Tarlada çürüyordu, şimdi değeri katlandı: Sapı paraya dönüştü

Mersin Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof.

Dr.

Nadir Dizge, yürüttükleri proje kapsamında domates saplarını işleyerek yeni bir biyomalzeme elde ettiklerini ifade etti. "Atık Domates Sapı Külünden Bioaktif Fosfat Cam Üretim Yöntemi" adlı projede, sapların fosforik asitle işlenmesi sonucu camsı bir yapı oluşturuldu.Bu çalışma, bu yıl teması "gıda atığı" olarak belirlenen Sıfır Atık Günü kapsamında, gıda atıklarının yeniden değerlendirilmesine yönelik örnek uygulamalardan biri olarak öne çıkıyor.Tarımsal atıklar ekonomiye kazandırılıyorMersin, Hatay ve Çukurova bölgesinde yoğun şekilde ortaya çıkan domates saplarının tarlalarda çürümeye bırakılması yerine katma değerli ürüne dönüştürüldüğü projede, ekip patent başvurusunda da bulundu.2025 yılında tamamlanan ve yaklaşık 1 yıl süren saha ile laboratuvar çalışmalarının ürünü olan proje, tarımsal organik atıkların değerlendirilmesi ve düşük karbon ayak izi hedeflerine katkı sağlamayı amaçlıyor.Dizge, Çukurova başta olmak üzere Mersin ve Antalya’nın Türkiye’nin önemli domates üretim merkezleri arasında yer aldığını hatırlatarak, çalışmanın ilk aşamasında atık su ve ağır metal tutulumuna yönelik çözüm arayışının bu fikri ortaya çıkardığını dile getirdi.Süreçte domates saplarının yaklaşık 900 santigrat derecede işlenmesiyle yüksek kalsiyum içeriğinin tespit edildiğini belirten Dizge, "Domates saplarını fosforik asitle işledik ve camsı bir yapı elde ettik.

Böylece kalsiyum fosfat bazlı bir cam malzemesi ya da cam katkı maddesi üretilebileceğini gördük.

Aslında süreç biraz tesadüfen ilerledi.

Bu çalışmayı Doç.

Dr.

Hüdaverdi Arslan ve Dr.

Zelal Işık ile birlikte yürütüyoruz.

Tarımsal atıkları katma değerli ürünlere dönüştürmek amacıyla domates saplarından yenilikçi bir biyomalzeme geliştirdik" dedi.Milyonlarca ton atık değerlendirme potansiyeli taşıyorTürkiye’de yıllık 14-15 milyon ton civarında domates üretildiğine dikkat çeken Dizge, bu üretimden 7-12 milyon ton arasında biyokütle atığının ortaya çıktığını söyledi.

Bu atıkların büyük bölümünün ekonomik değer yaratmadan bertaraf edildiğini belirten Dizge, şunları kaydetti:"Türkiye'de yıllık yaklaşık 14-15 milyon ton domates üretiliyor.

Bu üretimden 7-12 milyon ton tarımsal biyokütle atığı olarak ortaya çıkıyor.

Bu atıkların çoğu ekonomik değer yaratmadan tarlada bırakılıyor, seralarda yakılıyor veya kompost olarak bertaraf ediliyor.

Biz bu düşük değerli atıkları yüksek katma değerli biyomalzemelere dönüştürerek döngüsel ekonomi açısından yeni bir yaklaşım sunuyoruz."Çevreci alternatif: silisyum yerine kullanılabilirGeliştirilen biyomalzemenin cam sanayinde çevreci bir alternatif olabileceğini ifade eden Dizge, domatesin doğal yapısındaki kalsiyumun bu süreçte önemli rol oynadığını vurguladı. "Biyomalzeme, cam sanayinde silisyum yerine çevreci alternatif bir katkı maddesi olarak kullanılabilir.

Böylece doğadan kumdan alınan silisyum miktarını azaltmış oluyorsunuz." dedi.Biyomedikal kullanım potansiyeli de varHasat sonrası genellikle tarlada bırakılan domates saplarının, uygulanan işlemlerle yüksek kalsiyum içeren ara ürüne dönüştürüldüğünü aktaran Dizge, şu ifadeleri kullandı:"Bu ürünü asitle işleyerek camsı yapıya sahip, kalsiyum fosfat esaslı bir cam malzemesi elde ettik.

Geliştirdiğimiz malzeme biyouyumluluğu sayesinde diş hekimliği başta olmak üzere biyomedikal uygulamalarda da kullanılabilir.

Bu çalışma, hem tarımsal atıkları ekonomiye kazandırmak hem de doğal kaynak tüketimini azaltmak açısından önemli bir örnek."Projenin çevresel katkısına da değinen Dizge, "Asıl can alıcı nokta, bitki bünyesinde doğal olarak bulunan bileşenleri açığa çıkarıp yüksek katma değerli bir ürüne dönüştürmek.

Hasat sonrası tarlada bırakılarak çürüyen saplara bu sayede ekonomik değer kazandırıyoruz, böylece hem atık yönetimine katkı sağlıyor hem de sürdürülebilir üretim anlayışını destekliyoruz" değerlendirmesinde bulundu.