Şöhretin son kullanma tarihi var mı?

Son günlerde kadın oyuncuların Raf ömrü ile ilgili bir polemik aldı başını gitti.

Deniz Çakır; Hayatta olduğu gibi dizilerde de kadınlara, bir raf ömrü var gibi bakılıyor.

Erkekler aynı kalırken, kadınlar güncelleniyor.

Biraz haksızlık ama bu tabii ki yeni bir şey değil şeklinde bir açıklamada bulundu.

Meslektaşına katılmayan Hande Atazi nin bu konudaki görüşü ise şöyle; Kadın oyuncular, kendine bakmıyor.

İki farklı görüş üzerinden kadın oyuncuların Raf ömrü ile ilgili bir analiz yapacak olursak; oyunculuk sektöründe kemikleşmiş bir algı söz konusu.

Erkek karakterlerin merkezde olduğu hikâyeler Evrensel kabul edilirken, kadın karakterlerin hikâyeleri genellikle Belirli bir kitleye hitap eden projeler olarak kodlanıyor.

Bu algısal çarpıklık, yapımcıların büyük bütçeli yapımlarda risk almamak adına başrolleri erkek oyunculara teslim etmesine neden oluyor.

ERKEK KARAKTERLER İÇİN SINIR TANINMIYOR Erkek karakterler için yazılan hikâyelerde sınır tanınmıyor.

Dâhi bir dedektiften; acımasız bir savaşçıya, komik bir babadan; derinlikli bir anti-kahramana kadar uzanan muazzam bir karakter yelpazesi sunuluyor.

Buna karşın kadın karakterler, genellikle erkek kahramanların motivasyon kaynağı, aşk nesnesi veya duygusal destekçisi olarak kurgulanıyor.

BAZI KADIN OYUNCULAR BARİYERLERİ NASIL AŞIYOR?

Bu durum, erkek oyuncuların kariyerleri boyunca başrol oynama süresini, kadın meslektaşlarına oranla çok daha uzun ve sürdürülebilir kılıyor.

Doğal olarak, erkek oyuncuların şöhret süresi kadınlara kıyasla çok daha geniş bir zaman dilimine yayılıyor.

Ancak bu tablo, tüm kadın oyuncular için mutlak bir kader değil.

Gerek Türkiye’de gerekse diğer ülkelerde; yaş almasına rağmen sinema, TV ve tiyatro yapımlarında başrolü bırakmayan, şöhretini bir ikona dönüştüren güçlü istisnalar mevcut.Bu noktada akıllara şu soru geliyor; Bu kadınlar, bariyerleri nasıl aşıyor?

HER GÜN ÖDENMELİ Şöhret, günlük kiralanan ev gibidir.

Kirası her gün ödenmeli.

Popüler kültürün o ışıltılı sahnesinde bir Yıldız olmak, artık sadece yetenekle değil, eğlence sektörünün amansız dişlileriyle yapılan stratejik girişimlerle ölçülüyor.Peki, bazı oyuncuların kariyeri kelebek ömrü kadar olurken, bazıları varlığını nasıl on yıllarca sürdürerek mesleğinin sembolü olabiliyor?

Konunun merkezi, sadece yetenek değil; kariyerin nasıl yönetildiği, hangi projelerin seçildiği ve Şöhret kavramının zamanın ruhuna uygun şekilde nasıl güncellendiğiyle ilintili.

Sektördeki bu eril kodları kıran kadınlar, yalnızca oyunculuklarıyla değil, sektördeki varoluş biçimleriyle de yeni bir yol haritası çiziyor.

SAYGINLIK VE KARİYERLERİNİ ZEDELİYORLAR Kadın oyuncular için Raf ömrü , genellikle fiziksel değişime verilen tepkiyle ölçülüyor.

Sektör, yolun başında sunduğu krediyi çoğunlukla Görsel sermaye üzerinden tanımlıyor.

Ancak kariyerini sadece fiziksel mükemmeliyet üzerine kuranlar için yaşlanmak, acımasız bir düşmana dönüşüyor.Her ülkede görülen bu durum, oyuncuları estetik müdahalelere zorlayabiliyor.Bir oyuncunun yaşlanma korkusuyla yüzüne müdahale etmesi şüphesiz kişisel bir tercihtir ancak oyunculuğun enstrümanının beden ve yüz olduğu es geçilerek aşırıya kaçıldığına yönelik birçok örnek bulunuyor.

