“Petrolde İran risk primi 10 dolar civarında ve daha da artabilir”

35 yılı aşkın süredir petrol piyasalarını takip eden Bill Farren-Price CNBC-e Londra Temsilcisi Berfu Güven’in sorularını yanıtladı.

Farren-Price, İran konusunda asıl belirsizliğin ABD’nin atacağı adımdan çok, İran’ın nasıl karşılık vereceği olduğunu vurguladı.

Farren-Price şunları kaydetti: "Buradaki asıl mesele ABD’nin olası askeri hamlesinden ziyade, İran’ın buna nasıl karşılık vereceği.

Petrol piyasası da İran’ın Körfez’deki Amerikan varlıklarına ya da daha geniş coğrafyada hedeflere yönelik bir misilleme ihtimalini fiyatlıyor.

Hatta yalnızca ABD unsurları değil, petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ticareti açısından kritik öneme sahip Arap Körfez ülkeleri de potansiyel hedef olabilir.

Çünkü küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’si ve LNG ticaretinin yine yaklaşık yüzde 20’si Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.

Bu nedenle riskler kesinlikle küçümsenecek boyutta değil.

ABD’nin nasıl bir adım atacağını da şu aşamada bilmiyoruz.

Bu, doğrudan askeri müdahale olmaksızın siber saldırı şeklinde de olabilir; sınırlı bir askeri harekat olabilir ya da daha uzun soluklu bir kampanyaya dönüşebilir.

Ancak tekrar vurgulamak gerekir ki belirleyici olan ABD’nin ne yapacağı değil, İran’ın buna nasıl ve hangi ölçekte karşılık vereceği."Farren-Price’a göre İran’ın Hürmüz’ü kapatma girişimi petrol fiyatlarını 100 doların üzerine taşıyabilir.

Ancak bunun kalıcı olması zor.“Eğer İran bir saldırıya karşılık olarak Hürmüz Boğazı’nı kapatmaya çalışırsa petrol fiyatlarında sert bir sıçrama görebiliriz; 100 doların üzeri mümkün.

Ancak asıl soru, İran’ın ticari gemi trafiğini kayda değer bir süre boyunca gerçekten durdurup durduramayacağı.

Piyasadaki genel beklenti bunun sürdürülebilir olmadığı yönünde.

Bu nedenle böyle bir senaryoda fiyatlarda hızlı ama kısa süreli bir yükseliş olur, ardından yeniden geri çekilme görürüz.”"Piyasalar iki güç arasında sıkıştı"Farren-Price, petrol fiyatlarının şu anda iki zıt dinamik arasında kaldığını belirtiyor: “Jeopolitik risk-askeri manşetler ile zayıf makro görünüm-güçlü arz”.

Küresel petrol piyasasında arzın talebe kıyasla daha güçlü göründüğünü, stoklarda artış beklendiğini hatırlatan petrol piyasası uzmanı, ABD’nin yeni gümrük tarifelerinin de küresel büyümeyi baskılayarak petrol talebini sınırlayabileceğini söyledi. “Fiyatlar bir yandan İran başlıklarıyla yukarı çekiliyor, diğer yandan makro ve temel göstergeler aşağı yönlü baskı yaratıyor” diyen Farren-Price “Brent’te mevcut jeopolitik risk primini yaklaşık 10 dolar” olarak hesaplıyor ve bunun daha da arttabileceğine dikkat çekiyor.

Farren-Price fiyatların yıl başındaki 60 dolar seviyesinden yaklaşık yüzde 20 yükseldiğinin de altını çizdi.Diplomasi mi; askeri senaryo mu?Farren-Price’a göre piyasalar şu aşamada diplomasi ve askeri senaryo arasında kararsız.Farren-Price "Ben de petrol piyasası gibi düşünüyorum.

Şu anda diplomasi ve askeri müdahale ihtimali yüzde 50-50..

İran Batı ile nükleer müzakerelerde son derece deneyimli bir aktör; Tahran zaman kazanmaya oynayabilir.

ABD tarafı ise daha çok tehdit ve baskı üzerinden ilerliyor.

Ancak İran yönetiminin önceliği rejimin devamlılığı bu nedenle doğrudan bir çatışmadan kaçınmak isteyecekler fakat her bedeli ödemek pahasına değil" diye konuştu.Petrolde 100 doları unutalım mı?Petrolde 100 dolar ve üzerinin kalıcı olmasının artık zor olduğuna işaret eden Farren-Price "Ben petrol piyasası için net fiyat tahmini yapmam.

Ancak fiyatlar 100 doların üzerine çıksa bile bunun kalıcı olacağını düşünmüyorum.

Sonuçta piyasa temelleri ve makroekonomik koşullar daha belirleyici olur ve yeniden ağırlığını hissettirir.

Diplomasi tarafında bir ilerleme sağlanırsa sa bu petrol fiyatlarında düşüşü beraberinde getirir" dedi.Türkiye için risk: “Enflasyon ve enerji faturası”Bölgesel etkiler açısından Türkiye’ye de değinen Farren-Price, Ankara’nın jeopolitik türbülansa alışkın olduğunu, ancak kalıcı yüksek enerji fiyatlarının ekonomi üzerinde baskı yaratabileceğini söyledi.Farren-Price sözlerini şöyle sürdürdü: "Türkiye uzun süredir istikrarsız bir coğrafyada yaşıyor, bu tür risklere yabancı değil.

Son yıllarda bölgesel diplomaside ve nüfuz açısından daha ciddi bir aktör haline geldi.

Ankara açısından temel endişe, kalıcı olarak yüksek seyredecek enerji fiyatlarının ekonomi üzerindeki etkisi olur; bu durum enflasyonu ve kur üzerindeki baskıyı artırabilir.

Türkiye hem Orta Asya’dan, Rusya’dan ve diğer kaynaklardan gelen enerji akışlarının kavşağında yer alıyor hem de büyük bir enerji tüketicisi.

Dolayısıyla bölgedeki istikrarsızlık hem arz akışlarını hem de iç ekonomiyi etkileyebilir.

Ayrıca Suriye ve Irak örneklerinde görüldüğü gibi sınır güvenliği açısından da baskı oluşabilir.

Bu nedenle Türkiye jeopolitik riski sınırlamak, bölgesel etkisini etkin şekilde kullanmak ve ekonomik etkileri minimize etmek için teyakkuzda olacaktır."Avrupa yeni bir enerji şokunu kaldırabilir mi?Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin dördüncü yılına girilirken Farren-Price artan jeopolitik istikrarsızlık uyarısında bulundu:"Avrupa enerji şoklarını absorbe etme konusunda oldukça dayanıklı olduğunu kanıtladı.

Üstelik bu sadece Avrupa için değil, küresel piyasalar için de geçerli. 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, Avrupa’nın gaz açısından ‘premium’ bir pazar olduğunu ve ciddi şokları kaldırabildiğini gösterdi.

Elbette bunun bir maliyeti oldu ama yine de bu şok atlatılabildi.

Ancak bugün karşı karşıya olduğumuz asıl mesele, giderek daha istikrarsız bir jeopolitik ortamda yaşıyor olmamız.

Bu nedenle istenmeyen sonuçların riski beş yıl öncesine kıyasla çok daha yüksek.

Ukrayna’dan çıkardığımız ders bu.

Aynı dersi ABD’de ikinci Trump yönetimi döneminde yaşananlardan da öğreniyoruz."