Aslan ve güneş: İranlı muhaliflerin bayrağı neyi simgeliyor?

İranlı muhalifler, dünya çapında düzenledikleri eylemlerde halen 1980'de kullanımdan kaldırılan ülkenin eski ulusal bayrağını kullanıyor.Yeşil, beyaz ve kırmızı üç renkli bu bayrakta, İran İslam Cumhuriyeti bayrağından farklı olarak altın renkli bir aslan ve güneş bulunuyor.Genellikle "Şah'ın bayrağı" olarak anılsa da bu sembol altında toplanan herkes monarşiyi desteklemiyor.İran'da 1979 İslam Devrimi'nden sonra devrik Pehlevi hanedanı ile ilişkili anıtlar ve Şah'ın resimleri gibi tüm semboller ortadan kaldırıldı.Ancak aslan ve güneş bayrağı, 1980'in Temmuz ayı sonuna kadar bir yıldan fazla süre boyunca kullanıldı.

Sadece aslanın kafasındaki taç kaldırıldı.Ancak ülkenin yeni yöneticileri aslan ve güneşin "baskı" ve "Batı'ya boyun eğen" monarşinin sembolleri olduğuna karar verdi.Daha sonra ortada Kelime-i Tevhid sembolü ve renklerin arasında Kûfî türünde Allahu Ekber (Allah büyüktür) yazısı bulunan üç renkli bayrak kullanıldı.Molla rejimi yeni bayrağı kullanırken, İran'ın eski bayrağını da sürgüne gönderilen Şah ve destekçileri kullanmaya başladı.Aslan ve güneşli bayrak, 16. yüzyılda başlayan Safevi hanedanlığı döneminde ülkenin sembolü haline geldi.Bu hanedanın iki yüzyıllık hükümdarlığı boyunca imgelerin sayısız farklı hali ortaya çıktı ama temeli hep aynı kaldı.Hem aslan hem de güneş, Şah'ın gücünün somutlaşmış hali olarak kabul ediliyordu.Bu metaforun kökeni genellikle büyük Pers destanı Şahname'ye atfedilir.

Şahname destanında hükümdar, "İran'ın güneşi" ve "aslan" olarak adlandırılıyor ve "Otuz yıl boyunca, tahtında güneş gibi güzel bir şekilde yeryüzüne hüküm sürdü" deniliyor.Bu semboller 16. yüzyılın sonlarında ve 17. yüzyılın başlarında Şah Abbas döneminde resmi olarak kabul edildi.O tarihten 1979 devrimine kadar hükümdarın hanedanına bakılmaksızın aslan ve güneş sembolleri İran bayraklarında yer aldı.1907'de Kaçar hanedanından Sultan Ahmed Şah bayrağı ulusal simge olarak kabul etti.Rıza Pehlevi'yi tahta çıkaran 1925 darbesi sonrası da bu simge korundu.İran'ın son Şahı Muhammed Rıza Pehlevi, 1979'da ülkeden kaçtı.

Yaklaşık bir buçuk yıl sonra, 1980 yazında Mısır'da öldü.Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat ulusal yas ilan etti ve Şah için görkemli bir cenaze töreni düzenledi.Şah'ın tabutu aslan ve güneş motifli İran bayrağıyla örtüldü.Monarşistler ve MarksistlerSon Şah'ın oğlu Şehzade Rıza Pehlevi, babasının ölümünden sonra sürgünde kendini hükümdar ilan etti.Babasının ölümünden hemen sonra Pehlevi yüksek sesle açıklamalar yapmaya başladı.

Yeni rejimi kınadı ve Batılı müttefiklerden destek talep etti.Başlarda 1979 öncesi gibi anayasal monarşinin yeniden kurulmasını istiyordu.Yıllar içinde tutumu değişti.

Pehlevi, demokrasi karşıtı güçlerin katılımı olmayan, özgür ve demokratik seçimleri savunmaya başladı.İran halkının hükümetin şeklini kendisinin belirlemesi ve monarşiye dönüp dönmeyeceğine veya cumhuriyet ilan edip etmeyeceğine karar vermesi gerektiğini söyledi.Rıza Pehlevi'nin neredeyse her konuşması sırasında yanında açıkça "şah bayrağı" görülüyor.2026'da İran muhaliflerinin düzenlediği mitinglerde Pevlevi'nin fotoğrafı ve bu bayrak da sıkça görüldü.Ancak İran muhalefeti sadece Pehlevi destekçilerinden ibaret değil.Devrimden sonra ülkeden sürülen diğer siyasi hareketler de İslam Cumhuriyeti'ne sıcak bakmıyor.İslam Devrimi için düzenlenen bir mitingde, protestocular aslan ve güneş sembollerinin bulunduğu bayraklar ile yürüdü.

