Kavramların sosyal yaşamdaki etkisi - İsmail Doğan

İnsanlık bir arada yaşamaya başladığı andan itibaren sosyalleşme doğal bir gereksinim olarak ortaya ç ıkmıştır.

Bu sosyal ortam i çinde sa ğlıklı ve huzurlu bir yaşam s ürdürebilmek için insanlar aras ında bir bağ kurma ve iletişim geliştirme zorunluluğu doğmuştur.

Sosyal bir varlık olan insanın temel sosyal gereksiniminin ilk sırasında iletişim yer alır.

Bir insanın sosyal ortam i çerisindeki konumunu belirleyen temel unsur asl ında, diğer insanlarla kurduğu iletişim bi çimi ve bu ileti şimin sonucudur.

Bu yazıda, iletişimin sonucunu önemli ölçüde etkileyen ve bizlerde ö ğretilmişlikler ile k ültürel kodlanmalar sonucunda olu şan bazı kalıplaşmış kavramların ikisini ele alacağız: “Doğru –yanl ış” ve “haklı – haks ız”.

BİREYLERİN ÇATIŞMASI Gerek insanlar arası gerek topluluk ya da toplumlar arası gerekse birey ve kurumlar arası iletişimde “doğru – yanl ış” veya “haklı –haks ız” şeklinde y ürüyen tart ışmalar son derece önem ta şır.

Taraflar arasındaki tartışmalarda sık ça görülen “Ben hakl ıyım, sen haksızsın” bi çimindeki kar şılıklı iddialar, iletişimi kolaylıkla sosyal bir çat ışmaya d önü şt ürür.

Taraflar olaylara nesnel bakmak yerine, kendi de ğer yargılarına dayanarak savunma mekanizmasını devreye sokar, b öylece kendilerinin do ğru ve haklı, karşı tarafın ise yanlış ve haksız olduğunu kanıtlamaya çal ışırlar.

Bu nedenle en basit bir durumda bile çat ışma ortaya ç ıkmakta ve enerjimiz boşa harcanmaktadır.

Bu durum, s üreklilik gösterdi ğinde huzursuzluk ve mutsuzluk ortamı yaratır; ayrıca iki taraf i çin de faydal ı olabilecek bir zeminin oluşmasını engeller.

ORTAK PAYDADA BULUŞABİLMEK Ünlü filozof Nietzsche’nin de ifade etti ği gibi, “Bilimsel ve nesnel olmayan sosyal olay ve durumlarda mutlak doğru –yanl ış ya da mutlak haklı –haks ız yoktur; yalnızca yorumlar vardır.” Bu yorumlar ise kişilerin yaşamları boyunca edindikleri ve zihinlerine kodlanmış k ültürel de ğerlere g öre görecelidir, ki şiden kişiye değişir.

Bizler, etik ve insani ortak değerlerin dışındaki sosyal olay ve durumlara bakış a ç ımızın, bireysel olarak edindiğimiz k ültürel de ğerlere g öre şekillendiğinin farkına varabilirsek “doğru –yanl ış” ve “haklı –haks ız” üzerinden tart ışarak bir sonuca ulaşamayacağımızı anlamış oluruz.

Asıl çözüm; nesnel bir bak ış a ç ısıyla sorunun özüne odaklanmak, durumun her iki tarafa olan fayda ve maliyetlerini de ğerlendirmek ve b öylece sorunu ortadan kald ırıp uzlaşma olasılığını artırmaktır.

Bu yaklaşım, enerjimizi t üketen çat ışmalar yerine “uzlaşma dili” ile hareket ederek iki tarafın da faydasına olacak bir sonu ç ortaya ç ıkarabilir.

TOPLUMSAL UZLAŞMA Ülkemizde mevcut siyasal iktidar, ideolojisi gere ği insanların değer yargıları ve dini kimlikleri üzerinden siyaset yaparak toplumu ciddi biçimde kutupla ştırmıştır.

Oysa dini ve k ültürel kimliklere dayal ı “doğru –yanl ış, haklı –haks ız” tartışmaları g örecelidir ve ki şiden kişiye değişir.

Bunun yerine insanın yaşamını s ürdürebilmesi için öncelikli olan temel insani ve evrensel etik de ğerler (sağlık, g üvenlik, bar ınma, aş, iş, adalet, doğruluk, d ürüstlük, insanl ık onuru gibi) merkeze alınarak yapılacak siyaset, ortak bir toplumsal payda oluşturacaktır.

Fikirsel olarak anlaşamasak bile “ortak insani değerler” konusunda uzlaşmak ve barış ç ıl bir toplumsal ortamı kabul etmek zorundayız.

NE YAPMALI?

Muhalefetin, toplumun ortak değer ve paydaları etrafında birleşmesini sağlamak i çin toplumu bilinçlendirmesi ve örgütlemesi gerekmektedir.

Çünkü uzla şma dili yerine çat ışma dilinin kullanılması durumunda taraflardan hi çbiri kazanamaz.

Bir taraf kaybederken di ğer taraf daha fazla kaybeder.

Unutulmamalıdır ki: Her birey veya taraf, yaşamış oldukları ve edindikleri kadar ( ö ğretilmişlikleri ölçüsünde) kendince do ğru ve haklıdır.

İletişim Uzmanı İsmail Doğan