Bu işaretleri görmezden gelmeyin: Yeme bağımlılığı kapınızı çalıyor olabilir

Stresli dönemlerde artan kontrolsüz yeme atakları sadece bir alışkanlık olmayabilir.

Uzmanlara göre bu durum, beynin ödül sistemiyle ilişkili bir bağımlılığa dönüşebiliyor.

YEME BAĞIMLILIĞI NEDİR?

Yeme bağımlılığı, yoğun yeme isteğinin beyindeki ödül sistemiyle ilişkili olarak dopamin salınımına bağlanması sonucu ortaya çıkan davranışsal bir sorundur.

Bu durumda birey, özellikle karbonhidrat, yağ, tuz, şeker ve yapay tatlandırıcı oranı yüksek besinleri tüketme isteğini kontrol etmekte zorlanır.

Bu tür yiyecekler beynin zevk merkezini uyararak kısa süreli rahatlama sağladığı için, yeme davranışı tekrar eden bir döngü haline gelir ve kontrol edilmesi güçleşir.

Yeme bağımlılığı; yeme bozuklukları ve obezite ile yakından ilişkilidir.

Günümüzde henüz resmi bir tanı ölçütü ya da standart bir tedavi protokolü bulunmasa da, psikolojik ve davranışsal bir bozukluk olarak ele alınmaktadır.

Psikoterapi, beslenme düzeninin yeniden yapılandırılması ve destek grupları bu sürecin yönetilmesinde önemli rol oynar.

YEME BAĞIMLILIĞI İLE İLİŞKİLİ YEME BOZUKLUKLARI BULİMİA NERVOZA Kişinin kontrolsüz ve genellikle gizli şekilde aşırı miktarda yemek yediği, yaşam kalitesini düşüren ve ciddi sağlık riskleri barındıran bir yeme bozukluğudur.

GECE YEME BOZUKLUĞU SENDROMU Sabah iştahsızlık, kahvaltının geciktirilmesi, akşam saatlerinde aşırı yeme ve gece uykudan uyanarak besin tüketme davranışı ile karakterizedir.

TIKINIRCASINA YEME BOZUKLUĞU Kısa sürede çok fazla yemek yeme ve yeme davranışını durduramama durumu söz konusudur.

Bu durum çoğu zaman utanç duygusuyla birlikte görülür ve kişi yeme davranışını gizleme eğilimi gösterebilir.

YEME BAĞIMLILIĞININ BELİRTİLERİ Yeme bağımlılığı her zaman kolay fark edilmez.

Ancak kişinin kendine yönelteceği bazı sorular durumu anlamada yardımcı olabilir: - Gerçekten aç olduğum için mi yiyorum, yoksa sadece canım istediği için mi? - Yemeyi durdurmakta zorlanıyor muyum? - Yemek sonrası hâlâ bir şeyler yeme ihtiyacı hissediyor muyum? - Yedikten sonra suçluluk duyuyor muyum?

Belirtiler arasında en sık görüleni, kişi tok olmasına rağmen ani yeme ataklarının ortaya çıkmasıdır.

Ayrıca sevilen bir besinin hedeflenenden çok daha fazla tüketilmesi de önemli bir işarettir. Örneğin, birkaç adet yemeyi planladığı halde bir paketin tamamını bitirmeden rahatlayamamak, dürtü kontrolüyle ilgili bir sorun olduğunu gösterebilir.

YEME BAĞIMLILIĞININ PSİKOLOJİK VE FİZİKSEL ETKİLERİ Kilo problemi, diyabet veya tansiyon gibi özel diyet gerektiren sağlık sorunları olmasına rağmen yeme davranışının kontrol edilememesi yeme bağımlılığına işaret edebilir.

Ayrıca kişinin yemek yedikten sonra suçluluk hissetmesi ve bunu çevresinden gizleme ihtiyacı duyması da psikolojik bir sürecin varlığını düşündürür.

Yeme bağımlılığı çoğunlukla stresle ilişkilidir.

Ekonomik sorunlar, hastalıklar, aile içi ya da okul ve iş yaşamındaki problemler bu davranışı tetikleyebilir.

Ergenlik dönemi, sınav dönemleri gibi yoğun stres içeren süreçlerde de yeme bağımlılığı riskinin arttığı görülür.

YEME BAĞIMLILIĞINA NEDEN OLABİLEN BESİNLER Bu bağımlılığa en sık neden olan besinler genellikle şeker, yağ ve rafine karbonhidrat açısından zengin gıdalardır.

Kızartmalar, cipsler, fast food ürünleri, pizza ve hamburgerler; beyaz ekmek, makarna ve kraker gibi karbonhidrat yoğun besinler bu gruba girer.

Ayrıca çikolata, tatlılar ve paketli atıştırmalıklar da bağımlılık davranışını tetikleyebilir.

Bu tür gıdalar yerine meyve, sebze ve kuruyemiş gibi daha doğal ve besleyici seçeneklere yönelmek daha sağlıklı bir yaklaşım sunar.

YEME BAĞIMLILIĞIYLA BAŞA ÇIKMA YOLLARI Uzman bir hekime danışmanın yanı sıra kişinin günlük yaşamında uygulayabileceği bazı adımlar bulunmaktadır: - Şeker, yağ ve rafine karbonhidrat içeriği yüksek besinleri kontrollü tüketmek - Alışverişte paketli ürünler yerine taze ve doğal besinleri tercih etmek - Ani açlıklar için yanında sağlıklı atıştırmalıklar bulundurmak - Atıştırma isteği gelen zamanlarda su veya bitki çaylarına yönelmek - Üç ana öğünü düzenli şekilde tüketmek - Diyetisyen eşliğinde kişiye uygun bir beslenme planı oluşturmak - Stresle başa çıkma becerilerini geliştirmek - Gerektiğinde psikiyatri veya psikolog desteği almak Tüm önlemlere rağmen yeme davranışı kontrol altına alınamıyorsa, diyetisyen ve psikiyatri uzmanının birlikte çalışması büyük önem taşır.

Beslenme planı ile psikolojik destek bir arada yürütüldüğünde, yeme bağımlılığının yönetilmesi ve kişinin yaşam kalitesinin artırılması mümkün olabilir.

Yeme bağımlılığı, çoğu zaman kişinin ruhsal durumu ile yakından ilişkili olduğu için bütüncül bir yaklaşımla ele alınmalıdır.

Görsel Kaynak: shutterstock