Haber Detayı
Atlantik'in dibindeki dev uçurum: 4 bin metrelik kanyonun sırrı çözüldü
Bilim dünyası, okyanusun derinliklerinde 500 kilometre boyunca uzanan "King’s Trough" yarığının gizemini aydınlattı. Sonar teknolojisi ve antik kaya örnekleri, yer kabuğunun altındaki devasa magmanın bu devasa su altı kanyonunu nasıl bir kağıt gibi yırttığını ortaya koyuyor.
Okyanusun derinliklerinde, insan gözünden uzak ama bir o kadar da heybetli bir yapı bilim dünyasını heyecanlandırıyor. "Atlantik’in Büyük Kanyonu" olarak adlandırılan ve 500 kilometre boyunca uzanan bu devasa su altı yarığı, on yıllardır süren gizeminden nihayet sıyrılıyor.Azor Takımadaları'nın yaklaşık 700 kilometre kuzeydoğusunda yer alan "King’s Trough" kompleksi, sadece bir çukur değil; yan yana dizilmiş sıradağları ve 4 bin metrelik ani derinlik farklarıyla dünyanın en uç uçurumlarından birini barındırıyor.
Karadaki kanyonların hikayesini anlamak bizim için daha kolay.
Örneğin meşhur Büyük Kanyon, Colorado Nehri'nin milyonlarca yıl boyunca kayaları aşındırmasıyla oluştu.
Ancak suyun binlerce metre altında işler çok daha farklı yürüyor.
Bilim insanları elli yıldır bu bölgenin nasıl ortaya çıktığını tartışıyordu fakat elimizde sadece birkaç kaya örneği ve sınırlı haritalar vardı. 2020 yılında GEOMAR araştırmacılarının öncülük ettiği ekip, sonar teknolojisiyle bölgenin detaylı röntgenini çekti ve okyanus tabanından yaşlı kaya örnekleri topladı.
Ortaya çıkan manzara, yer kabuğunun derinliklerindeki devasa güçlerin mücadelesini gösteriyor.Yer kabuğunun zayıf karnı ve magmanın gücüAraştırma sonuçları, bu devasa yapının neden tam da bu noktada oluştuğunu ilk kez net bir şekilde açıklıyor.
Yaklaşık 37 ile 24 milyon yıl öncesine gittiğimizde, Kuzey Atlantik'te tam bu bölgeden geçen bir levha sınırı olduğunu görüyoruz.
Levhalar birbirinden uzaklaştıkça yer kabuğu gerildi, inceldi ve sonunda çatlamaya başladı.
Ancak tek sebep bu gerilme değil.
Uzmanlara göre, yerin çok derinlerinden yukarı doğru tırmanan devasa bir sıcak kaya kütlesi, yani bir "manto sorgucu", bu bölgedeki kabuğu normalden daha kalın ve sıcak bir hale getirdi.Bu durum aslında ilginç bir tezat yaratıyor.
Normalde kalın olan bir yapının daha dayanıklı olması beklenirken, manto sorgucunun sağladığı aşırı ısı bölgeyi mekanik olarak zayıflattı.
Yer kabuğu ısındıkça daha kırılgan ve şekil değiştirmeye müsait bir hale geldi.
Bu zayıf nokta, levha hareketlerinin yarattığı baskıya dayanamadı ve ortaya devasa King’s Trough kanyonu çıktı.
Daha sonra levha sınırı güneye, bugünkü Azorlar’a doğru kayınca kanyonun büyümesi de durdu ve yapı bugünkü sessiz formuna kavuştu.Bu keşif sadece geçmişin tozlu sayfalarını aydınlatmakla kalmıyor, aynı zamanda geleceğe dair de ipuçları veriyor.
Araştırmacılar, bölgedeki benzer yapılar olan Terceira Yarığı gibi oluşumların da benzer bir evrim geçirebileceğini düşünüyor.
