Gübre fiyatları artıyor: Savaş gıda krizini tetikler mi?

Hürmüz Boğazı'nın kapanması, QatarEnergy'nin üre, polimer, metanol ve alüminyum gibi stratejik ürünlerin üretimini askıya alması ve bölgedeki üretim tesislerinin devre dışı kalması küresel gübre piyasasını da vurdu.

Sabah'tan Betül Alkakent'in haberine göre, üre fiyatı 575- 635 dolara çıktı.

Analistler, sevkiyatların aksaması halinde gübre fiyatlarının daha da artabileceği ve çiftçilerin ekim planlarını değiştirmek zorunda kalabileceği uyarısında bulundu.

ÜÇTE BİRİ BOĞAZDAN GEÇİYOR Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapatılması, birçok sentetik gübre ürününde temel bileşenler olan amonyak ve azotun taşınmasını etkiliyor.

Körfez, dünyanın en büyük gübre fabrikası sahalarından bazılarına ev sahipliği yapıyor.

Uzun süreli bir nakliye kapanmasının üretimi bozabileceği, maliyetleri artırabileceği belirtiliyor.

Rusya, Mısır ve Suudi Arabistan'dan sonra İran, en yaygın kullanılan azot gübresi olan dördüncü en büyük küresel üre ihracatçısı.

Büyük bir yerli üretime sahip olmasına rağmen gübre ihtiyacının önemli bir kısmını ithal eden ABD'de fiyatlar savaşın başlamasıyla yükseldi.

Analistlere göre, New Orleans ithalat merkezinde Cuma günü 516 dolar olan gübre fiyatı 683 dolara kadar çıktı.

Basra Körfezi'ndeki kapanmanın devam etmesi ve sevkiyatların bahar ekimine yetişememesi halinde fiyatların daha da artabileceği belirtiliyor. 80 DOLAR ARTIŞ OLDU Hindistan, üre ve fosfatlı gübrenin yüzde 40'ından fazlasını Ortadoğu'dan satın alıyor.

İthalatın etkilenmesinin yanı sıra Hindistan içindeki üretim de olumsuz etkilendi.

Analistler, küresel gübre piyasasının İran savaşından önce de Çin'in ihracat kısıtlamaları ve Avrupalı üreticilerin Rus gaz arzındaki kayıp nedeniyle üretim kesintileriyle sıkışık olduğunu vurguladı.

Üre fiyatlarının savaş öncesine göre ton başına yaklaşık 80 dolar arttığı kaydedildi.

Bu artış, Avrupa ve ABD'de çiftçilerin stoklarını yenilemesini gerektirirken maliyet baskısını da artırıyor.

GIDA ÜRETİMİ ETKİLENİR Mİ?

Dünya şu anda her yıl 180 milyon tondan fazla azotlu gübre üretiyor.

Azotlu gübrelerin üretim maliyetinin yaklaşık yüzde 70-80'i doğalgazdan geliyor.

Dolayısıyla gaz fiyatlarındaki artış daha yüksek gübre fiyatı anlamına geliyor.

Azot gübresi olmadan, buğday, mısır ve pirinç gibi temel mahsullerin verimi önemli ölçüde azalıyor.

Bu nedenle, gübre üretimindeki herhangi bir aksaklığın küresel gıda üretimini etkileyebileceği belirtiliyor.

ÜRETİM DÜŞER Mİ?

Uzmanlar, küresel gıda üretiminin kabaca yarısının sentetik azot ve mahsul verimi gübre olmadan düşeceğini belirtiyor.

Ekmek, makarna ve patates gibi ürünlerin fiyatlarının artacağını, hayvan yemlerinin daha maliyetli hale geleceğini söylüyor.

Türkiye'de gübre arzına ilişkin Sabah Gazetesi yazarı Dilek Güngör, köşe yazısında sektördeki son durumu ve Tarım Kredi Kooperatifleri'nin stok politikasını ele aldı.

TÜRKİYE'DE MAYISA KADAR DEPOLAR DOLU Dilek Güngör: dünyanın gözünün çevrildiği Ortadoğu'da yaşananlar enerji piyasaları kadar tarım sektörünü de yakından ilgilendiriyor.

Zira, Hürmüz Boğazı'nın kapanması, İran'da amonyak üretiminin durması, Katar'da üre üretiminin askıya alınması gübre piyasasını sarstı.

Peki Türkiye'de arz sıkıntısı var mı?

Türkiye'de ilkbahardaki ekim döneminde toplam 2 milyon tona yakın gübre kullanılıyor.

Sektörde pazar payı en yüksek gruplardan biri Tarım Kredi Kooperatifleri...

Pazarın yaklaşık yüzde 30'u Gübretaş'ta...

Diğer üretici ve ithalatçıların pazardaki payı yüzde 70'lerde...

Son günlerde üreticileri panikletmek için gübre konusunda bir algı çalışması var.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı da geçtiğimiz günlerde konuyu açıkladı.

Yumaklı, tarımsal üretimi etkileyecek herhangi bir gübre problemi olmayacağını belirtti.

Buna rağmen, belli çevreler Tarım Kredi Kooperatifi'nin satışı durdurduğunu, çiftçinin ilkbahar ekimi öncesinde ihtiyacı olan gübreye ulaşamadığını iddia etmeye başladı.

İşin aslı ne?

Tarım Kredi Kooperatifi'nin iştiraki olan Gübretaş, 2026'ya yüzde 25 stokla başlamıştı.

Şubatta da çiftçinin ilkbaharda ekimini rahat yapabilmesi için kampanyalar yapmıştı.

ABDİsrail- İran arasındaki savaş başlayıp tedarik zincirlerinde aksamalar meydana gelince kampanyayı askıya alıp, peşin satışları durdurdu.

Bunun sebebi, hem stokların etkin yönetimi hem de piyasada fiyatların dengede kalmasıydı.

Bu arada Çiftçi Kayıt Sistemi'ne kayıtlı, üç yıldır Tarım Kredi müşterisi olan çiftçiye kampanyalı fiyattan üre gübresi satılmaya devam edildi.

Hatta günlük 10 bin ton olan satış miktarı 20 bin tona çıktı.

Esasında bu hamlesiyle bir nevi savaş fırsatçılığının da önünü kesmiş oldu.

Çünkü, parası olan kampanyalı fiyattan daha ucuza alınan gübreyi alıp bayiye, bayi de çiftçiye üzerine kâr koyarak satıyordu.

Şu anda durum ne?

Tarım Kredi'de ortakların ve çiftçilerin gübre ihtiyacı zamanında karşılanıyor.

Hatta çiftçinin gübre sıkıntısı yaşamaması için Rusya ile 18 bin tonluk anlaşma yapılmak üzere...Velhasıl, çiftçinin gübre konusunda endişelenmesine gerek yok.

Tarım Kredi Kooperatifi yetkilileri, mayıs ayına kadar depolarda gübre olduğunu, ilkbahar üretiminin aksamasının söz konusu olmadığını söylüyor.

Tabii, burada şunun da altını çizmekte fayda var.

Gübre pazarının yüzde 70'ini elinde bulunduran sektörün diğer üreticileri ve ithalatçılarının da herhangi bir üretim sıkıntısı olmaması için daha aktif rol alması gerek.