Yeni kaynakları kapışmak için güç kavgası - 1 Grönland

Ana kara ve sömürge ilişkisini karşılaştırmalar yaparak görelim.

Danimarka’nın yüzölçümü 42 950 km2 iken Grönland’ın yüzölçümü tam 2 166 000 km2.

Danimarka’nın tam 50 katı!

Haritalara bakınız.

Danimarka, Konya’dan biraz büyük.

Grönland ise Türkiye’nin üç katı büyüklüğünde.

Grönland’a en yakın büyüklüğü olan ülkeler Suudi Arabistan ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti.

GRÖNLAND’IN DİĞER KOMŞU ÜLKELERE UZAKLIĞI Grönland Kanada’nın tepesinde kuzeydoğusunda devasa bir ada.

Grönland ile Kanada’nın Nunavut bölgesindeki 150 kişi nüfusu olan Ellesmere Adası arasındaki mesafe sadece 26 km.

Hatta kimsenin yaşamadığı bir kayalık olan Hans Adası’nda iki ülkenin 1,2 km. uzunluğunda bir de ortak kara sınırları var. 2022’den bu yana Kanada ve Danimarka bu kayalığın ortak sahibi.

Neredeyse 50 yıl viski-bayrak savaşı yaşanmış bu kayalıkta.

Kim geldiyse diğerinin bayrağını indirip kendi bayrağını kayalığın tepesine çekmiş, diğerine de bir şişe viski bırakmış.

Şiddet yok, viski ve bayrak değişimi var!

Sonra anlaşmışlar şimdi hem Kanada hem de Danimarka adanın sahibi.

Grönland ile Rusya arasındaki en kısa mesafe ise Kuzey Buz Denizi’ndeki Frans Josef adası arasında, 1200 km. uçakla yaklaşık 2 saat.Grönland ve ABD arasındaki mesafeye bakalım.

Kırım Savaşı’nın ardından paraya ihtiyaç duyan Rus Çarı II.

Alexander tarafından 1867 yılında ABD’ye satılan Alaska olmasa aralarında sınır yok!

Alaska (Anchorage) ile Grönland (Nuuk) arası 4538 km. uçakla yaklaşık 6 saat.

VİKİNGLER VE İNUİTLERİN ATALARI GRÖNLAND’DA Gemisine atlayıp yeni talan alanları bulmak üzere yola çıkan Viking Kralı Kızıl Erik İ.S. yaklaşık 985 yılında Grönland’a ayak basar, orada bir yerleşim yeri kurar.

Ayak bastığı topraklara Grönland (Yeşil Topraklar) adını veren de Kızıl Erik.

Grönland %80 buz ve buzullarla kaplı olsa da Orta Çağın yumuşak ikliminde güney kıyılarındaki fiyortlarda yeşil vadiler ve çalılarla karşılaşan Kızıl Erik, İzlanda’ya mutlu dönmüş.

İzlanda’dan 25 gemi ve yüzlerce Viking ile tekrar gelip Grönland’a yerleşmiş.

Tabii Vikingler geldiğinde adada tam 3500 yıldır yaşayan ve Kuzey Amerika’dan geldikleri bilinen bugün İnuit dediğimiz yerlilerin ataları Thule halkı yaşamaktaydı.

GRÖNLAND ÖZERK BİR ADA 1721 yılında bu kez Danimarka-Norveç Krallığı’nın bir papazı, Hans Egede Grönland’a ayak bastıktan sonra ada, Danimarka tarafından sömürgeleştirilmiş.

Avrupa bu!

Ne savaşlar biter ne de anlaşmalar.

Danimarka, Napolyon Savaşları’nda Fransa’nın yanında yer almasının cezasını öderken İsveç, Fransa’nın can düşmanı İngiltere’nin yanında saf tutmasının ödülünü alır.

İngiltere, İsveç ve Danimarka arasında 1814 Kiel Barışı yapılırken Norveç Danimarka’nın elinden alınır ve İsveç’e bağlanır ama Grönland, Färöarna (Koyun Adaları) ve İzlanda anlaşma dışında kalır. 1853 yılında Grönland idari bakımdan Danimarka’nın ili yapılarak sömürge statüsünden çıkarılır.

Grönland-Danimarka ilişkilerinin önemli bir boyutu Grönland halkının etnik kimliği ve kültürüyle ilgili.

İlişkilerde son derece derin yaralar var.

Ancak bu başka bir yazı konusu.

Yıllarca çalışmak umuduyla Grönland’dan Danimarka’ya taşınan, iş bulamayan Grönland yerlileri Danimarka’nın toplumsal bir yarası olur.

Danca dilini yeterince konuşamazlar, sistematik olarak toplumdan dışlanırlar.

Üstelik alkol bağımlısı olarak sokaklarda hoş olmayan görüntüler sergilerler.

Bu sorunun yarattığı şok, akademik araştırma sonuçları ve raporlar, Grönland’a yapılan ekonomik yardımların giderek artan miktarı bir yandan Danimarka’yı “zorla güzellik olmaz” noktasına getirirken diğer yandan da tam 564 yıl sahip oldukları İzlanda’yı dost bildiklerine kaybetmenin acı tecrübesiyle dikkatli davranmaya itmekteydi. 1979 yılında Grönland’a iç işlerinde giderek daha fazla özgürlük sağlayacak olan “İnatsisartut” denilen bir parlamento kurulur. 31 üyeli bu parlamentonun seçimleri dört yılda bir yapılır.

Ayrıca iki üye de Danimarka Meclisi için seçilir. 2009 yılında çıkarılan yasayla Grönland halkının isterlerse kendi gelecekleri hakkında karar verme yetkisi kabul edilir ve otonom bir yönetimin yürürlüğe girmesi kabul edilir.

