı (UX tasarım) yaklaşımı’dır.

Bunun için uygulamada karşılaşılan engellerin ortadan kaldırılması gerekir.

Şöyle ki: Uzakgörmezlik, kasaba kültürü yaklaşımı (plan disiplinsizliği, indirgemecilik, keklik öttürme toplantıları, indirgemecilik, ucuzculuk, kıt menfaat takıntısı vd.), çalınan dikkat!

TASARIM ODAKLI DÜŞÜNMEDE ADIMLAR İlk adım ‘Empati (empati haritalaması)’dir.

Bu adımda yanıtlanacak  hususlar şunlardır: Muhataplar o konuda nasıl düşünüyor, ne hissediyor, ne yapıyor ve ne diyor?

İkinci adım ‘Tanımlama’dır.

Tanımlama hem bizim tarafımızdan ve hem de muhatabın perspektifinden kalıplara göre (5N1K) göre yapılmalıdır.

Üçüncü adım ‘Fikir süreci’dir.

Bu adımda yer alan hususlar şunlardır:  doğru sorulara doğru yanıtlar arama / yaratıcı fikir oturumları / yararlı fikir bulma yöntemlerinin kullanımı (Analoji, Drama, Beyin fırtınası,  Varsayım tekniği, Oyunlaştırma, Zihin haritalaması, Öyküleştirme) / fikri olgunlaştırma.

Dördüncü adım ‘Prototip aşaması’dır.

Bu aşamada şu soruların yanıtları aranır: Ürün (mal ya da hizmet) amaçladığımız değeri sağlıyor mu? / Ürün muhatap dostu mu? / Muhatap deneyimi nasıl?

Beşinci adım ‘Test aşaması’dır.

Bu aşamada şunlar yapılır: ürün üretim sürecinde ince ayarlar / uzaktan ya da yüz yüze testler / denetlenen ve denetlenmeyen testler.

Test aşamasında çeşitli yöntemler (Kavram testi, A/B testi, Ağaç testi vd.) kullanılır.

TASARIM VE SKA’LAR Tasarım odaklı düşünmenin felsefesi BM 17 Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları esas olmalıdır.

Bunlar resimde görülmektedir.

SONSÖZ Eski tas eski hamam demeyi bırakıp tasarım odaklı düşünmeye sıçramanın zamanıdır!