İran savaşı gıda krizini tetikleyebilir

Pandemi ve Rusya-Ukrayna savaşının ardından gıda, enerji ve finans piyasalarında görülen türbülansın ardından gelişmekte olan ülkeler yeniden güç kazanmaya ve yatırım çekmeye başlamıştı.

Ancak İran’daki çatışmalar, bu kazanımları tersine çevirerek hane halklarının temel gıdaya erişimini yeniden zora sokabilir.

Reuters’ın haberine göre, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) Başkanı Odile Renaud-Basso, “Bu durum özellikle gıda fiyatları üzerinde ciddi etkiler yaratabilir” dedi.

Moody’s yöneticisi Marie Diron’a göre, gelişmiş ekonomilerde gıda ve enerji tüketici enflasyon sepetinin dörtte birinden daha azını oluştururken, birçok gelişmekte olan ülkede bu oran yüzde 30 ila yüzde 50 arasında değişiyor.

Diron, “Bu yapı, söz konusu ekonomileri dış kaynaklı fiyat oynaklıklarına karşı daha kırılgan hale getiriyor” değerlendirmesinde bulundu.

Gübre darboğazı fiyatları yukarı çekiyor En kritik alanlardan biri gübre arzı oluyor.

Tahran yönetiminin fiilen kapattığı Hürmüz Boğazı, küresel gübre ticaretinin yaklaşık yüzde 30’unun geçiş noktası olurken, Körfez ülkeleri amonyak ve üre gibi temel girdilerin önemli tedarikçileri arasında yer alıyor.

Bank of America (BofA), çatışmanın küresel üre arzının yüzde 65-70’ini tehdit ettiğini, fiyatların ise halihazırda yüzde 30-40 arttığını belirtiyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Başekonomisti Maximo Torero, çatışmanın birkaç hafta daha sürmesi halinde, tarımda ekim faaliyetlerinin olumsuz etkileneceğini belirterek, “Bu durum dünya genelinde temel tahıllar, yem, dolayısıyla süt ve et arzında düşüşe yol açacak.

Bu tür bir şoka dayanıklı ülke sayısı çok az” uyarısında bulundu.

Yakıtın aksine gübre için küresel stratejik stokların bulunmaması riski artırırken, bazı ülkeler diğerlerine göre daha kırılgan konumda bulunuyor.

Latin Amerika, savaş bölgesine uzaklığı ve Brezilya ile Arjantin gibi tarım ve enerji üreticisi ülkeleri barındırması nedeniyle nispeten daha korunaklı görünse de, Brezilya Tarım Bakanı Carlos Favaro gübre tedarikinde sorun yaşanabileceği uyarısında bulundu.

Petrol üreticisi Nijerya’da ise Dangote gübre tesisi etkileri sınırlayabilir.

Buna karşılık Somali, Bangladeş, Kenya ve Pakistan gibi ülkeler yeterli gübre stoklarına sahip değil ve Körfez tedarik zincirlerine daha bağımlı durumda görünüyor.

FAO’ya göre Kenya’da gübre maliyetleri şimdiden yaklaşık yüzde 40 arttı.

Gübre ihtiyacının büyük bölümünü Körfez’den karşılayan Ruanda ise tarım sektörünü korumaya yönelik önlemleri değerlendiriyor.

Maliye Bakanı Yusuf Murangwa, “Bu baskıyı sınırlamak için çeşitli seçenekler üzerinde çalışıyoruz” dedi.

Gübreden gıdaya zincirleme etki 2022’de Rusya-Ukrayna savaşında olduğu gibi doğrudan tahıl ihracatının kesintiye uğramasından farklı olarak, bu kez gübre fiyatlarındaki artış veya arz yetersizliği verim kaybına yol açabilir.

Buna ek olarak enerji fiyatlarındaki yükseliş üretim ve taşımacılık maliyetlerini artırarak baskıyı büyütüyor.

Küresel petrol ve doğal gaz fiyatları, çatışmanın başlamasından bu yana yüzde 50’den fazla artarak tedarik zincirlerinde maliyetleri yukarı çekti.

Uluslararası Gübre Birliği verilerine göre, gübre arzındaki herhangi bir aksama en çok mısır ve buğday gibi azot yoğun ürünleri etkileyecek.

Artan yem maliyetleri ise zamanla ekmekten tavuk ve yumurtaya kadar geniş bir ürün grubunda fiyatlara yansıyacak.

Schroders Küresel Ekonomi Başkanı David Rees, “Bu tür arz şoklarında önce enerji fiyatları yükselir, ardından ikinci dalga olarak gıda fiyatları devreye girer” değerlendirmesinde bulundu.

Politika alanı daralıyor ABD-İsrail ile İran arasındaki çatışma başlamadan önce küresel enflasyon gerileme eğilimindeydi ve bazı gıda fiyatları düşüş göstermişti.

Rees’e göre Ocak ayında küresel gıda enflasyonu en az 2017’den bu yana en düşük seviyelere gerilemişti.

Ancak geçmişte gıda fiyatlarındaki sert artışlar sosyal huzursuzluklara yol açtığı için politika yapıcılar temkinli.

Mısır’da hükümet sosyal istikrarı korumak için ekmek sübvansiyonları uygularken, 2022’de Şili’den Tunus’a birçok ülkede yüksek fiyatlara karşı protestolar düzenlenmişti.

Dolaylı etkiler de baskıyı artırabilir.

Yükselen enerji fiyatları tarım ürünlerinin gıda yerine biyoyakıt üretimine yönlendirilmesine neden olabilir.

Ayrıca Körfez ekonomilerinde yaşanabilecek yavaşlama, Pakistan, Lübnan ve Ürdün gibi ülkelere gönderilen işçi dövizlerini azaltabilir.

Enerji kaynaklı enflasyon risklerinin artmasıyla birlikte piyasalar, gelişmekte olan ülkelerde hızlı faiz indirimi beklentilerini geri çekerken, bu durum büyüme üzerinde ek baskı oluşturabilir.

EBRD, gübre maliyetlerinin karşılanmasına yönelik destek paketleri de dahil olmak üzere çeşitli önlemleri değerlendiriyor.

FAO’dan Torero ise savaşın uzaması halinde hükümetler ve kalkınma bankalarının acil eylem planları hazırlaması gerektiğini vurgulayarak  “Eğer çatışma bir aydan uzun sürerse hem ekim hem de verim açısından ciddi sorunlarla karşı karşıya kalacağız” uyarısında bulundu.

İki yılda 250 milyon dolar yatırdı, ‘zor zaman’a takılmayıp yeni gübre fabrikası için kolları sıvadıEkonomi Emtia piyasasında savaşın faturası ağırEmtia Haberleri Petrol fiyatları geri çekildi, riskler masada kaldı: Gözler Hürmüz’deEmtia Haberleri