Haber Detayı
MİT’ten tarihi ifşa: Kılık değiştirip Ortadoğu’yu karıştırdı
Milli İstihbarat Teşkilatı, “Arabistanlı Lawrence” olarak bilinen İngiliz ajan Thomas Edward Lawrence hakkında 1929 tarihli bir istihbarat belgesini kamuoyuyla paylaştı. Belgede Lawrence’ın Mısır, Suriye ve Irak’ta farklı kimlikler ve kılıklar altında faaliyet yürüttüğü; Kudüs’te Müslüman hoca ve Musevi hahamı kılığına girerek kitleleri provoke etmeye çalıştığı iddiaları yer alıyor.
MİT’in resmî internet sitesindeki “Özel Koleksiyon-Belgeler” bölümüne eklenen “Arabistanlı Lawrence olarak bilinen İngiliz ajan Thomas Edward Lawrence hakkında 1929 tarihli bir istihbarat belgesi", 23 Eylül 1929 tarihini taşıyor.MİT'in öncülü Milli Emniyet Hizmeti Riyaseti tarafından hazırlanan rapor, dönemin güvenlik birimlerine iletilmiş kapsamlı istihbarat değerlendirmelerini içeriyor.Kılık değiştirerek bölge bölge dolaştıBelgede, Lawrence’ın Mısır, Suriye ve Irak’ta farklı isimler ve kıyafetler kullanarak faaliyet yürüttüğü aktarılıyor.
Yazışmada, Kahire’de “Şeyh Abdullah” takma adıyla bir süre kaldığı; ardından Suriye ve Irak’a geçtiği; Ağustos ayı içinde de ansızın Kudüs’te ortaya çıktığı belirtiliyor.Bazen Müslüman hoca, bazen Musevi hahamıİstihbarat notlarına göre Lawrence, Kudüs’te bulunduğu sırada bazen Müslüman hoca, bazen Amerikalı Musevi hahamı kılığına girerek farklı topluluklarla temas kurdu.
Belgede, bu temaslar sırasında Müslüman ve Yahudi gruplara “zehirli telkinlerde” bulunduğu ve bölgede gerilimi artırmayı hedeflediği iddia ediliyor.Kargaşa yaratmak için en uygun zeminRaporda, İngiliz istihbaratının Filistin ve Mısır’daki siyasi planlarına da yer veriliyor.
Belgeye göre, Filistin’de bir karışıklık çıkarılarak bölgenin “istiklale layık olmadığı” algısının oluşturulması amaçlandı.
Sudan’ın ise, Mısır’da kargaşa yaratmak için en uygun zemin olarak görüldüğü ifade ediliyor.Belgede, Lawrence’ın Sudan’ın Hartum kentine geçişinin “esrarengiz tertibatlarla” bağlantılı olabileceği vurgulanıyor.
Sudan üzerinden eğitilmiş ajanların Mısır’a sızdırılması, propaganda ve tahribat faaliyetleriyle siyasi dengeyi etkileme planlarının gündemde olduğu aktarılıyor.MİT’in paylaştığı belge, 20. yüzyılın ilk yarısında Ortadoğu’da yürütülen gizli diplomasi ve istihbarat savaşlarının boyutunu gözler önüne serdi.
Lawrence’ın sahadaki rolüne dair iddialar, bölgedeki güç mücadelelerinin ne denli karmaşık ve çok katmanlı olduğunu bir kez daha hatırlattı.Arabistanlı Lawrence kimdir?1888 yılında Galler’de doğan Lawrence, Oxford Üniversitesi’nde tarih ve arkeoloji eğitimi aldı.
Öğrencilik yıllarında yaptığı Orta Doğu seyahatleri sayesinde bölgenin dili, kültürü ve aşiret yapısı hakkında derin bilgi edindi.
Bu birikim, savaş yıllarında İngiliz istihbaratı tarafından sahada kullanılmasını sağladı.Arap İsyanı’nın sahadaki mimarı1916-1918 yılları arasında Lawrence, İngiltere adına Arap aşiret liderleriyle temas kurarak Osmanlı yönetimine karşı başlatılan Arap İsyanı’nın örgütlenmesinde aktif rol üstlendi.
Hicaz Demiryolu’na yönelik sabotajlar, propaganda faaliyetleri ve gerilla taktikleri, onun sahadaki en bilinen operasyonları arasında yer aldı.Ortadoğu’nun kaderini etkileyen İngilizLawrence’ın sahadaki faaliyetleri, İngiltere ve Fransa’nın Orta Doğu’yu paylaşma planlarıyla iç içe geçti.
Araplara verilen bağımsızlık sözlerinin büyük ölçüde tutulmaması, Lawrence’ı tarihçiler nezdinde tartışmalı bir figür haline getirdi.
Kimi çevreler onu stratejik bir deha olarak görürken, kimileri emperyal politikanın sembolü olarak değerlendiriyor.46 yaşında kazada öldüSavaş sonrası yaşadıklarını Bilgeliğin Yedi Sütunu adlı kitabında kaleme alan Lawrence, bu eserle dünya çapında tanındı. 1962 yapımı Lawrence of Arabia filmiyle ünü daha da pekişti.1935 yılında geçirdiği motosiklet kazası sonucu 46 yaşında hayatını kaybeden Lawrence, kısa ömrüne rağmen Orta Doğu tarihinin en çok konuşulan isimlerinden biri olmayı sürdürdü.
Bugün hâlâ, bölgedeki güç dengelerini etkileyen isimler arasında anılıyor.
