Haber Detayı
Günün entelektüel tartışması: Keynes'in amacı neydi
2008 küresel krizinin ardından yeniden gündeme gelen bir soru, bugün de güncelliğini taşıyor: İktisatçı John Maynard Keynes sosyalist miydi?
Yeditepe Üniversitesi Ekonomi Bölümü öğretim görevlisi Doç Dr.
Ozan Ekin Kurt,'un Ortaklaşa Dergisi'nin Mart 2026 sayısında yayımlanan “Keynes sosyalist miydi?” başlıklı makalesinde 2008 küresel finans krizinin ardından Keynes’e yönelik akademik ilginin yeniden arttığını hatırlatıyor.
Bu dönemde Keynes’in düşüncelerini yeniden yorumlayan birçok çalışma yayımlanmıştı.Robert Skidelsky’nin Üstadın Dönüşü (2009), James Crotty’nin Keynes Kapitalizme Karşı (2019) ve Bill Dunn’ın Keynes ve Marx (2021) başlıklı kitapları bu tartışmaların öne çıkan eserleri arasında yer aldı.Makale, bu yeni literatür içinde Keynes’in ideolojik konumunun yeniden tartışmaya açıldığını vurguluyor.FULLER'iN KEYNES İDDİASI Makalenin merkezinde, iktisatçı Edward Fuller’in 2019 yılında yayımlanan akademik makalesi yer alıyor.
Fuller bu çalışmasında, Keynes’in yayımlanmamış notlarına ve bazı biyografik kaynaklara dayanarak Keynes’in gençlik yıllarında sosyalist fikirlerden etkilendiğini ileri sürüyor.Fuller’in dayandığı örneklerden biri, Keynes’in 1907 yılı civarında Fabian çevresindeki tartışmalara atıfla sosyalist fikirlerden söz ettiği ifadeler.
Bu bağlamda Robert Skidelsky’nin Keynes biyografisinde aktarılan “Bernard Shaw dün gece hepimizi sosyalizme ikna etti” cümlesi de Fuller tarafından kanıt olarak gösteriliyor.Ancak makalede, bu tür ifadelerin Keynes’in bütün düşünce sistemini sosyalist olarak tanımlamak için yeterli olmadığı vurgulanıyor.FABIAN ÇEVRESİ VE GENÇLİK YILLARIKurt, Keynes’in Cambridge yıllarında Fabian Topluluğu çevresiyle temas halinde olduğunu da hatırlatıyor.Fabian hareketi, sosyalist fikirleri devrim yerine reform yoluyla savunan bir akım olarak biliniyordu ve Britanya İşçi Partisi ile yakın ilişkiler içindeydi.Ancak Kurt’a göre bu ilişkiler, Keynes’in sosyalist olduğu sonucuna doğrudan götürmüyor.KEYNES’İN ÇELİŞKİLİ GÖRÜNEN İFADELERİ Makale, Keynes’in farklı dönemlerde çelişkili görülebilecek açıklamalar yaptığına dikkat çekiyor.Örneğin üniversite yıllarında söylediği şu söz aktarılıyor:“Biz emperyalistleriz.
İngiliz yönetiminin adalet, özgürlük ve refahı artıracağına inanıyoruz.”Öte yandan Keynes’in 1917’de yazdığı bir mektupta Rusya’daki gelişmelerden heyecan duyduğunu ifade ettiği ve Ekim Devrimi sonrasında bir noktada “coşkulu bir Bolşevik olma” fikrinden söz ettiği de belirtiliyor.Makale, bu ifadelerin Keynes’in ideolojik konumunu karmaşık hale getirdiğini ancak tek başına belirleyici olmadığını vurguluyor.SOVYETLER BİRLİĞİ İLE İLİŞKİLERKurt’un makalesinde, Keynes’in Sovyetler Birliği ile kurduğu ilişkiler de tartışmanın bir parçası olarak ele alınıyor: Sovyetler Birliği’ni iki kez ziyaret ettiği ve İngiltere’de Sovyetlerle kültürel ilişkileri geliştirmeyi amaçlayan kurumlarda görev aldığı belirtiliyor.Ancak, bu ilişkilerin Keynes’i sosyalist olarak tanımlamak için yeterli olmadığı ifade ediliyor.KEYNES’İN ASIL AMACIDetaylı okuma sonrası makale, temelinde Keynes’in kapitalizmi yıkmayı değil, reforme etmeyi amaçlayan bir düşünür olduğuna işaret ediyor.Keynes, klasik liberal iktisadın krizlere çözüm üretemediğini düşünüyordu.
Bu nedenle devlet müdahalesini savunan yeni bir ekonomik yaklaşım geliştirdi.Özellikle Büyük Buhran sonrasında geliştirdiği görüşlerde, özel yatırımların yetersiz kaldığı durumlarda devlet yatırımlarının devreye girmesi gerektiğini savundu.TARTIŞMA SÜRÜYORKurt, Keynes’in sosyalist olup olmadığı sorusunun hala akademik tartışmaların konusu olduğunu belirterek makalesini bitiriyor: Onu sosyalist olarak tanımlamak yerine, kapitalizmin krizlerini aşmaya çalışan reformist bir düşünür olarak değerlendirmenin daha isabetli göründüğünü belirtiyor.Odatv.com
