Haber Detayı
Ortadoğuda ince ip: Umman masası nereye gidiyor? Hande Fırat yazdı...
İran ile ABD arasındaki nükleer müzakereler, Tahran-Washington arasında tansiyonun yeniden yükseldiği, Washingtonun Tahran'a karşı bölgede askeri yığınağını artırdığı bir dönemde gerçekleşti. Ummanda ABD ile İran arasında yapılan görüşmeler, uzun süredir kırılgan zeminde ilerleyen diplomatik temasların yeniden canlanması açısından kritik bir eşik olarak değerlendirilirken, taraflar diyaloğu sürdürme iradesi gösterse de müzakerelerde henüz somut bir ilerleme sinyali verilmedi. Hande Fırat, Hürriyet Gazetesi'ndeki köşesinde Suriye'deki gelişmelere dair dikkat çeken bir yazı kaleme aldı.
Ortadoğu yine bir eşiğin üzerinde.Maskatta diplomasi masası kuruluyor.Aynı saatlerde Doğu Akdenizde askeri hareketlilik artıyor.Washington görüşmeler sürecek diyor.Tahran kırmızı çizgilerimiz net mesajı veriyor.
Tel Aviv ise kapsam genişlemezse sürecin eksik kalacağını savunuyor.
Üstelik Netanyahu ABDye gidiyor.Sorulması gereken soru şu: Bu yeni diplomasi gerçekten bir çözüm arayışı mı, yoksa tarafların zamana oynadığı kontrollü bir gerilim mi?Ummandaki ABD–İran teması teknik olarak bir yeniden başlama.
Ama stratejik olarak bir güven testi.
İran yalnızca nükleer programı konuşmak istiyor.
ABD daha geniş bir dosya açmak istiyor.
İsrail ise balistik füze kapasitesi ve bölgesel milis ağının masaya girmesini şart görüyor.Bu üç yaklaşım arasındaki mesafe kapanmadan gerçek bir anlaşma zor.Taraflar masadan kalkmasa da, masanın sınırları tartışmalı.
Eğer kapsam genişlerse İran masadan kalkabilir.
Eğer kapsam dar kalırsa İsrail devreye girer.İşte ince ip tam burada.İSRAİL NEDEN RAHATSIZİsrailin güvenlik perspektifi şu: Nükleer kapasite sınırlansa bile füze altyapısı ve vekil güçler devam ederse tehdit sürer.
Bu nedenle İsrail, diplomasi sürerken askeri opsiyonun masada kalmasını istiyor.ABDNİN İKİ KANATLI STRATEJİSİWashingtonun yaklaşımı çift yönlü gibi görünüyor.
Diplomasi açık.
Ama caydırıcılık aktif.
Bölgede askeri varlık artırıldı.Mesaj hem İrana hem İsraile: Süreç bizim kontrolümüzde.ABD şimdilik savaşı başlatmak istemiyor.
Ama savaşa hazırlıksız görünmek de istemiyor.TÜRKİYE NEREDE DURUYOR?Ankara iki çizgiyi koruyor:- İrana dış müdahaleye karşı.- Nükleer meselenin diplomasiyle çözülmesinden yana.Cumhurbaşkanı Erdoğanın son açıklamalarında bölgesel istikrar vurgusu öne çıktı.
Türkiyenin İstanbul formatı önerisi vardı.
Masada Umman öne çıktı.
Ama Ankara devre dışı değil.
Türkiye hem Washingtonla hem Tahranla konuşabilen az sayıdaki ülkeden biri.
Bu bir avantaj.
Ama aynı zamanda hassas bir denge.GERÇEK FOTOĞRAFŞu an gördüğümüz tablo bir anlaşma süreci değil.
Bir gerilim yönetimi süreci.
Kimse geri adım atmış görünmek istemiyor.
Bu nedenle diplomasi var.
Ama askeri hazırlık da var.ÜÇ OLASILIK1- Kontrollü diplomasi:Görüşmeler sürer.
Kapsam dar kalır.
Gerilim düşük yoğunlukta devam eder.2- Kapsam krizi:Füze ve vekil güç dosyası masaya girer.
İran sertleşir.
İsrail baskıyı artırır.
Sınırlı askeri risk artar.3- Bölgesel format:Türkiye, Katar ve Körfez hattı devreye girer.