Enstrümanını fazlasıyla modifiye eden bir oyuncu, hikâyedeki kişinin duygularını yansıtmada başarısız olacağı için hem saygınlığını hem de kariyerini zedeler. hal böyle olunca da kariyerlerini geleceğe taşımaları mümkün olmuyor.

İşin asıl sırrı; vitrindeki Güzel etiketinin sığlığından sıyrılıp, mutfaktaki Usta kimliğinin kalıcılığına terfi edebilmekte yatıyor.

Helen Mirren ile Meryl Streep, bu dönüşümün en mağrur örnekleri olarak karşımıza çıkıyor.

Helen Mirren, 45 yaşına kadar olan süreçte; 43 yapımda rol aldı. 80 yaşındaki İngiliz oyuncu, 45 yaşından sonra 79 yapımda rol alarak ustalık mertebesini gözler önüne serdi.

Aynı durum, Meryl Streep için de geçerli... 76 yaşındaki ABD li oyuncu Meryl Streep, 45 yaşına kadar 40, bu yaşından sonra ise 65 yapımda rol aldı.

Hellen Mirren in 70, Meryl Streep in ise 62 yaşındayken aşk filminde başrol alması, birer zamansız oyuncu olduklarını gözler önüne seren bir diğer gösterge oldu.Bu veriler ışığında Güzellik döneminden sonra geçtikleri ustalık döneminde Helen Mirren da Meryl Streep da Raf ömrü ne tutsak düşme yerine ustalığını konuşturup şöhretlerini küresel bir ikon haline getirdi.

Raf ömrü kavramını, her yeni gün doğumuyla birlikte Türkiye de tazelemeyi başaran oyunculardan ikisi kuşkusuz sinema, tiyatro ve TV yapımlarının yanı sıra reklam filmleriyle her daim tercih edilen Hülya Avşar ile Demet Akbağ dır.

HÜLYA AVŞAR GÜNDEMİ KENDİSİ BELİRLER Hülya Avşar, Türkiye’nin popüler kültür haritasında sadece bir isim değil, başlı başına bir sürdürülebilirlik örneği olarak karşımıza çıkarken, şöhret yönetiminin yaşayan bir ders kitabı olarak değerlendirilmeli. 1983 te tacı elinden alınan bir güzellik kraliçesi olarak girdiği spot ışıklarının altında, yapımcılar tarafından en çok tercih edilen, en çok konuşulan kadın oyunculardan biri olmayı başarmasının temelinde bir strateji dehâlığı bulunuyor.

GÜNDEMİ DEĞİŞTİREBİLİYOR Akranları arasında en çok filmde başrol oynayan kadın oyuncu olmasının yanı sıra nostaljiye hapsolmayan ender isimlerden biri olan Hülya Avşar, bir cümleyle popüler kültürün tüm gündemini değiştirebiliyor.

Avşar, söylemleriyle bazen tepki çekse de sonuç değişmiyor; herkes kendisini konuşuyor.

Hülya Avşar, popüler kültürün gündemini takip etmez; gündemi kendi etrafında döndürür.

Oyunculuğunun ve şarkıcılığının yanı sıra röportör olarak da Z kuşağının da radarına girmeyi, sosyal medyayı kendi kurallarıyla kullanmayı bilen Hülya Avşar, bu yolla ulaşılmaz yıldız imajını, her an karşınıza çıkabilecek merak uyandırıcı kadın imajıyla güncelledi.

GÜZELLİĞİ VE YETENEĞİYLE YETİNMEDİ 62 yaşındaki Hülya Avşar’ın popüler kültürdeki sarsılmaz yerini sadece kadın oyuncu / şarkıcı / röportör olarak tanımlamak, inşa ettiği imparatorluğun yarısını görmezden gelmek olur.

Avşar ın hakkındaki ortak kanılardan biri de Türkiye’de şöhretin sadece güzellik ve yetenekle değil, çalışkanlık, yaşam disiplini ve marka yönetimiiyle nasıl kalıcı hale getirilebileceğinin somut örneği olduğudur. Özellikle sporcu kimliği ve iş dünyasındaki hamleleri de Hülya Avşar ın Raf ömrü nü bir ikon seviyesine taşıdı.

