Soğuk hava, sıcak çorba ve artan açlık: Vücut ne anlatıyor?

Kış aylarında artan iştah, irade eksikliğinden çok akıllı bir bedenin sinyali.

Soğuk hava, metabolizmayı ve hormonları etkileyerek yeme isteğini artırıyor.

SOĞUK HAVADA NEDEN DAHA ÇOK ACIKIRIZ?

Bedenin görünmez sobası, hormonların fısıltısı ve evrimden kalan bir refleks Kış geldiğinde sadece kabanlarımız kalınlaşmaz; iştahımız da sessizce büyür.

Bir kase çorba, fırından yeni çıkmış ekmek ya da “bir parça” çikolata… Soğuk günlerde midenin daha sık konuşmasının tesadüf olmadığını bilim söylüyor.

Peki beden, termometre düştüğünde neden “yakıt lazım” diye sinyal veriyor?

BEDENİN GÖRÜNMEZ SOBASI DEVREDE Soğukla karşılaşan vücut, ısısını sabit tutmak için daha fazla enerji harcar.

Bu sürece termogenez denir. Özellikle kahverengi yağ dokusu (brown fat), soğukta adeta bir soba gibi çalışarak kalori yakar ve ısı üretir.

Daha çok enerji yakmak, daha çok yakıt ihtiyacı demektir.

Yani iştah artışı, bedenin “ısınma faturası”dır.

HORMONLAR SAHNEDE: AÇLIK DAHA GÜR KONUŞUR İştahın arkasındaki görünmez orkestra hormonlardır.

Soğuk havalarda ghrelin (açlık hormonu) artma eğilimindeyken, leptin (tokluk hormonu) sinyali görece zayıflayabilir.

Sonuç nettir: Beyne giden mesaj “Bir şeyler yemelisin” olur.

Buna bir de serotonin eklenir.

Güneş ışığının azalması, ruh halini düzenleyen bu hormonun düşmesine yol açabilir; beden de bunu telafi etmek için karbonhidratlı, “iyi hissettiren” gıdalara yönelir.

EVRİMDEN KALAN BİR REFLEKS Binlerce yıl önce kış, belirsizlik demekti.

Av zorlaşır, bitkiler azalırdı.

İnsan bedeni, soğukla birlikte enerji depolamayı öğrenerek hayatta kaldı.

Bugün market rafları dolu olsa da, o kadim yazılım hâlâ çalışıyor: “Kış geliyor, depola.” DAHA AZ HAREKET, DAHA ÇOK CAN SIKINTISI Soğuk günlerde dışarıda geçirilen süre kısalır, hareket azalır.

Bu da iki yönlü bir etki yaratır: - Harcanan enerji düşer - Evde geçirilen zaman artar; can sıkıntısı ve duygusal yeme tetiklenir - Televizyon karşısında yapılan atıştırmalar, çoğu zaman gerçek açlıktan değil, alışkanlık ve duygu durumundan kaynaklanır.

SICAK YİYECEKLERİN PSİKOLOJİSİ Sıcak bir çorbanın verdiği rahatlama sadece fiziksel değildir.

Isı, güven ve konfor hissini çağrıştırır.

Beyin, sıcak ve kalorili yiyecekleri “iyi hissettiren” olarak kodlar.

Soğuk havalarda bu kod daha sık devreye girer.

PEKİ NE YAPMALI?

İştahın artması doğaldır; önemli olan onu doğru yönlendirmektir: - Protein ve lif ağırlıklı beslenmek daha uzun süre tok tutar - Sıcak ama dengeli seçenekler (sebze çorbaları, baklagiller) hem ısıtır hem doyurur - Hareketi tamamen bırakmamak, hormon dengesini destekler - Susuzluğu açlıkla karıştırmamak için su tüketimi ihmal edilmemelidir SOĞUK, BEYNİN AÇLIK ALARMINI NASIL TETİKLER?

Soğuk ortamda vücut sadece kaslarını değil, beynini de alarma geçirir.

Hipotalamus, hem vücut ısısını hem de açlık-tokluk sinyallerini yönettiği için, soğukla birlikte enerji ihtiyacını artıran mesajlar daha hızlı iletilir.

Beyin, düşen ısıyı “tehlike” olarak algılar ve besin alımını artırarak denge kurmaya çalışır.

KIŞ AÇLIĞI GERÇEK Mİ, ALIŞKANLIK MI?

Her hissedilen açlık fizyolojik değildir.

Kış aylarında değişen günlük rutin, daha geç uyanma, daha uzun akşamlar ve evde geçirilen sürenin artması, beynin yeme davranışını bir “zaman doldurma” aracına dönüştürmesine neden olabilir.

Bu noktada açlık ile istek arasındaki çizgi bulanıklaşır.

METABOLİZMA SOĞUKTA HIZLANIR MI?

Soğuk hava, metabolizmayı sınırlı da olsa hızlandırabilir.

Vücut, ısı üretmek için daha fazla kalori yakar; özellikle soğuğa düzenli maruz kalan bireylerde bu etki daha belirgin görülür.

Ancak bu hızlanma, kontrolsüz yeme davranışını telafi edecek kadar güçlü değildir.

KIŞ AYLARINDA NEDEN DAHA KALORİLİ YİYECEKLERE YÖNELİRİZ?

Yağ ve karbonhidrat açısından zengin gıdalar, vücuda hızlı enerji sağlar ve sıcaklık hissini artırır.

Bu nedenle soğuk havalarda salata yerine güveç, meyve yerine hamur işi daha cazip görünür.

Bu tercih, biyolojik olduğu kadar kültürel bir alışkanlıktır.

SOĞUK HAVADA AÇLIK SİNYALLERİNİ DOĞRU OKUMAK Gerçek açlık yavaş gelir ve her yiyecekle giderilebilir.

Ani bastıran ve belirli bir yiyeceğe odaklanan istekler ise çoğu zaman duygusaldır.

Soğuk havalarda bu farkı ayırt edebilmek, gereksiz kalori alımının önüne geçmenin en etkili yoludur.

Soğuk havalarda artan iştah, zayıf iradenin değil; akıllı bir bedenin işaretidir.

Vücut, ısınmak ve korunmak için daha fazla enerji ister.

Onu dinlemek gerekir ama direksiyon yine bizdedir.

Kışın sırrı, iştahı bastırmak değil, onu akıllıca yönetmektir.

Görsel Kaynak: shutterstock