Fatih Altaylı'nın mezarlık paylaşımındaki o eserin anlamı

İlber Ortaylı Fatih Altaylı’nın ilişkisi yalnızca dostluk değil, aynı zamanda uzun yıllara dayanan bir entelektüel birliktelikti. 2000’li yıllardan itibaren televizyon programlarında ve ortak yayınlarda sık sık bir araya gelen Altaylı ve Ortaylı, özellikle tarih, siyaset ve kültür başlıklarında yaptıkları sohbetlerle geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.

Farklı üsluplarına rağmen birbirini besleyen bu diyalog, zamanla ekranın ötesine taşan bir dostluğa dönüştü.Bu nedenle Altaylı’nın mezar başında yaptığı paylaşımda “Lacrimosa”yı tercih etmesi,birlikte geçirilen yılların, tartışmaların ve ortak hafızanın ağırlığını taşıyan bir kapanışın simgesi, bir buruk veda gibiydi.Altaylı’nın paylaşımında yer verdiği ‘Lacrimosa’, Mozart’ın Requiem eserinin en çarpıcı bölümlerinden biri.

Latince 'gözyaşları' anlamına gelen bu bölüm ölüm sonrası dirilişi, hesap verme anını ve merhamet dileğini anlatıyor.Lacrimosa’yı diğer yas müziklerinden ayıran farkı, insanın son anındaki kırılganlığını ve teslimiyetini simgelemesinden kaynaklanıyor.YARIM KALAN BİR AĞITMozart’ın Requiem’i yarım kalan bir hikayeyi barındırıyor.

Zira Mozart eseri tamamlayamadan hayatını kaybetti.

Lacrimosa bölümünün yalnızca ilk kısmını yazabildi ve eser daha sonra öğrencisi Franz Xaver Süssmayr tarafından tamamlandı.Bu durum, eseri sembolik olarak da güçlü kılıyor:“Bir hayat sona erer ama geride kalanlar hikayeyi tamamlar”Süssmayr, yarım kalan bölümleri düzenledi, Lacrimosa'yı tamamladı ve 'Sanctus' 'Benedictus' ile 'Agnus Dei' bölümlerini yazdı.

Ancak bunu ne ölçüde Mozart’ın notlarına dayanarak yaptığı hala tartışmalı.Eserin ilk icrası, Mozart’ın 'Sihirli Flüt' operasını sahneleyen Viyana tiyatrosunun sanatçıları tarafından gerçekleştirildi.

O günden bu yana nesiller boyu sanatçılar bu eserden ilham aldı. 1984 yapımı 'Amadeus' filminde olduğu gibi, Mozart’ın ölümüne dair kurgusal anlatılar da bu ilginin parçası oldu.Mozart’ın metne olan hassasiyeti, operalarını bu kadar güçlü kılan unsurlardan biri ve bu özellik Requiem’de de kendini gösteriyor.

Katolikler için tanıdık olan metni alır ve ona kendi duygusunu yükler.

Açılış bölümü 'Introitus' ağır ve ciddi bir tonla başlar.

Bas seslerin derin ve melankolik girişiyle koro "Requiem aeternam dona eis, Domine” (Onlara ebedi huzur ver, Tanrım) diye seslenir.

Karanlık ton bunun kolay bir dilek olmadığını hissettirir.

Ancak hemen ardından gelen “et lux perpetua luceat eis” (ve üzerlerine sonsuz ışık doğsun) ifadesinde kısa bir umut ışığı belirir.'Dies irae' (Gazap Günü) bölümünde ise sanatçı adeta tüm teatral gücünü serbest bırakır.

Kıyamet günü ve son yargıyı, operatik bir final sahnesi kadar dramatik bir şekilde hayal eder. 'Lacrimosa' ise eserin en kırılgan ve en hüzünlü anıdır.

Mozart bu bölümün yalnızca ilk sekiz ölçüsünü yazabilmiş, geri kalanı eşi Constanze’nin onayıyla öğrencisi tarafından tamamlanmıştır.Opera müziği, kelimelerin yetmediği duyguları taşıma gücüne sahiptir.

Mozart’ın Requiem’i de tam olarak bunu yapar.İLBER ORTAYLI'NIN MOZART SEVGİSİAltaylı’nın mezar başında yaptığı paylaşım, bu bağlamda yalnızca bir dostun kaybını değil, aynı zamanda Türkiye’de uzun yıllar etkili olmuş bir entelektüel dönemin kapanışını da simgeliyor.Lacrimosa seçimi ise bu vedayı daha da ağırlaştırıyor: Bir kayıp, bir hesaplaşma ve kaçınılmaz sonla yüzleşme…İlber Ortaylı'nın klasik müziğe olan ilgisi, yaptığı tüm yorumlarda öne çıkıyordu: Mozart'ı 'kaçık' (zeki anlamında) olarak tanımlayan Altaylı klasik müzik dinlemeye yeni başlayacak gençlere tavsiye verirken onu da sayıyor, hatta 'Requiem'i dinlemelerini nasihat ediyordu.Odatv.com