Dünya ikinci Çin şokunu yaşıyor

Huang Xian’ın ürünü avuç içi büyüklüğünde: elektrikli araç şarj cihazlarında kaçak akımı tespit eden ve araç ile şebeke arasında güvenlik sağlayan bir sensör.

Ancak bu küçük cihaz, yalnızca Çin’in yüksek teknoloji alanındaki ilerlemesini değil, aynı zamanda küresel sanayiyi derinden etkileyen daha büyük bir dönüşümü de simgeliyor.Elektrikli araç pazarındaki patlama sayesinde Huang’ın şirketi Mega-Senway Electronic Technology’nin sensör sevkiyatları bu yıl 10 milyon adede ulaşma yolunda. 2019’da bu rakam yalnızca 20 bin civarındaydı.

O dönemde ürün, çoğunlukla Alman ve İsviçreli firmalar tarafından yaklaşık 200 yuan (yaklaşık 30 dolar) veya daha yüksek fiyatlarla satılan niş bir üründü.Mega-Senway ilk sensörlerini yaklaşık 40 yuan maliyetle üretip 100 yuana satıyordu.

Ancak Çinli rakiplerin hızla piyasaya girmesiyle fiyatlar sert şekilde düştü.

Avrupalı üreticiler pazardan çekildi.

Bugün şirket bazı sensörleri 10 yuan gibi düşük fiyatlara satıyor.

Huang, “Fiyatların bu kadar hızlı düşeceğini hiç düşünmemiştik” diyor.İKİNCİ ŞOK YÜKSEK KATMA DEĞERLİ ÜRETİMDEİngiliz Financial Times gazetesinin aktardığı bu hikâye, Çinli şirketlerin küresel sanayi ve ticareti nasıl yeniden şekillendirdiğinin bir örneği.

Yaklaşık 20 yıl önce yaşanan ilk “Çin şoku”, düşük maliyetli ürünlerin gelişmiş ekonomilerdeki üreticileri zor durumda bırakmasıyla ortaya çıkmıştı.

Şimdi ise ikinci bir dalga yaşanıyor: yüksek katma değerli üretim alanlarına yönelik güçlü bir rekabet.Yoğun iç rekabet, büyük ölçekli üretim kapasitesi, geniş mühendis havuzu ve yüksek devlet destekleri sayesinde Çinli şirketler elektrikli araçlar, güneş panelleri, bataryalar ve rüzgâr türbinleri gibi alanlarda küresel liderler haline geliyor.

Ancak bu durum aynı zamanda aşırı kapasiteyi de beraberinde getiriyor; iç pazarda kâr marjları erirken, dış pazarlarda fiyat baskısı ve ticari gerilimler artıyor.Mega-Senway’in yatırımcılarından Huang He, “Çin’de ayakta kalabilen şirketler dünyanın her yerinde rekabet edebilir” diyor.

Ancak Huang Xian için bu durum bir “girdap” gibi: “Bu sağlıklı bir durum değil.

Yıkıcı bir rekabet var.”1 TRİLYON DOLARLIK TİCARET FAZLASIÇin’in 2025 yılında 1 trilyon doları aşan mal ticareti fazlası ve 2026’nın ilk çeyreğinde ihracattaki yaklaşık yüzde 15’lik artış, bu rekabet gücünün küresel etkisini ortaya koyuyor.

Örneğin Çin üretimi Jaecoo 7 SUV, Mart ayında İngiltere’nin en çok satan aracı oldu.Avrupa’da ise endişe büyüyor.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Çin’den gelen yüksek kaliteli ve düşük fiyatlı ürünlerin Avrupa sanayisi için “varoluşsal bir tehdit” oluşturduğunu söyledi.Çin’de bu rekabet ortamı “neijuan” (iç içe geçme/yoğunlaşan rekabet) kavramıyla ifade ediliyor.

Bu, şirketlerin giderek daha fazla çaba sarf ettiği ancak getirilerin azaldığı bir döngüyü tanımlıyor.Huang, maliyetleri düşürmek için üretimi dikey entegre hale getirdiklerini, üretim süreçlerini sürekli iyileştirdiklerini ve otomasyona geçtiklerini anlatıyor.