Çok taraflı güvenlik çerçevesi oluşur.
Bu en zor ama en kalıcı seçenek.SON SORUOrtadoğuda hiçbir masa sadece masa değildir.
Masada konuşulanla sahada yapılan her zaman paralel ilerlemez.
Ummandaki temas bir başlangıç olabilir.
Ama belirleyici olan şu olacak:ABD, İsrailin güvenlik baskısı ile İranla diplomasi arasında denge kurabilecek mi?Önümüzdeki günler bunu gösterecek.
Süreçte sıkça sorulan bir soru daha var...EPSTEIN DOSYASI TRUMPI SIKIŞTIRIR MI?Jeffrey Epstein belgeleri yeniden açıldıkça soru büyüyor: Bu dosya Donald Trumpı bugün nasıl etkiliyor?Karar alma süreçlerini daraltır mı?Yoksa Amerikan siyaseti bu tür skandallara karşı artık bağışıklık mı geliştirdi?Gerçekçi olmak gerekirse tablo siyah–beyaz değil.GEÇMİŞ BAĞLANTI NE?Trump ile Epsteinın 1990larda aynı sosyal çevrelerde bulunduğu biliniyor.
Florida ve New York elit çevreleri. 2002de Trumpın New York Magazinee verdiği bir röportajda Epstein için çok eğlenceli biri dediği kayıtlarda var.Mahkeme belgelerinde şu ana kadar Trumpın suç ağına dahil olduğuna dair doğrudan bir itham bulunmuş değil.
Ancak isminin sosyal temas bağlamında geçmesi bile siyasi düzlemde risk üretmeye yetiyor.Amerikan siyasetinde algı çoğu zaman hukuktan hızlı hareket eder.BUGÜNÜ NASIL ETKİLİYOR?Trump şu anda hukuki baskılar altında bir siyasetçi.
Federal ve eyalet düzeyinde farklı dosyalarla karşı karşıya.
Epstein belgeleri doğrudan hukuki bir risk üretmese bile iki alanda baskı yaratıyor:- Kamuoyu algısı.- Ahlaki meşruiyet tartışması.
Trumpın çekirdek seçmeni için bu dosya belirleyici görünmüyor.
Ancak bağımsız seçmen ve banliyö kadın seçmen kitlesi açısından etik tartışmalar yeniden gündeme geliyor.KARAR ALMA SÜREÇLERİNDE SIKIŞMA VAR MIDoğrudan bir kurumsal sıkışma şu an için görünmüyor.
Ancak siyasi psikoloji açısından tablo farklı.
Bir lider hukuki ve etik dosyalarla çevriliyken, karar alma refleksleri daha savunmacı hale gelir.
Kamuoyunu domine eden dosyalar gündem yönetimini zorlaştırır.
Trumpın siyaset tarzı krizle mücadele değil, krizi domine etme üzerine kurulu.- Epstein dosyası kontrol edilebilir bir kriz mi?
Şimdilik evet.- Ama yeni belgeler, yeni isimler ve yeni temaslar üretirse tablo değişebilir.CUMHURİYETÇİ PARTİ NE YAPIYOR?Parti içi refleks iki yönlü:- Çekirdek taban siyasi komplo argümanına yatkın.- Kurumsal kanat ise etik dosyaların genişlemesinden rahatsız.Eğer Epstein belgeleri teknoloji elitleri, bağış ağları veya finans çevrelerine uzanırsa, parti içi dengelerde sessiz bir huzursuzluk artabilir.SONUÇEpstein dosyası Trumpı bugün devirmiyor.
Ama Amerikan sistemine şu soruyu yöneltiyor: Güçlü çevrelerde dolaşmak neden bu kadar uzun süre sorgulanmadı?Bu dosya yalnızca bir kişinin suç hikâyesi değil.Bu dosya tuhaf bir elit kültürün aynası.Ve o aynaya bakmak, Washington için kolay değil.
İLGİLİ HABER Türkiye SON DAKİKA HABERİ: Dışişleri Bakanı Hakan Fidan CNN TÜRK'te: İran'da ani bir savaş tehdidi yok İLGİLİ HABER TÜRKİYE Özgür Özelin mesajları Mansur Yavaşı yakar mı?
Abdulkadir Selvi kaleme aldı...
