İran'da Protestolar 11. Günde Yayılıyor

Para birimi riyalin başta dolar olmak üzere yabancı para birimleri karşısında rekor düzeyde değer kaybetmesinin ardından İran'ın başkenti Tahran'da kapalı çarşı esnafının 28 Aralık'ta başlattığı protestolar 11. gününde ülkenin büyük bir bölümüne yayılmış durumda.

BBC araştırmasına göre 6 Ocak itibarıyla 31 vilayetin en az 17'sinde protestolar düzenlendi.7 Ocak Çarşamba günü konuşan Yargı Erki Başkanı Kulam Hüseyin Muhsini Ejei, "İslam Cumhuriyeti'ne karşı düşmana yardım edenlere müsamaha gösterilmeyeceğini" söyledi.

Reuters haber ajansına göre, Ejei, İsrail ve ABD'yi ülkesinde iç karışıklık çıkarmak için hibrit yöntemler izlemekle suçladı.Tahran, ABD Başkanı Donald Trump'ın protestocuların şiddetle bastırılmaması uyarısıyla birlikte uluslararası baskı aldında.

Trump, 4 Ocak Pazar günü yaptığı açıklamada, İran için, "Geçmişte olduğu gibi insanları öldürmeye başlarlarsa Amerika Birleşik Devletleri'nin çok sert yanıtıyla karşılaşacaklar" dedi.İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Trump'ın açıklamasına, "İran'ın iç meseleleri hiçbir yabancı ülkeyi ilgilendirmez" yanıtını verdi.

Çarşamba günü düzenlenen İran kabine toplantısının ardından konuşan Arakçi, ABD başkanının protestoculara verdiği desteği "müdahaleci" olarak nitelendirdi ve "herhangi bir sorun varsa, bunların çözüleceğini" umduğunu ifade etti.Diğer yandan İran hükümeti geçmişte protestocuları genellikle "isyancı" olarak nitelendirirken, son protestolarda yetkililer protestocular ve "isyancılar" arasında ayrım yapılması gerektiğinin altını çiziyor.

Çarşamba günü konuşan yardımcısı, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın göstericilere müdahale edilmemesi emri verdiğini söyledi.AFP haber ajansına göre, "Ateşli silah, bıçak ve pala taşıyan ve polis karakollarına ve askeri tesislere saldıranlar isyancıdır ve protestocuları isyancılardan ayırmalıyız" diye ekledi.

İran'da yönetim 2022'deki Mahsa Amini protestolarından bu yana en büyük kitlesel gösterilerle karşı karşıya.Protestoların ilk 10 gününde en az 27 kişi öldüğü ve 1500'den fazla kişinin tutuklandığı bildiriliyor.İran basını Çarşamba günü bir polis memurunun öldürüldüğünü aktardı.

İnsan hakları aktivistleri ağı HRANA ise en az 36 kişinin öldüğünü ve en az 2076 kişinin tutuklandığını aktardı.BBC, gösterilerin ilk on günündeki 11 ölümü teyit etti. 4 Ocak'ta İran polisinin İlam şehrindeki İmam Humeyni Hastanesi'ne baskın düzenleyerek, içeride biber gazı kullandığına dair videoların paylaşılması İran içinde ve dışında geniş yankı uyandırdı.Uluslararası Af Örgütü 6 Ocak Salı günü, hastaneye yapılan saldırıyı kınayarak "uluslararası hukukun ihlali" olduğunu belirtti.İran parlamentosu, Çarşamba günü iddiaların araştırıldığını açıkladı.

İran Sağlık Bakanı Mohammad Rıza Zaferkendi de güvenlik güçlerinin yaralı protestocuları hastanelerden çıkardığı iddialarını yalanladı.İran hükümeti, Pazartesi günü hane halklarına aylık yaklaşık yedi dolarlık ödeme yapılacağını duyurdu.Hükümet planın, "hane halklarının satın alma gücünü korumayı, enflasyonu kontrol altına almayı ve gıda güvenliğini sağlamayı" amaçladığını belirtiyor.

Ancak, ödemenin kaynağı ve ekonomiye etkisi konuları belirsizliğini koruyor.

İran para birimi geçen yıl dolar karşısında değerinin yarısından fazlasını kaybetti.

Resmi istatistiklere göre, enflasyon Aralık ayında yüzde 42'yi aştı.

İran'da resmi para birimi riyal ancak enflasyon ve para biriminin değer kaybı sorunları karşısında tümen kullanıma sunulmuştu.

Bir tümen 10 riyale eşit.Kürt partiler protestolara devam edilmesini istiyorKürt partileri, "Kirmanşah, İlam ve Loristan'daki rejim suçlarını" kınayan bir açıklama yayımladı. 7 Ocak'ta paylaşılan yazılı açıklamada, İslam Cumhuriyeti yönetimine karşı Kürdistan eyaletinde ve İran'ın Kürt bölgelerinde genel grev çağrısında bulunuldu.

Ayrıca, altı Kürt kadın örgütü ortak bir bildiri yayınlayarak özellikle İlam ve Kirmanşah'ta protestoların şiddetle bastırılmasını kınadı.

Farklı cezaevlerinde bulunan bir grup Kürt siyasi mahkumun da protestolarla eş zamanlı olarak cezaevlerinde greve gideceklerini açıkladığı belirtildi.Oğul Rıza Pehlevi'den çağrıProtestolara devam çağrısı yapan bir diğer isim de İran'ın devrik Şahı Muhammed Rıza Pehlevi'nin oğlu Rıza Pehlevi oldu.

Pehlevi Salı akşamı yayımladığı mesajında, İranlıları iki gün üst üste aynı saatlerde bir araya gelip slogan atmaya çağırdı.

Mesajda, "Kalabalık toplanmalar, güçlerin geri çekilmesine neden olacak ve dediğinize gelme şansını artıracak.

Bu nedenle bu toplanmaları ve yayılmayı sürdürmek önemli" dedi.Pehlevi video mesajının sonunda, "Bu hareketlerden gelen geri bildirimlere göre, bir sonraki çağrıyı açıklayacağım" dedi.İran İslam Cumhuriyeti'ne karşı olan diğer siyasi figürler ve gruplar da benzer açıklamalarda bulundu.