DEMET AKBAĞ USTALIĞINI DERİNLEŞTİRDİ Kariyeri boyunca dramdan; komediye uzanan geniş bir yelpazede, her insan tipolojisini canlandırdığı karakterlere yansıtan Akbağ ın kendini zamansız kılmasının ana nedeni, yeteneğini; çalışkanlık, disiplin ve mesleki tutkuyla harmanlaması oldu.

Demet Akbağ, yaş aldıkça, popülaritesini tüketen bir figür olmak yerine, bu özellikleriyle her yeni projesinde ustalığını derinleştirme başarısı gösterdi.

GÜVEN VERİYOR 65 yaşındaki Demet Akbağ, bir projeye dâhil olduğu anda o işe yüksek bir kalite standardı sağlıyor.

Bu standarttan doğan güven de kendisini yapımcıların listesinde her zaman ilk sıraya taşırken, kariyerine zamansız bir oyuncu olarak devam ediyor. Özellikle 45 yaşından sonra imza attığı 20 farklı yapım, başarısının bir tesadüf değil; her geçen yıl daha da olgunlaşan ve derinleşen bir ustalığın meyvesi olduğunun en somut göstergesi olarak karşımıza çıkıyor.

Raf ömrü nü erkek oyuncular özelinde inceleyecek olursak zamanın onlara düşman değil, bir müttefik görevi rolünde olduğunu görüyoruz.

Türkiye de de başka ülkelerde de erkek oyuncuların yüzündeki çizgiler Yaşanmışlık ve Otorite olarak kodlanıyor.

GÜMÜŞ TİLKİ KATEGORİSİNE YÜKSELDİLER Örneğin George Clooney ile Haluk Bilginer, saçlarına düşen aklarla başrol oyuncusu vasıflarını kaybetmek yerine, daha derinlikli ve güven veren karakterlere evriliyor.Erkek oyuncular, yaşlanma sürecinde bir tür Vintage değer kazanarak Gümüş Tilki kategorisine yükseliyor.

Bu durumda da erkek oyuncular, 60’lı, hatta 70’li yaşlarda aksiyondan; drama kadar her tür yapımda hikâyenin ana kahramanı olabiliyor.

Gümüş Tilki Kategorisi...

Deneyimli, karizmatik, olgun ve kır saçlı erkek oyuncuları ifade eder. Örneğin Tom Cruise; 61, Harrison Ford; 73 yaşında hatta Clint Eastwood, 88 yaşında çektikleri aksiyon filmleriyle kitleleri sinema salonlarına çekmeyi başardı.

Robert Redford ise 80 yaşındayken aşk temalı bir filmde kamera karşısına başrolde çıktı.

Müzik dünyasının Raf ömrü nü analiz edecek olursak; kadın veya erkek olsun, şarkıcıların Raf ömrü nün, oyunculara oranla çok daha hızlı tükenme eğiliminde olduğu görülüyor.

Bunun ana nedeni de müziğin; moda ve o anki toplumsal ruh haliyle doğrudan göbek bağına sahip olması.

Müzik endüstrisinin hızla tüketilen doğasında, bazı isimlerin on yıllar boyunca güncelliğini koruması bir tesadüf değil.

Bir şarkıcının Raf ömrü , yalnızca ses rengi veya teknik becerisiyle değil; toplumsal hafızada kurduğu yer, değişen dünyaya uyum sağlama yeteneğiyle belirleniyor.

KARİYERİNİ SADECE AKIMLAR ÜZERİNE İNŞA EDENLERİN RAM ÖMRÜ KISA OLUYOR Ancak kariyerini özgün bir kimlik üzerine inşa eden şarkıcılar, zamanın yıpratıcı etkisine karşı direnç gösterip her nesle hitap etmeyi başarıyor.

Sadece akımları takip edenler ise o akım eskidiği zaman Raf ömrü nü tamamlamış oluyor.

Eskiden bir şarkıcının Raf ömrü yapımcıların elindeydi.

Bugün ise bu süreyi algoritmalar belirliyor.

Bir şarkının 15 saniyelik bir nakaratı viral olduğunda, şarkıcı bir gecede küresel bir fenomene dönüşebiliyor.

Ancak bu mikro şöhret, kariyerinin derinlik kazanmasına izin vermeden yerini bir sonraki akıma bırakıyor.

