Borsada hisse senetleri işlem görmeye başlayalı 40 yıl oldu

Eski adıyla İstanbul Men­kul Kıymetler Borsası (İM­KB), yenilenen ismiyle Borsa İstanbul, 3 Ocak 1986’da 19 hisse senedi ile işleme başlaması­nın üzerinden geçen 40 yılda yıl­dız pazarda 241, ana pazarda 270, alt pazarda 51 olmak üzere diğer pazarlardaki hisselerle toplamda 596 hisse senedinin yanı sıra vade­li işlem sözleşmeleri, opsiyonlar ve varantların işlem gördüğü dev bir pazara dönüştü.

İMKB ismiyle iş­leme başlayan borsa, 2013 yılında değişen Sermaye Piyasası Kanunu ile farklı yapıya büründü ve son yıl­larda gelişen teknolojisi ve birçok yeni enstrümanla gelişimini sür­dürdü.

Resmi olarak Aralık 1985’te açılan İMKB, 3 Ocak 1986’da 19 hisse senedi ile Cağaloğlu’ndaki bi­nasında işleme başladı.Günlük endeks hesaplaması 1987’de daha önce haftalık he­saplanan borsa endeksleri, gün­lük hesaplanmaya başlandı. 1993’te ise 50 şirketle bilgisayarlı alım-satım işlemine geçildi.

İM­KB, 1993 yılının sonlarında ABD Menkul Kıymetler ve Borsalar Federasyonu tarafından “kabul görmüş menkul kıymetler bor­sası” olarak tanımlandı.

Bu ün­vanı alan gelişmekte olan borsa­lar arasında İMKB, üçüncü oldu. 1996’da uluslararası pazar bünye­sinde uluslararası tahvil ve bono piyasasının kurulmasının ardın­dan 1997’de bu piyasada Hazine tarafından yurt dışında satılmak üzere çıkarılan 40 uluslararası tahvilin kota almasıyla işlemlere başlandı.

Böylece Hazine’nin yurt dışı finansmana erişimi için fark­lı bir kanal açılmış oldu.İMKB, 2000 yılında Kırgız Bor­sasının sermayesine yüzde 27,4, Bakü Borsasına da yüzde 5,26 işti­rak ile ortak oldu.2004’te katılma belgelerinin or­ganize ve şeffaf piyasada işlem gör­mesini sağlamak amacıyla Borsa Yatırım Fonu Pazarı kuruldu ve ta­kip eden yıl hisse senetleri piyasası fon pazarında borsa yatırım fonları işlem görmeye başladı.Seans saatleri uzadı 2007’de hisse senetleri piyasa­sında açılış seansı uygulamasına başlanırken yıl sonuna doğru se­ans kapanış saati 17.00’ye uzatıldı.

Mayıs 2009’da Kamuyu Aydınlat­ma Platformu (KAP) devreye alı­narak piyasanın şeffaf ve zamanın­da aydınlatılması için önemli bir adım atıldı.

Yapılandırılmış ürün­ler sınıfında yer alan ve menkul kıymetleştirilmiş opsiyon özellik­lerini taşıyan ürün anlamına gelen varantlar, 2010’da borsada işlem görmeye başladı. 2011’de bankala­rarası repo-ters repo pazarının ku­rulmasıyla bankaların kendi ara­larında likidite problemlerini hal­ledebilmesinin önü açıldı. 2012’de İMKB bünyesinde faaliyete geçen vadeli işlem ve opsiyon piyasasın­da (VİOP) 2019’da işlem hacmi or­talama 5 milyar lirayı, 2023’te de 90 milyar lirayı aştı.BIST dönüşümü 2013’te geldi İMKB, 5 Nisan 2013’te özel hu­kuk hükümlerine göre çalışan iş­letme olan Borsa İstanbul AŞ’ye dönüştü.

Endeks adlarında yer alan “İMKB” kısaltması, “BIST” olarak değiştirildi.

Aynı yıl pay pi­yasası birinci seansı başlangıcı 15 dakika öne çekilerek saat 09.15’e alındı.

VİOP’ta 2014’te dolar/TL opsiyon sözleşmeleri işleme açıldı.30 Kasım 2015’te Borsa İstan­bul ile Nasdaq arasındaki ortaklık kapsamında geliştirilen BISTE­CH’in ilk fazı devreye alındı.

BIS­TECH olarak adlandırılan iki aşa­madan oluşan Teknoloji ile Dönü­şüm Programı’nın ilk aşamasında Borsa İstanbul, 22 yıldır uyguladı­ğı iki seans uygulamasından tek se­ans uygulamasına geçti.Borsa İstanbul AŞ ve bağlı or­taklığı İstanbul Takas ve Saklama Bankası AŞ, swap piyasası kurul­masına ilişkin yapılan çalışmala­rı Eylül 2018’de tamamladı.

