Avrupa’daki ilk göçmen: Ötzi

1 Mart 2026 tarihli Aydınlık Avrupa gazetesinde sayfa arkadaşımız Dr.

Berna Bridge, köşesinde Ötzi’yi yazmıştı.

Ben de Kasım 2024’te yayımlanan Avusturya’da 60 Yıl: Misafirlikten Ev Sahipliğine adlı kitabımda Ötzi’ye değinmiş, esprili bir giriş yaparak onu Anadolu’dan Avrupa’ya gelen ilk göçmen olarak değerlendirmiştim.

Kitabımın 9. sayfasından itibaren yer alan ilgili bölümü, Dr.

Bridge’in yazısına bir katkı olması dileğiyle burada paylaşıyorum: 2023 yılında Avusturya medyasında çıkan bir haber basını hayli meşgul etmişti.

Haberi keyifle okumuş, birkaç kopyasını alıp sevdiğim Avusturyalı meslektaşlarıma vermiştim.

Şaka yollu, “Bakın, esas siz Avusturya’ya sonradan geldiniz; biz burada sizden daha önceyiz” diyerek takılmıştım onlara.

Avusturya ekonomisine 40 yıllık hizmet plaketimi de alınca latifeyi biraz daha ileri taşıyıp, “Siz daha annenizin karnında yokken ben vergimi, sigorta primimi ödüyor, bu ülke ekonomisine katkı sunuyordum” demiştim.

Kahkahaları birlikte attık.

BUZULLARDAN ÇIKAN TARİH Şimdi biraz geriye, 1991 yılına dönelim.

O yıl, bugün Avusturya ile İtalya sınırını oluşturan Alpler’de, Ötztal bölgesinde eriyen buzulların arasından bir ceset çıktı.

Sıcak geçen yazın ardından ortaya çıkan bu beden, bilim dünyasını heyecanlandırdı.

Yapılan araştırmalar sonucunda omzunda bir ok yarası bulunduğu ve büyük ihtimalle ölümüne bu yaranın sebep olduğu açıklandı.

İlk dönem açıklamalarda yaklaşık 3200 yıl buzullar arasında kaldığı ifade edilmişti.

Ancak daha sonraki bilimsel tarihlendirmeler, Ötzi’nin MÖ 3300’lü yıllarda yaşadığını, yani yaklaşık 5300 yıl önce öldüğünü ortaya koydu.

Alplerin buzları onu adeta mumyalamış ve günümüze kadar taşımıştı.

Bulunduğu yerden hareketle kendisine “Ötzi” adı verildi.

Erkek olduğu belirlendi.

DNA analizleri yapıldı, yüz rekonstrüksiyonları hazırlandı, yaşam tarzı incelendi.

Bir dönem avcı denildi, sonra köylü, ardından çoban olduğu iddia edildi.

Hakkındaki araştırmalar hiç bitmedi.

Bugün İtalya’nın Bolzano kentindeki Güney Tirol Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen Ötzi, yalnızca bir arkeolojik buluntu değil, aynı zamanda kimlik tartışmalarının da konusu oldu.

Uzun süre onun Avusturyalıların mı, İtalyanların mı atası olduğu konuşuldu.

DNA GERÇEĞİ VE KİMLİK TARTIŞMASI 2023 yılı ortalarında Alman Max Planck Enstitüsü’nden antropolog Albert Zink’in başını çektiği yeni DNA araştırmaları basına yansıdı.

Bu çalışmalara göre daha önce bilinen bazı bilgiler doğru değildi.

Ötzi’nin koyu tenli, ciddi oranda kel, fazla kilolu ve çok da sağlıklı olmayan biri olduğu ortaya çıktı.

Yüksek kan şekeri değerlerine sahip olduğu, buna karşılık Alpler’de sürekli yürümesinin sağlığına olumlu katkıda bulunduğu belirtildi.

Ayrıca, bugün birçok Avrupalıda görülen çillere de sahip olmadığı açıklandı.

Ve asıl dikkat çekici kısım… Yapılan gen analizleri, Ötzi’nin ne İtalyan ne de Avusturyalı olduğunu gösterdi.

Dahası, genetik kökeninin büyük ölçüde Anadolu’ya dayandığı ifade edildi.

Yani bugünkü Türkiye topraklarından gelen bir topluluğun mensubu olduğu açıklandı.

İlginçtir ki, bu açıklamalar yapılırken müze yetkilileri ve bilim insanları itiraz etmedi.

Ancak söylem değişmişti: “Önemli olan Ötzi’nin senin benim gibi normal bir insan olmasıdır.” Avrupalı olduğu düşünülürken “atalarımızdan biri” olarak sahiplenilen Ötzi, Anadolu kökenli olabileceği ortaya çıkınca bir anda “hepimiz insanız” çerçevesine oturtulmuştu.

Bu söylem değişikliği dikkat çekiciydi.

GÖÇÜN 5300 YILLIK HİKÂYESİ Gazeteler haberi “Ötzi’nin ataları Anadolu’dan” başlıklarıyla verdi.

Yorumlarda, Avrupa’ya göçün binlerce yıl önce başladığı, Kafkasya ve Anadolu’dan göç dalgalarının yaşandığı hatırlatıldı.

Yani Avrupa’nın göçle tanışması yeni değildi; tarih boyunca süren bir hareketliliğin parçasıydı.

Bilim insanları, buzullar yeni sürprizler sunmadıkça, Anadolu’dan Avrupa’ya göç eden en eski insanlardan birinin Ötzi olduğunu ortaya koymuş oldu.

İsminin değiştirilmesi yönündeki esprili taleplere rağmen Ötzi, adını korudu.

Bugün artık soğuk buzullar arasında değil, Güney Tirol’de bir müzede ziyaretçilerini bekliyor.

Ötzi 5300 yıl önce Alpler’i aşmışken, 1960 ve 1970’li yıllarda imzalanan işgücü anlaşmalarıyla babalarımızın kuşağı Avusturya’ya geldi.

Ancak ekonomik sıkıntılar ve artan yerli işgücü arzı gerekçe gösterilerek yabancı işçilerin çalışma ve oturma izinleri sınırlandırıldı.

Bir kısmı geri gönderildi. 1984 yılına kadar kayıtlı yabancı işçi sayısı yaklaşık yüzde kırk azaldı.

TARİH GÖÇÜ DURDURMUYOR 12 Eylül 1980 darbesinden sonra ise Türkiye’den bu kez siyasi mülteciler Avusturya’ya sığındı.

Bir yandan sayı azaltılmaya çalışılırken, diğer yandan yeni gelenlerle denge sağlandı.

Tarih, göçü durdurmuyor; yalnızca biçimini değiştiriyor.

Ötzi buzullar arasından çıkıp kimliğini yeniden tartışmaya açtı.

Belki de bize hatırlattığı en önemli şey şu: Bu topraklarda “ilk gelen” diye bir kesinlik yok.

İnsanlık tarihi, göçlerin, karşılaşmaların ve yeniden tanımlanan aidiyetlerin tarihidir.

Ve bazen 5300 yıllık bir beden, bugünün tartışmalarına ayna tutar.