Şarkısı, listeden düştüğü an şarkıcının, Raf ömrü sona eriyor.

Ayrca bir şarkıcının başarısı, hit şarkılarının sayısından ziyade toplumun zihninde bıraktığı izle ölçülüyor.

O iz de şarkıcıyı bir eğlence figürü olmaktan çıkarıp toplumsal bir figür haline getirmesini temsil ediyor.Toplumun derdiyle dertlenen, neşesiyle sevinen ve tarihiyle organik bağ kuran şarkıcılar, kolektif hafızanın kalıcı birer parçası haline gelerek zamana karşı meydan okuyabiliyor.

HER ŞEYİ KÜLE ÇEVİRİR Şöhret bir ateştir.

Başlangıçta ışığıyla kişinin yeteneklerini görünür kılar.

Kapıları açan, imkânsızı mümkün kılan ve sahibine devasa bir oyun alanı sunan bir enerji kaynağıdır.

O ateşin en büyük tehlikesi, sınır tanımamasıdır.

Kontrolden çıktığı zaman sadece başarıyı değil; mahremiyeti, huzuru ve gerçeklik algısını yakar.

Ve doğası gereği beslendiği her şeyi küle çevirir.

Bunu yanı sıra gizem, yaşam tarzında saygınlık dengesinin korunması, istikrar ve sektörel veya toplumsal krizler karşısında sergilenen vakur duruş, bir şarkıcının Raf ömrü nü sonsuz kılıyor.

Sosyal medya, şarkıcıları ve oyuncuları her an ulaşılabilir kılarak Gizem unsurunu yok etti.

Eskiden ulaşılmazlık bir değer katarken, bugün her anını sosyal medya hesabından paylaşan şarkıcılar, Görsel doygunluk yaratarak kendinden bıktırabiliyor.

Yeni üretim yapamayan ancak bir dönem kitleleri sürüklemiş isimler için ise Hatıra değeri devreye giriyor.

Bu, Raf ömrü nün bitişi değil, form değiştirmesi olarak görülüyor.

Şarkıcı, bu durumda artık bir güncel figür değil, yaşayan bir anı haline geliyor.

AJDA PEKKAN BİR İKON MÜHENDİSİ Raf ömrü kavramını geçersiz kılmanın en somut karşılığı şüphesiz Ajda Pekkan dır. 80 yaşındaki Pekkan ın 65 yıllık kariyeri, sadece bir başarı öyküsü değil, aynı zamanda bir sürdürülebilir ikon mühendisliğidir.

Beslenme düzeninden; ses egzersizlerine, sahne provalarından; imaj çalışmalarına kadar sergilediği sarsılmaz disiplin, Ajda Pekkan ın güvenilir sanatçı imajının temelini oluşturuyor.

Sektörel krizler veya toplumsal değişimler ne olursa olsun, standardından asla ödün vermemesi, Pekkan ın kalıcılığının en büyük teminatı olarak öne çıkıyor.

Sektörde kalıcı olan isimlerin ortak özellikleri incelendiğinde dört temel unsur karşımıza çıkıyor.

RAF ÖMRÜ NÜ GEÇERSİZ KILMANIN 4 ALTIN KURALI ♦ Değişen teknolojiye ve beğeni kültürüne direnmemek. ♦ Her an her yerde görünmemek.

Takipçi ve beğeni sayısının girdabına kapılmamak.

Merak unsurunu diri tutarak özlenen, merak edilen kişi olmak.♦ Sadece yorumcu değil, yapımcı veya yazar olarak mutfağa hâkim olmak. ♦ Mesleği, bir yaşam tarzı markasına dönüştürmek.

Günün sonunda; sadece görünür olanlar değil, vazgeçilmez olanlar, Raf ömrü nü geçersiz kılıyor. Çünkü sektör ne kadar eril kodlarla örülü olursa olsun, hiçbir algoritma veya yapımcı, güven duygusuna ve toplumsal hafızada yer edinmiş bir oyuncunun / şarkıcının zamansızlığına direnemiyor.

Şöhret, ateşten bir gömlek olarak tanımlanır.

Ateş, doğru yönetilmediği sürece, doğası gereği, çıkış kaynağı da dâhil olmak üzere, her şeyi küle çevirir.

Ancak doğru yönetildiği sürece medeniyetin bir unsuru olarak çevresine ısı ve ışık verir.