Dr. Mahfi Eğilmez’i anlamaya çalışmak varken...

Dr.

Mahfi Eğilmez, 8 Mayıs günü “Kuzey Amerika ekonomisi” başlığı altında yayımlanan yazısının bir yerinde şöyle diyordu:“Kuzey Amerika ekonomisi çoğu zaman yalnızca ABD merkezli değerlendirilse de bölgenin gerçek ekonomik dinamiği ABD, Kanada ve Meksika arasındaki güçlü üretim ve ticaret ilişkisinde ortaya çıkar”Bana öyle geldi ki, Dr.

Eğilmez bu tek cümleyle, dünya ekonomisinin son 30 yılda nasıl değiştiğini, “tek başına dev ülke” modelinin zayıfladığını, onun yerine “entegre ekonomik bölgeler” yükseldiğini anlatmak istiyordu…Zira eskiden insanlar Amerikan ekonomisini sadece Wall Street ve dolar üzerinden düşünürdü...

Oysa bugün ABD ekonomisinin gerçek gücü yalnızca finans değil: Kanada’nın hammaddesi, Meksika’nın üretim gücü ve ABD’nin teknoloji-sermaye kapasitesinin birleşmesinden doğuyor...***Bir otomobil düşünün:Motoru ABD’de tasarlanıyor...Bazı parçaları Kanada’da üretiliyor...Montajın önemli kısmı Meksika’da yapılıyor...Sonra tekrar ABD’ye dönüp satılıyor...Yani artık “milli üretim” dediğimiz şey bile zincir halinde uluslararası bir üretime dönüştü...Bu arada, TOGG ‘un üretim modeliyle kavga edenlerin ve modeli, “valla billa yüzde yüz yerli ve milli” diye savunmaya çalışanların kulaklarını çınlattığımı da ifade etmeliyim…Demek istemem o ki...Canlarım, “Amerika dünyanın en büyük ekonomisi” klasik bakış açısı çöktü… Doğrusu şu: “Kuzey Amerika üretim havzası, dünyanın en büyük ekonomik organizmalarından biri...”Bu farkı anlamadan bugünkü ticaret savaşlarını, Çin rekabetini ya da Trump dönemindeki gümrük tartışmalarını anlayamayız...***Bugün Mahfi Eğilmez’in sözünü önemli yapan şey de burada ortaya çıkıyor zira dünya artık sadece “para ekonomisi” değil “üretim ağları ekonomisi...”Bu aslında, modern çağın yeni imparatorluk modeli...

Eskinin sömürgeciliği silahlı kuvvetlerleydi… Bugünün ekonomik gücü ise tedarik zinciriyle kuruluyor...Çin’in yükselişi de aynı mantığa dayanıyor...Çin artık sadece ucuz işçilik ülkesi değil; Asya’da dev bir üretim ağı kurmuş durumda...

Vietnam’dan Malezya’ya kadar genişleyen bir ekosistem oluşturuyor...Sözümün özü...Türkiye ise çoğu zaman büyük stratejik üretim ağlarının merkezinde değil kenarında...O yüzden krizlere karşı kırılganlığımız sürüyor… Kur artınca üretim maliyetimiz sıçrıyor…Dış finansman daralınca ekonomi hemen yavaşlıyor...Yani, Dr.

Eğilmez’in cümlesinin alt metni biraz da şu:“21. yüzyılda ekonomik güç tek başına büyüklük değil, entegrasyon kapasitesidir...”***Bugün dünyanın yeni jeopolitiği, petrol savaşından daha çok:Çip savaşı, lojistik savaşı, tedarik zinciri savaşı, nadir element savaşı ve…Ekonomiler artık yalnız yaşamıyor… Birbirlerine bağlanarak güçleniyorlar...