ABD’de tarife krizi! Küresel piyasalar alarmda! Türkiye nasıl etkilenir?

ABD Yüksek Mahkemesi’nin, ABD Başkanı Donald Trump’ın “acil durum” yetkisine dayanarak yürürlüğe koyduğu tarifeleri iptal etmesinin ardından Trump bu kez farklı bir yasal dayanağa yöneldi.1974 Ticaret Yasası’nın 122. maddesini devreye alan Başkan, tüm ülkelere yönelik önce yüzde 10, ardından yüzde 15 oranında geçici gümrük vergisi uygulanacağını açıkladı. 24 Şubat’ta yürürlüğe girecek düzenlemenin 150 gün boyunca geçerli olacağı belirtilirken, küresel ticaret çevreleri her ülkeyi yakından ilgilendiren bu yeni tarife sürecini dikkatle izliyor.Trump, Yüksek Mahkeme’nin söz konusu tarifeleri hukuka aykırı bulmasına rağmen, bu vergiler çerçevesinde yürütülen ticaret müzakerelerinin geçerliliğini koruduğunu savundu.

Özellikle Hindistan ile yapılan anlaşmayı örnek gösteren Trump, “Hindistan anlaşması yürürlükte” diyerek mevcut mutabakatların devam ettiğini ifade etti.

İptal edilen tarifelerin yerine farklı yasal yetkilere dayanarak yeni vergiler getirilebileceğinin sinyalini veren Trump, “Tüm anlaşmalar geçerli, sadece bunu başka bir yöntemle uygulayacağız” mesajı verdi.İşte soru ve cevaplarla tarife krizi: 1- Yüksek Mahkeme tarifeleri neden iptal etti?ABD Yüksek Mahkemesi, 6’ya karşı 3 oyla aldığı kararda 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası’nın (IEEPA) başkana yeni vergi koyma yetkisi vermediğine hükmetti.

Mahkeme, vergi koyma yetkisinin Kongre’ye ait olduğunu vurguladı ve IEEPA’nın gelir artırmaya yönelik bir araç olarak kullanılamayacağını belirtti.

Ancak 1962 tarihli Ticaret Genişletme Yasası’nın 232. maddesi kapsamında uygulanan çelik, alüminyum ve otomotiv tarifeleri bu kararın dışında kaldı.2- Trump’ın tepkisi ne oldu?Trump kararı “hayal kırıklığı” olarak değerlendirdi ve farklı yasal yetkiler kullanacağını açıkladı.

Saatler içinde 1974 Ticaret Yasası’nın 122. maddesine dayanarak tüm ülkelere yüzde 10 oranında geçici tarife getirdi, ardından oranı yüzde 15’e çıkardı.

Bu yetki başkana 150 gün süreyle en fazla yüzde 15 tarife uygulama hakkı tanıyor.

Süre sonunda Kongre’nin devreye girmesi gerekiyor.3- Yeni yüzde 15’lik tarife nasıl uygulanacak?■ 24 Şubat’ta yürürlüğe girecek. ■ 150 gün süreyle geçerli olacak. ■ Neredeyse tüm ülkelere uygulanacak. ■ Süre sonunda Kongre müdahalesi gerekecek; aksi halde yeni bir uzatma ya da farklı yasal adımlar gündeme gelebilecek.4- Hangi ürünler muaf tutulacak?Muafiyet listesi kategori bazlı ve geniş kapsamlı: ■ Kritik mineraller ve enerji ürünleri ■ Bazı tarım ürünleri ■ İlaçlar ■ Belirli elektronik ve otomotiv kalemleri ■ Havacılık ürünleri ■ Kitap ve benzeri bilgi materyalleri ■ USMCA kapsamındaki Kanada ve Meksika mallarıAyrıca 232. madde kapsamında uygulanan ulusal güvenlik tarifeleri yürürlükte kalmaya devam edecek.5- Trump bundan sonra hangi yetkileri kullanabilir?Beyaz Saray, adımın “ödeme dengesi sorunlarını çözmek ve ticareti yeniden dengelemek” amacıyla atıldığını açıkladı.

Yönetim şu yasal araçlara başvurabilir: ■ 1974 Ticaret Yasası 301. madde (haksız ticaret uygulamaları) ■ 1962 Ticaret Genişletme Yasası 232. madde (ulusal güvenlik) ■ 122. maddeyi yeniden devreye sokma6- Ticaret anlaşmaları riske girer mi?IEEPA’ya dayalı tarifeler bazı ticaret müzakerelerinde pazarlık unsuru olarak kullanılmıştı.

Mahkeme kararı, bu anlaşmaların hukuki zeminine dair soru işaretleri doğurdu.

Bazı ülkelerin, yeni yüzde 15’lik tarifeye rağmen önceki tavizlerin geçerliliğini sorgulayabileceği belirtiliyor.7- Türkiye açısından tablo nasıl?Türkiye ile ABD arasında halihazırda farklı ürün gruplarında değişen oranlarda vergiler uygulanıyor.

Çelik ve alüminyumda yüzde 10-25, otomotiv parçaları ve makinelerde yüzde 10, bazı elektronik ve beyaz eşya ürünlerinde yüzde 10, tekstilde ise yüzde 10-15 aralığında vergiler bulunuyor.

Bu nedenle Türkiye’nin yeni düzenlemeden sınırlı etkilenmesi bekleniyor.

ABD, Almanya’nın ardından Türkiye’nin en fazla ihracat yaptığı ikinci ülke konumunda bulunuyor ve 2025 itibarıyla ihracatın 18-20 milyar dolar bandına yaklaşması öngörülüyor.