Gübre şoku kıtlığa sürükleyebilir: Analistlerden korkutan 'gıda krizi' uyarısı

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a başlattığı saldırı tarımsal girdi maliyetlerinde "zincirleme" bir artışı tetiklerken gübre ve enerji hatlarındaki kesintiler, dünya tarımının "şah damarı" olarak nitelendirilen ticaret rotalarını felç ederek derin bir gıda şoku riski doğurdu.Küresel gübre tedarikinde yüzde 33'lük daralma Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiğinin durması, küresel nitratlı gübre arzının yüzde 38'ini, fosfatlı gübre arzının da yüzde 20'sini kesintiye uğrattı.

Kesinti küresel tarım tedarik zincirini sarsarken, toplamda yüzde 33'lük daralma yaşandığı tahmin ediliyor.

Bölgeden yapılan yıllık 22 milyon tonluk üre ihracatı durma noktasına gelirken, küresel üre arzının yaklaşık yüzde 46'sının doğrudan Körfez bölgesinden sağlanması mevcut tabloyu daha da derinleştirdi.Dünyadaki üre ihracatının yaklaşık üçte biri Hürmüz Boğazı üzerinden yapılırken, fosfatlı gübre üretiminde kritik ham madde olan küresel kükürt ihracatının yüzde 45'i de bu stratejik su yolu üzerinden sevk ediliyor.

Ancak son 2 haftada ihraç edilmesi planlanan 2,1 milyon tondan fazla ürenin yarısı bile gemilere yüklenemedi.

Uzmanlar ise bu durumun hasat döneminde ciddi rekolte kaybına yol açacağını bildiriyor.Rekoltelerde geri dönülemez düşüş yaratabilirBirleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre, modern tarımsal üretimin sürdürülebilirliği, her yıl dünya genelinde kullanılan 190 milyon tonu aşkın bitki besleme ürününün kesintisiz tedarik edilmesine dayanıyor.

Bu arzın merkezinde yer alan 110 milyon tonluk azotlu gübre grubu, üretim sürecinin doğal gaza olan aşırı bağımlılığı nedeniyle jeopolitik krizlere karşı en hassas halkayı oluşturuyor.

Enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar, küresel gübre pazarının bu en büyük grubunu doğrudan maliyet kıskacına alıyor.Azotun ardından küresel gıda güvenliğinin diğer iki temel sütununu ise 45 milyon tonluk fosfor ve 40 milyon tonluk potasyum arzı oluşturuyor.

Uzmanlar, bu 3 temel tarımsal girdinin tedarik zincirinde yaşanacak en küçük aksamanın, küresel rekolte tahminlerinde geri dönülemez düşüşlere yol açabileceğini değerlendiriyor.Artan enerji maliyetleri üretimi vurduKüresel gübre krizinde belirleyici unsurlardan biri de doğal gaz fiyatlarındaki sert yükseliş oldu.

Azotlu gübre maliyetini artıran gaz fiyatlarındaki yükseliş birçok üretim tesisinin faaliyetlerini durdurmasına yol açtı.

Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler de piyasayı daha da sıkıştırarak üre fiyatlarını kısa sürede yüzde 50 artırıp 720 dolara taşırken, amonyak fiyatları da hızla yükseldi.Arz tarafındaki daralma özellikle büyük tüketici ülkelerde üretim ve tedarik zincirini zorladı.

Hindistan'ın gaz tahsisinde gübre sektörünü geri plana itmesi üretimde ciddi kayba neden olurken, Orta Doğu'ya bağımlı amonyak ithalatındaki aksaklıklar yerel üretimi sekteye uğrattı.

Çin'in ise kükürt tedarikindeki sorunlar nedeniyle ihracatı sınırlaması, küresel fosfat piyasasında arzı daha da daralttı.Bu gelişmeler zincirleme etki yaratarak Brezilya ve Avustralya gibi tarım ülkelerinde stok krizini gündeme getirdi.

Avrupa'da artan maliyetler karşısında düzenleyici esneklik beklentisi öne çıkarken, Katar başta olmak üzere birçok ülkede büyük üretim tesislerinin devre dışı kalması küresel arz baskısını derinleştirdi.Fitch, gübre fiyatı tahminlerini yükselttiÖte yandan, uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, amonyak ve üreye ilişkin 2026 yılı fiyat beklentilerini yaklaşık yüzde 25 yükseltti.Kuruluş, çatışmanın ve geçişlerdeki aksamaların ne kadar süreceğine dair belirsizliklere işaret ederek, Hürmüz'deki kapanmanın daha uzun sürmesinin gübre fiyatı varsayımlarını daha da yukarı çekebileceği uyarısında bulundu.Fitch, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasından en fazla etkilenecek ürünlerin azotlu gübreler olduğunu belirtti.ABD'li çiftçiler Trump'a mektup yazdıDünyanın en büyük gıda ihracatçısı ABD'de çiftçiler, ilkbahar ekim sezonuna ağır mali yükle giriyor.Amerikan Çiftlik Bürosu Federasyonu (AFBF), motorin fiyatlarının galon başına 5 doları aşmasıyla, mısır ve tahıl üretiminde "felaket" bir zamanlamayla karşı karşıya kalındığı uyarısını yaptı.

AFBF Başkanı Zippy Duvall, geçen hafta ABD Başkanı Donald Trump'a yazdığı mektupta, tarım girdilerinin acilen "stratejik öncelik" ilan edilmesini istemişti.

Duvall, bu durumun sadece gıda güvenliği için bir tehdit olmakla kalmayacağını, aynı zamanda ABD ekonomisi genelinde enflasyonist baskılara katkıda bulunabileceğini belirtmiş, ABD donanmasını kullanarak sevkiyat güvenliğini sağlamak ve federal araçlarla sigorta ve finansman engellerini aşmak gibi önerilerde bulunmuştu.Küresel gübre üretimi, 2022'deki Rusya-Ukrayna Savaşı'nın ardından ikinci büyük arz şokunu yaşarken uzmanlar, krizin savaşın uzaması halinde derinleşebileceği uyarısında bulunuyor.

Analistler, lojistikteki bozulmanın kısa sürede düzelmeyeceğini ve Rusya dahil mevcut üreticilerin oluşan arz açığını yakın vadede kapatamayacağını belirtiyor.