Haber Detayı
Ay'ın karanlık yüzünün sırrı çözüldü mü?
Çin'in Ay'ın uzak tarafından getirdiği ilk toprak örnekleri, uydumuzun neden iki farklı yüzü olduğunu açıklayabilir. Kayalarda bulunan nadir izotoplar, geçmişte yaşanan devasa bir felaketin uydunun kimyasını nasıl sonsuza dek değiştirdiğini ilk kez kanıtlıyor.
Gezegenimizin sadık uydusu Ay, insanlık tarihi boyunca hep aynı yüzünü bize dönse de arka tarafta çok daha karmaşık bir hikaye saklıyor.
Çin’in Chang'e-6 göreviyle Ay’ın uzak tarafına gerçekleştirdiği tarihi yolculuk, bu gizemli bölgeden Dünya’ya ilk kez taşınan kaya örnekleriyle meyvelerini vermeye başladı.
Bilim insanları, bu örnekleri inceledikçe Ay’ın neden iki farklı karaktere sahip olduğunu, yani neden bir yüzünün düz ovalarla, diğer yüzünün ise devasa kraterlerle dolu olduğunu anlamaya bir adım daha yaklaştı.Ay, Dünya ile “kütleçekim kilidi” içinde olduğu için biz sadece bir tarafını görebiliyoruz. “Karanlık yüz” olarak da adlandırılan uzak taraf, aslında güneş ışığını en az bizim gördüğümüz taraf kadar alıyor.
Ancak uzay çağıyla birlikte fark ettiğimiz üzere, bu iki yüz birbirine hiç benzemiyor.
Bizim tarafımızdaki koyu renkli “ay denizleri” uzak tarafta neredeyse hiç yok.
Üstelik Ay’ın görünmeyen yüzündeki kabuk çok daha kalın ve şaşırtıcı bir şekilde elektriği daha fazla iletiyor.Bu farklılıkları açıklamak için bugüne kadar “iki ayrı ayın çarpışması” veya “cüce gezegen çarpması” gibi pek çok teori ortaya atılmıştı; fakat Chang'e-6’dan gelen son veriler, suçluyu çok daha belirgin bir şekilde işaret ediyor.Dev çarpışmanın sıcak izleriPekin merkezli araştırma ekibi, Ay’ın her iki yüzünden alınan kaya örneklerini karşılaştırdığında potasyum ve demir izotopları arasında büyük bir fark belirledi.
Isındığında kolayca buharlaşan potasyumun hafif izotopları hızlı bir şekilde kayboluyor.
Uzak taraftan gelen kayaçlarda ise çok daha ağır potasyum izotoplarına rastlandı.
Bu durum, bölgenin geçmişte çok şiddetli bir ısınmaya maruz kaldığını ve hafif maddelerin buharlaşarak geriye sadece ağır olanların kaldığını kanıtlıyor.
Uzmanlar, bu devasa ısı kaynağının Ay’ın güney kutbundaki “Aitken Havzası”nı (SPA) oluşturan o meşhur dev çarpışma olduğuna inanıyor.Araştırmaya göre bu antik çarpışma, Ay’ın iç kısmındaki mantoyu yaklaşık 2.500 derecenin üzerine çıkaracak kadar büyük bir enerji açığa çıkardı.
Bu inanılmaz sıcaklık, bölgedeki potasyumu buharlaştırırken ısı üreten elementlerin Ay’ın içine dengesiz bir şekilde dağılmasına yol açtı.
Yani Ay’ın asimetrik yapısı, milyarlarca yıl önce yediği bu dev darbenin doğrudan bir sonucu olarak şekillendi.Bilim insanları, bu sonucun Ay’ın evrimini anlamak için kritik bir eşik olduğunu vurgulasa da kesin hükme varmak için farklı bölgelerden gelecek yeni örneklerin beklendiğini belirtiyor.
PNAS dergisinde yayımlanan bu çalışma, Ay’ın sadece bir taş yığını değil, şiddetli bir geçmişin yaşayan kanıtı olduğunu bir kez daha gösteriyor.
