Merkez'in kasasında gizemli delik

Ekonomi yönetimi, Merkez Bankası (TCMB) rezervlerindeki artışla övünse de gerçek tablo biraz farklı.

Resmi rakamlar, çok yüksek faize rağmen bankanın rezervlerinde gerçekte artış değil düşüş olduğunu gösteriyor.Bankanın brüt rezervleri, 2025'te bir önceki yıl sonuna göre 28,9 milyar dolar arttı ve 155,2 milyar dolardan 184 milyar dolara yükseldi ancak altın fiyatlarındaki artışın etkisi dışarıda bırakıldığında, rezervlerde artış değil düşüş yaşandı.Eski TCMB yöneticisi Zafer Yükseler'in hesaplamasına göre, bankanın toplam altın rezervleri 2025 yılında 48,1 milyar dolar artışla 112,4 milyar dolara yükseldi ancak bu artışın 43,9 milyar dolarlık kısmı, altın fiyat etkisinden kaynaklandı.DÖVİZ VARLIKLARINDA SERT DÜŞÜŞBu durum, altın varlıklarını içermeyen toplam döviz varlıklarındaki düşüşte net olarak görüldü.TCMB'nin toplam döviz varlıkları, 2025 yılında bir önceki yıl sonuna göre 19,6 milyar dolar düşüşle 83,5 milyar dolardan 63,9 milyar dolara geriledi.

Bankanın net döviz varlıkları da bu dönemde 20 milyar dolarlık düşüşle -38,2 milyar dolara geriledi.Net altın varlıkları ise, büyük oranda altın fiyatlarındaki artış sayesinde 40,4 milyar dolarlık artışla 96 milyar dolara yükseldi.CARİ AÇIK VE NET HATA VE NOKSAN ETKİSİTCMB rezervlerindeki düşüşün sırrı, ödemeler dengesi verilerinde gizli.Son açıklanan ekim verisine göre, Türkiye'nin 10 aylık cari açığı 14,5 milyar dolar.

Bu dönemde finansman tarafına bakıldığında, nette 3,5 milyar dolarlık doğrudan yatırım, 15,8 milyar dolarlık borç girişi, 0,8 milyar dolarlık portföy çıkışı görülüyor.

Yani finansman tarafında nette 18,5 milyar dolarlık giriş var ve bu giriş, cari açığın üzerinde.Ancak, bu 10 aylık dönemde toplamda 15,6 milyar dolarlık kaynağı belirsiz para çıkışı (net hata ve noksan) var.

Cari açık ve kaynağı belirsiz para çıkışı toplamı, 30 milyar doları aşıyor.

Bu da TCMB rezervlerinde 10 ayda 13,1 milyar dolarlık düşüşe neden oldu.MERKEZ'E ALTIN ALIMINI DURDURTAN KARA DELİKTürkiye'de Ağustos 2023'te devreye alınan altın ithalatında kota uygulaması sonrasında kaynağı belirsiz para çıkışlarındaki yüksek seyir dikkat çekiyor.Net hata ve noksan kaleminde çıkış, kota uygulamasının devrede olduğu son 27 ayda toplamda 30,9 milyar dolara ulaştı.Kota uygulamasının öncesindeki 27 aya bakıldığında ise veriler, 29,3 milyar dolarlık kaynağı belirsiz para girişine işaret ediyor.Mayıs 2023 seçimleri öncesinde finansal çalkantı ile birlikte altın ithalatı da patlama yapmış, seçim sonrasında Ağustos 2023'te altına kota uygulaması devreye alınmıştı.

Aylık kota miktarı, 12 ton olarak belirlenmişti.Altına kota uygulaması sonrasında altın fiyatlarında yurt içi ile yurt dışı arasında fark tarihi zirvelere yükselmiş, bu gelişme de altın kaçakçılığının patlamasına neden olmuş, uzmanlar net hata ve noksan kalemindeki yüksek çıkışlarda bu durumun etkili olabileceğine işaret etmişlerdi.Bu gelişmeler üzerine TCMB, ekim ortasında yurt içi madenlerden altın alımını durdurdu.

Bu adımın ardından da altında yurt dışı ile fiyat farkı da azaldı.NET HATA VE NOKSAN NEDİR?Bir ülkenin dış dünya ile ekonomik ilişkilerini gösteren ödemeler dengesine ilişkin verilerin derlenmesinde ortaya çıkan hatalar ve eksikliklerin ödemeler dengesi tablosunda gösterildiği kaleme ‘net hata ve noksan’ adı veriliyor.TCMB metinlerinde ‘net hata noksan' kalemi için “Verilerin değişik kaynaklardan elde edilmesi, değerleme, ölçme ve kayıt zamanı farklılıkları yaratmakta; sonuç itibarıyla oluşan farklar Net Hata ve Noksan (NHN) kalemine ‘kalıntı' şeklinde yansımaktadır.

Bu kalem, finans hesabından, cari işlemler hesabı ve sermaye hesabının çıkarılmasıyla elde edilmektedir” ifadeleri yer alıyor.Ödemeler dengesi istatistikleri ve dolayısıyla net hata ve noksan kalemi de, hem geçici nitelikteki verilerin zaman içinde kesinleşmesi hem de yeni bir kaynaktan veri derlenmeye başlanması nedeniyle geriye dönük olarak güncelleniyor.İthalat ve ihracattaki gümrük ve banka kayıtlarındaki farklılıkların yanı sıra turizm gelir ve giderlerinin izlenebilmesi için yürütülen anket çalışmaları sonucunda hesaplanan gelir veya gider, bankaların döviz varlıklarına artış veya azalış olarak yansımamışsa, aradaki fark ‘net hata noksan' kalemine yansıtılıyor.Yastık altında saklanan para ve değerli metallerin sisteme giriş ve çıkışları da kaynağı belirsiz giriş ve çıkışlar olarak kayda geçiyor.Sermaye girişlerinin zayıfladığı, TL'de değer kayıplarının yaşandığı, vergi ve varlık barışı olduğu dönemlerde yerleşiklerin yurtdışı mevduat kaynaklı sermaye hareketlerinin artması da net hata ve noksan kaleminde rakamları artırıyor.Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışı mevduat verilerinin kapsanmasındaki eksiklikler ve Türk sahipli yabancı bayraklı gemiler ve navlun verileri de net hata ve noksan kaleminde etkili oluyor.