Grönland dış işleri, savunma ve para birimi bakımından Danimarka Krallığı’na bağlı özerk bir ada olur.

Tabii dünya konjonktürü, esen rüzgarlar Danimarka Krallığı hükümetinin aldığı kararları etkiler. 2025 yılı seçimlerinin ardından ise işler karışır.

HALKIN TALEBİ BAĞIMSIZLIK Öncelikle 55 bin 700 kişinin yaşadığı Grönland’da seçimlere katılan tüm partilerin bağımsızlıktan yana olduklarını belirtelim.

Sorun bağımsızlık değil, hangi hızla ve ne şekilde bağımsız olunacağı.

Oyların %30,26’sını ve 10 sandalyeyi alan sosyal liberal burjuva partisi Demokraatit, hızlı bir bağımsızlık ilanı yerine Danimarka’dan alınan devlet yardımının alternatifinin yaratılmasına, yeni ekonomik imkanlar yaratılarak ticaretin geliştirilmesine ve halkın ekonomik yaşam koşullarının iyileştirilmesine odaklanmakta.

Oyların %24,5’ini alarak 8 sandalye kazanan ikinci büyük parti olan merkez popülist ve orta sol çizgideki bağımsızlıkçı Naleraq Partisi ise, hızlıca Danimarka’dan ayrılmayı isterken açıkça ABD ile işbirliğini savunmakta.

Aşamalı olarak bağımsızlığı savunan daha önceki iktidar partileri, son seçimde oy kaybına uğradılar.

Demokratik sosyalist ve sol çizgideki İnuit Ataqatigit (IA) oyların %21,4’ünü alarak 7 sandalye kazanırken, sosyal demokrat Siumut Partisi %14,7 oy oranıyla 4 sandalye sahibi oldu.

Grönland’ın bağımsızlık için hazır olmadığını, Danimarka ile birliğin devamını savunan tek parti olan muhafazakâr liberal burjuva Atassut Partisi ise %7,39 oy oranıyla sadece 2 sandalye kazanabildi.

Trump’ı ve onun Grönland konusundaki yaklaşımını açıkça destekleyen sağ ve sol söylemleri olsa da popülist çizgideki Qulleq Partisi seçimlerde çok az oy aldı ve hiç sandalye kazanamadı.

Danimarka, Grönland’da geniş koalisyon hükümeti kurulmasını teşvik etti.

Jeopolitik olarak dış dünyanın (ABD) baskı ve tehditlerine karşı birleşik cephe oluşturabilmek, güçlü ekonomik duruş sergileyebilmek için desteğini esirgemedi.

Sonuçta 31 sandalyenin 23’ünü alan Demokraatit, Siumut, İnuit Atatqatigit ve Atassut’dan oluşan çoğunluk hükümeti kuruldu. 16 sandalyenin çoğunluk için yeterli olduğu parlamentoda ayrılıkçı Naleraq koalisyonun dışında bırakıldı.

Hemen Danimarka hükümetiyle hem kapsamlı bir refah ve altyapı anlaşması imzalandı hem de geçmiş ilişkilerin karanlık sayfalarını affettirmek üzere bir uzlaşma komisyonu kuruldu.

Danimarka özerklik konusunda “siyaseten doğru duruş” sergileyerek Grönland’ın kendi kaderini tayin hakkına saygı duyacağını duyursa da Arktik bölgenin giderek artan stratejik ve jeopolitik öneminden dolayı buradaki birinci dereceden varlığını sürdürebilmek için bölgeden çekilmeyi istemiyor.

DANİMARKA KRALLIĞI’NIN GRÖNLAND’DAKİ ASKERİ VARLIĞI Danimarka’nın adadaki sınırlı askeri varlığının merkezinde Nuuk’ta yerleşik olup Grönland ve Koyun Adalarında görev yapan 250-300 askeri ve sivil personelden oluşan Arktik Komando Birliği bulunmakta. 12 askerden oluşan ve Grönland’ın kuzey ve doğusunda yer alan devasa büyüklükteki Milli Park bölgesinde köpeklerin çektiği kızaklarla devriye gezen Sirius Elit Kızak Ekibi dışında Kuzeydoğu Grönland’da araştırma ve gözetleme görevi yapan Kuzey ve Mestersvig İstasyonu da Danimarkalılara ait.

ABD’den gelen baskı ve tehditler karşısında adadaki askeri varlığını artırmaya karar veren Danimarka, Grönland savunması kapsamında İsveç ile birlikte 550 askerin katılımıyla Arktik Işık adı altında bir askeri tatbikat yaptı.

ABD ise Kuzeybatı Grönland’daki Pituffik Uzay İstasyonu’nda 200 civarında asker bulundurmakta.

GRÖNLAND’IN ZENGİNLİKLERİ Buzlarına, buzullarına bakmayın.

Grönland denizin cömertçe sunduğu balık, yengeç, karides dışında mineraller ve metaller bakımından da müthiş zengin.

Hidroelektrik santraller, petrol ve gaz bakımından da.

Dahası da var.Bugün Grönland’ın yukarda saydığım yeni kaynaklarını talan etmek için verilen güç kavgasını görmek için 1600 yıllarından başlayarak bugüne kadar süregelen bir başka güç kavgasını ve insan olmayan canlılara yapılan katliamları da görmek zorundayız.

Haftaya geçmişteki katliamlar, Arktik bölgede egemenlik kavgalarının sebepleri, Kutupsal İpek Yolu projeleri ve Kuzey Buz Denizi sorunlarında buluşmak üzere sağlıkla kalın.