Ancak otomotiv sektöründeki geleneksel tedarik zinciri yapısı da değişmiş durumda.

Artık üreticiler doğrudan tedarikçilerden aylık ihalelerle fiyat alıyor ve sürekli daha düşük teklif talep ediyor.FİYATLARI AŞAĞI ÇEKİYORLARBu baskı zincirleme şekilde aşağı doğru yayılıyor.

Örneğin dünyanın en büyük elektrikli araç üreticisi BYD’nin ortalama araç satış fiyatı son yıllarda belirgin şekilde düştü.

Nio gibi premium markalar da daha gelişmiş teknolojiye rağmen fiyatlarını aşağı çekmek zorunda kaldı.Bu süreçte Çin genelinde üretim hacimleri artarken kârlılık düşüyor.

Kimya, güneş enerjisi ve otomotiv tedarik zinciri gibi birçok sektörde benzer tablo görülüyor.Sorunun temelinde yalnızca piyasa dinamikleri değil, aynı zamanda yapısal faktörler bulunuyor.

Çin’de zayıf iç talep, düşük enflasyon ve sosyal güvenlik sisteminin sınırlı olması, büyümenin ihracata dayanmasına yol açıyor.

Ayrıca Çin para biriminin reel olarak düşük değerli olması da ihracat rekabetini güçlendiriyor.Bunun yanında devlet destekleri kritik rol oynuyor.

Yerel yönetimler; ucuz arazi, finansman, vergi avantajları ve doğrudan sübvansiyonlarla şirketleri destekliyor.

Bu durum bazı sektörlerde aşırı kapasiteye yol açıyor.

Örneğin güneş enerjisinde Çin’in üretim kapasitesi, küresel kurulumların yaklaşık iki katına ulaşmış durumda.KÂRLILIKTA SORUN VAROECD verilerine göre Çinli şirketler, gelişmiş ülkelerdeki rakiplerine kıyasla üç ila dokuz kat daha fazla sübvansiyon alıyor.

Bu destekler düşük faizli krediler gibi dolaylı yollarla da sağlanıyor.Ancak bu model sürdürülebilir kârlılık yaratmakta zorlanıyor.

Örneğin Çin’in en büyük güneş enerjisi şirketleri 2025 yılında toplamda milyarlarca yuan zarar açıkladı.Avrupa ve diğer bölgelerdeki şirketler ise bu rekabete uyum sağlamaya çalışıyor.

İsviçreli sensör üreticisi LEM, maliyetleri düşürmek ve Çinli rakiplerle rekabet edebilmek için üretim ve Ar-Ge faaliyetlerini Çin’e kaydırıyor.

Volkswagen gibi şirketler de Çin’de yeni Ar-Ge merkezleri kurarak daha hızlı ve düşük maliyetli üretim stratejileri geliştiriyor.SERT REKABETUzmanlara göre küresel ekonomideki bu dönüşüm kaçınılmaz.

Avrupa ve diğer ülkeler için çözüm, hem kısa vadede sanayiyi korumak hem de uzun vadede bu yeni rekabet ortamına uyum sağlamak.Mega-Senway’in kurucusu Huang ise yeni ürünler geliştirmeye odaklanmaya çalışıyor ve yurt dışı pazarlara açılmayı değerlendiriyor.

Ancak fiyat rekabetini dış pazarlara taşımak istemediğini belirtiyor.“Şirketi yeni ürünler geliştirmek için kurduk” diyen Huang. “Ama şimdi her yıl bütçe yaparken ne kadar maliyet kısabileceğimi düşünüyorum.” ifadelerini kullanıyor.Rakipleriyle fuarlarda karşılaştığında benzer bir tabloyla karşılaşıyor: "Herkes baskı altında.

Bir rakibim ‘Biraz yavaşlasak olmaz mı?’ dedi.

Ben de isterim dedim.

Sonra dönüp fiyatımı kırdı.”