Merkez Bankası'ndan 'eşel mobil' değerlendirmesi: Enflasyonu ne kadar sınırladı?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, “Merkezin Güncesi” blogunda yayımladığı analizde, Mart 2026 itibarıyla devreye alınan eşel mobil mekanizmasının enflasyon üzerindeki etkilerini değerlendirdi.

Çalışmada, küresel petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların yurt içi fiyatlara yansımasının devreye alınan sistemle önemli ölçüde sınırlandığı vurgulandı.Akaryakıt fiyatları enflasyonu nasıl etkiliyor?Analize göre akaryakıt harcamaları, 2026 itibarıyla tüketici sepetinde yüzde 3,21 paya sahip.

Ancak etkisi yalnızca bu payla sınırlı kalmıyor.

Akaryakıt fiyatlarındaki artışlar, ulaştırma ve gıda başta olmak üzere birçok sektörde maliyetleri yükselterek dolaylı yoldan da enflasyonu yukarı çekiyor.

Ayrıca yüksek görünürlüğe sahip olması nedeniyle fiyatlama davranışları ve enflasyon beklentileri üzerinde de belirleyici rol oynuyor.Eşel mobil nasıl çalışıyor?Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışın tüketiciye yansımasını vergi ayarlamalarıyla sınırlayan bir denge mekanizması olarak tanımlanıyor.

Sistemde, uluslararası petrol fiyatlarının yükseldiği dönemlerde Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) düşürülerek pompa fiyatlarındaki artışın önü kesiliyor.Akaryakıt fiyatlarının; ürün fiyatı, dağıtım marjları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu payı ve vergilerden oluştuğuna dikkat çekilen analizde, vergi bileşeninin bu mekanizmanın uygulanmasına imkan sağladığı ifade edildi.Enflasyon üzerindeki etkisi ne kadar?TCMB ekonomistlerinin hesaplamalarına göre, Brent petrol fiyatındaki yüzde 10’luk artış, normal şartlarda enflasyonu 12 ay sonunda yaklaşık 1 puan yükseltiyor.

Ancak eşel mobil uygulaması devrede olduğunda bu etkinin önemli ölçüde azaldığı görülüyor.Alternatif senaryolara göre:Brent petrolün ortalama 70 dolar olduğu durumda, eşel mobil olmadan enflasyon 1,9 puan artıyorAynı senaryoda eşel mobil ile artış 0,6 puana kadar düşüyorPetrol fiyatının 90 dolara çıktığı senaryoda ise mekanizmanın enflasyonu 3,7 puana kadar sınırladığı hesaplanıyorDezenflasyon sürecine destekAnalizde, küresel enerji fiyatlarının para politikasının doğrudan kontrol alanı dışında kaldığına dikkat çekilerek, eşel mobil mekanizmasının bu tür dış şokların enflasyona yansımasını azaltan önemli bir araç olduğu belirtildi.TCMB’ye göre söz konusu uygulama, özellikle jeopolitik risklerin arttığı dönemlerde fiyat oynaklığını sınırlayarak dezenflasyon sürecine katkı sağlıyor.