Borsa düzenlemeleri uyarınca işlem yap­ma yetkisi verilmiş bankalar ve TC­MB’nin işlem gerçekleştirebildiği swap piyasasında 2019’da TL-do­lar ve TL-avro işlemleri, günlük 3 milyar doları bulan hacme ulaştı.Borsa İstanbul, 17 Haziran 2019’da finansal türev ürünlerde, borçlanma araçlarında ve çeşitli fi­nansal sözleşmelerde değişken faiz göstergesi olarak TLREF Türk lira­sı gecelik referans faiz oranını he­saplamaya ve yayımlamaya başladı.4 Ekim 2019’dan itibaren Bor­sa İstanbul’da dünya borsaları ile uyum sağlanması ve etkileşimin artırılması amacıyla 10.00 ila 18.00 saatlerinde kesintisiz sürekli iş­lem yöntemine geçiş yapıldı.

Buna göre pay piyasasında sürekli işlem yöntemi ile işlem gören kıymetler­de 13.00 ila 14.00 saatlerinde uygu­lanan “gün ortası tek fiyat” ve gün ortası “ara” bölümleri kaldırıldı.2019’un son günlerinde ise Türki­ye Varlık Fonu, Avrupa İmar ve Kal­kınma Bankasına (EBRD) ait yüz­de 10’luk payı satın alarak Borsa İs­tanbul’daki ortaklık oranını yüzde 90,6’ya çıkarttı.

Son durumda Borsa İstanbul’un diğer ortakları ise yüzde 1,3 ile Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB), yüzde 2,27 ile Borsa İstanbul AŞ ve yüzde 5,83 ile “diğer” adı altında aracı kurumlar, bankalar, kıymetli maden ve döviz şirketleri ile diğer şirketler oldu.VİOP’un açılış ve kapanış saat­lerinde ise değişikliğe gidildi.

Bu­na göre, VİOP’ta 6 Mayıs 2022’den itibaren saat 09.20 ile 09.25 ara­sında emir toplama ve saat 09.25 ile 09.30 arasında eşleştirme yapı­larak açılıştaki oynaklıkların önü­ne geçmek adına adım atıldı.

Vİ­OP’ta daha önce pay vadeli sözleş­melerde 18.10 olan kapanış saati de 18.15’e çekildi.T+1 çalışmaları sürüyor Açığa satış yapılabilen işlem sıralarında seans sonuna kadar yukarı adım kuralının getirilmesi uygulamasında esas alınan BIST 100 Endeksi düşüş değeri, yüzde 3’ten yüzde 2’ye çekildi.

Borsa İstanbul Grubu, borsada takas tarihinin T+1 (işlem gününü takip eden ilk iş günü) olarak kısaltılmasına yönelik çalışmalarına devam ediyor.

Borsa İstanbul, konuya ilişkin son olarak 5 Ocak 2026 itibarıyla uçtan uca testlerin gerçekleştirilebilmesi için gerekli ortamların faaliyete geçirileceğini bildirmişti.Varlık çeşitliliği her geçen yıl arttı Borsa İstanbul’da emtia sertifikaları, pay piyasalarında işleme açılırken 21 Kasım 2022’de 0,01 gram altının pay piyasalarında alınıp satılmasını sağlayan Darphane Altın Sertifikası “ALTINS1” koduyla borsaya kote edildi. “BIST Geri Alım Endeksi” ve “BIST Temettü 25 Ağırlık Sınırlamalı 10” adlı iki yeni endeksin de 15 Ağustos itibarıyla hesaplanmaya başlanacağına karar veren Borsa İstanbul, büyümek için ihtiyaç duydukları finansmanı öz kaynakla sağlamak isteyen şirketlerin, sadece nitelikli ve kurumsal yatırımcılara sermaye artırımı yoluyla pay ihraç ederek kaynak temin etmelerini sağlamak ve söz konusu payların Borsa İstanbul Pay Piyasası’nda işlem görebilmesi amacıyla girişim sermayesi pazarının (GSP) oluşturulduğunu bildirdi.

Borsa İstanbul’un 150. kuruluş yıl dönümünün kutlandığı 22 Aralık 2023’te, 1 Kasım 2023 tarihinden itibaren Borsa İstanbul’da işlem gören 500 payın “BIST 500 Endeksi” kapsamında hesaplanmaya başlamasına karar verildiği duyuruldu. 2024’te ayrıca Borsa İstanbul, bakır vadeli işlem sözleşmelerinin 6 Aralık’ta VİOP’ta işleme açıldı.

VİOP’ta 2 Ocak 2025 tarihinden itibaren bir aylık Türk lirası gecelik referans faiz oranı vadeli işlem sözleşmelerinin günlük fiyat değişim limitleri yüzde 50’den yüzde 20’ye indirildi. 1 Eylül 2025 tarihinden itibaren ise Borsa İstanbul, devre kesici sisteminde değişikliğe gitti.

BIST 100 Endeksi’nin gün içinde önceki günün kapanışına göre birinci aşamada yüzde 5 ve ikinci aşamada yüzde 7 veya daha fazla düşmesi durumunda devreye giren Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi (EBDKS) uygulaması, tek aşamalı olarak uygulanmaya başlayacak ve endeks değerinin yüzde 6 veya daha fazla gerilemesi halinde devreye girecek.