Çığ tehlikesi

Yılbaşında yurdun çeşitli bölgelerinde yoğun kar yağışı oldu.

Olumsuz haber; “Van’ın Çatak ilçesinde bir mahalledeki evlerin üzerine düşen çığ bir kadının ölümüne yol açtı.

Yeniden çığ oluşma olasılığına karşı 22 ev boşaltıldı.” şeklindeydi (Bkz.1).

BAZI GÖZLEMLER Van’daki Yüzüncü Yıl Üniversitesinde iki yıl görev yaptım. 2002 yazında öğretim üyelerinden oluşan bir heyet olarak benim otomobilimle Çatak ilçesine gitmiştik.

Yamaçta otlayan koyun sürüleri vardı.

İlçeye ulaşmadan önce gayet dik bir yamaçtan geçen yola taş yuvarlanabileceğini düşünerek hayli tedirgin olmuştum.

Küçükbaş hayvancılık, yörenin ana geçim kaynaklarından biriydi.

Çatak’ın cevizi de ünlüydü.

Kentin merkezinde iki dere birleşiyordu.

İlçenin adı bundan esinlenerek konulmuş olabilir.

Kırmızı benekli alabalıkların yüzdüğü derelerin üzerinde şirin köprüler vardı.

Köprü başında bir çay bahçesini hatırlıyorum.

İlçe merkezine 30 kilometre uzaklıkta Köykent Projesi olarak yapılan Yeni Konalga yerleşkesini de görmüştük.

Toz pembe boyalı 400 ev, okul, karakol, sağlık ocağı yapılmıştı.

Ancak iki ev dışında çevrede bir hayat belirtisi yoktu.

Çoğu hayvancılıkla geçinen halkın, hayvanlarını otlatacağı otlaklar uzakta kalmıştı.

Hayvan barınakları ise karşı yamaçta idi.

Karşıya geçmek için yaz sonuna doğru paçalarımızı sıvayarak diz boyu sudan geçtiğimiz bir dere vardı.

Karların eridiği dönemde bu dereden geçmek mümkün olmazdı.

Sonraları yerleşim olmuş sanırım.

Bu yazı vesilesiyle yaptığım incelemede kötü bir sürprizle karşılaştım. 393 hanenin toprak kayması nedeniyle oturulamaz hale geldiğini gösteren görseller var.

Aşırı meyilli bir arazide inşaat yaparken bitki örtüsü sıyrıldığı için heyelan tetiklenmiş olabilir.

Gereği gibi zemin etüdleri  yapılıp yapılmadığını bilmiyoruz.

Evlerin birçoğu resmi kurumların talimatıyla boşaltılmış, geriye kalanlar da çare arıyor.

Çatak yakınlarında daha önce de çığ felaketleri oldu ve daha fazla can kayıpları yaşandı.

Hatta kurtarma ekibi bile çığ altında kaldı ve onlardan da ölenler oldu.

Yerel halkın bu tehlikenin farkında olması gerek.

Evlerin kar yığını altında kalması da düşündürücüdür.

Konutların kurulacağı yerler belirlenirken deprem, sel, çığ, fırtına gibi doğal afet risklerinin iyi analiz edilmesi şarttır.

İKİNCİ ACI HABER “Artvin’in Ardanuç ilçesinde deniz seviyesinden 2 bin 300 metre yükseklikteki Zekeriya Köyü Aksu Yaylası’nda çığ meydana geldi.

Yaylanın Erzurum sınırına yakın alanında otlattıkları yaklaşık 1200 küçükbaştan oluşan sürülerini Ardanuç yönüne getirmek isteyen 6 çoban kar altında kaldı.

Tipinin de etkili olduğu bölgede çobanlardan 3’ü, kendi imkanlarıyla kurtuldu.

İhbar üzerine AFAD ve UMKE ekipleri, iş makinelerinin yolu açmasıyla bölgeye ulaştı.

Ekipler, kar altında kalan 1’i Afganistan uyruklu 3 çoban için arama kurtarma çalışması başlattı.” şeklindeydi (Bkz.2).

Çobanlardan ikisinin cansız bedenine ulaşıldığı duyuruldu, diğer şahsın da ölmüş olduğu sanılmaktadır.

Yayladaki hayvanların çok daha önce kışlak alanlarını getirilmesi gerekirdi.

Normale göre ılık giden havalar insanları yanıltmış olmalı.

Gecikerek aniden bastıran karın yol açtığı çığ felaketi, malları kurtarmaya çalışırken canlara mal oldu.

Halk dilinde “mal” hayvan anlamında kullanılır.

PRATİK YOL Bu üzücü haberleri izledikten sonra “eski defterleri” karıştırmaya başladım.

Kitaplığımda okuduğum kitaplardan, katıldığım toplantılardan aldığım notlar var.

Pratik bilgilerin verildiği bir kitapta çığ ile ilgili önemli bir cümle geçiyor: “Bir saatte 1 inç’ten (2,5 cm’den) fazla kar yağmış ise çığ tehlikesi çok yüksektir.”  (Bkz.3,s.5).

Bu cümle belki de acı deneyimler yaşanarak ulaşılmış bir sonucu ifade etmektedir.

Belirli sürede yağan karın yüksekliği ölçülerek tehlike uyarısı yapmaya yarayacak somut bir ölçünün ortaya konması bana ilginç geldi.

Duyanların işine yaraması dileğiyle... 1) https://www.sabah.com.tr/yasam/son-dakika-vanda-cig-dustu-1-kisi-kayip-22-ev-tahliye-edildi-7495268 2) https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/artvin-de-cig-dustu-3-coban-karlar-altinda-kotu-haber-geldi-2466134 3) Tom Parker, Rules of Thumb, Houghton and Mifflin Company, Boston, 1983, 136 s.