Aynı kalabalık, "Monarşiye hayır, teokrasiye hayır, demokratik cumhuriyete doğru" yazılı pankartlar da taşıdı.Başka mitinglerde ise "Şahlar yok, mollalar yok" yazılı posterler görüldü.Birçok protestocu veliaht prense ve Pehlevi iktidarının geri gelmesi ihtimaline kayıtsızdı.1979 devriminin nedenlerinden biri de Şah'ın muhalefete yönelik baskısıydı.Geniş bir demokratik koalisyon olan İran Ulusal Cephesi, Şah'ın gizli polisi (SAVAK) tarafından kaçırıldı ve birçoğu ülkeyi terk etmek zorunda kaldı.1979 yılına gelindiğinde siyasi hareketler önemli ölçüde radikalleşmişti.Bir tarafta Ayetullah Ruhullah Humeyni'nin önderliğindeki dindar gençler ve liderler vardı.Diğer tarafta ise bombalı ve silahlı saldırılarla Şah rejimine karşı savaşan radikal solcu Halkın Mücahitleri Örgütü vardı.Halkın Mücahitleri başta İslam devrimini destekledi ancak daha sonra Humeyni solculara karşı kitlesel baskı başlattı.

Solcu radikaller ülkeyi terk etti.Örgüt, 2010'lu yıllara kadar ABD, İngiltere ve Avrupa Birliği (AB) tarafından "terör örgütü" kabul ediliyordu.Şu anda merkezi Arnavutluk'ta bulunan Halkın Mücahitleri Örgütü, İran Ulusal Direniş Konseyi adlı bir koalisyonu yönetiyor.Meryem Recavi liderliğindeki örgüt, İran'da teokratik rejimin devrilmesi, evrensel demokratik seçimler, kadın hakları ve bölgesel özerkliği savunuyor.Rıza Pehlevi liderliğindeki rakip muhalefet örgüt ise İran Ulusal Konseyi olarak biliniyor ve aşağı yukarı aynı hedefleri savunuyor.Karşılıklı düşmanlıklarına rağmen iki muhalif yapılanma da aynı sembolü paylaşıyor: Aslan ve güneşin bulunduğu üç renkli İran bayrağı.Eski ve yeni bayraklarEski bayrağa geri dönmek her zaman önceki rejimin yeniden kurulması anlamına gelmiyor.2011 yılında Muammer Kaddafi Libya'da devrildi.

İsyancılar eski Libya bayrağı altında hükümet güçleriyle savaştı.Bu bayrak, Kaddafi'den önce Libya'yı yöneten Kral İdris'in ulusal bayrağıydı.2011'de kimse monarşinin geri dönüşünden bahsetmeyi bile düşünmüyordu.Kaddafi tarafından tasarlanan yeşil bayrağın yerini alan yeşil, siyah ve kırmızı bayrak, geçmişe duyulan özlemi değil, rejimin devrilmesini simgeliyordu.Aynı şey Suriye'de de oldu: Rejim muhalifleri 1958 öncesi bayrağı dalgalandırdı.Esad yönetiminin kullandığı bayrak, Esad ailesinin yönetimi ile çok yakından ilişkilendirilmişti ve nihayetinde 2024'te Beşar Esad'ın devrilmesinden sonra eski bayrağa geri dönme kararı alındı.Bu nedenle İran muhalefetinin "Şah bayrağını" kullanması monarşiyi geri getirmek için yapılan açık bir girişim olarak değerlendirilmemeli.Her şeyden önce bu bayrak Pers tarihinin bir sembolüdür.Siyasi açıdan ise İslam Cumhuriyeti'ni reddetme konusunda birleşmiş tüm İranlı muhalifler arasında bir tür uzlaşmayı temsil etmektedir.Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve kontrol edildi.

Bir pilot proje kapsamında çevirisinde yapay zekadan da .

İlgili haberler