Ali Hamaney'in ülkenin dini lideri olabilecek oğlu Mücteba kimdir?

İran'ın dini lideri Ali Hamaney'in ABD ve İsrail'in hava saldırılarında öldürülmesinin ardından, kayda değer güce sahip oğlu Mücteba'nın da ölüp ölmediği merak konusuydu.

Günlerce haber gelmedi.

Fakat 3 Mart'ta İran resmi medyası Mücteba'nın sağ olduğunu ve "ülkenin önemli meseleleri hakkında istişare ve inceleme" yaptığını bildirdi.

Bununla birlikte, hala kamuoyu önünde görünmedi.Reuters haber ajansının iki İranlı kaynağa dayandırarak bildirdiğine göre, Mücteba şu anda önde gelen aday olarak görülüyor.

Bu iddiaların teyit edilmesi zor.

Bu arada, dini lideri seçmekle görevli 88 din adamından oluşan Uzmanlar Meclisi'nin "sonuca yaklaştığı" söyleniyor.

Fakat Devrim Muhafızları ile bağlantılı yarı resmi Fars Haber Ajansı'na göre, duyurunun Ali Hamaney'in cenazesinden önce yapılması beklenmiyor.Babasının aksine, Mücteba pek öne çıkan bir isim olmadı.

Herhangi bir resmi görevde bulunmadı.

Kamuoyuna konuşmalar yapmadı, röportaj vermedi.

Sınırlı sayıda fotoğraf ve videosu yayınlandı.Ancak, babasına erişimi kontrol ederek etkili olduğuna dair uzun süredir devam eden söylentiler vardı.

Associated Press ajansına göre, 2000'lerin sonlarında WikiLeaks tarafından yayımlanan Amerikan diplomatik yazışmalarında Mücteba rejim içinde büyük ölçüde kabul gören "becerikli ve güçlü bir lider" diye tanımlanmış ve "cübbelerin ardındaki güç" yakıştırması yapılmıştı.

Ancak Mücteba Hamaney'in seçilmesi tartışmalı olabilir.

İslam Cumhuriyeti, monarşinin devrilmesinin ardından 1979'da kuruldu.

Cumhuriyetin ideolojisi, liderin kalıtsal yolla değil, dini konumu ve kanıtlanmış liderliğine bakılarak seçilmesi gerektiği ilkesine dayanıyor.Uzmanlar Meclisi'nin bir üyesi de iki yıl önce Hamaney'in oğlunun lider adaylığı fikrine karşı olduğunu söylemişti.

Ancak bu tür spekülasyonlar konusunda kamuoyu önünde hiç yorum yapmadı.

Peki, Mücteba Hamaney kim? 8 Eylül 1969'da kuzeydoğudaki Meşhed şehrinde doğan Mücteba, Ali Hamaney'in altı çocuğundan ikincisi.

Orta öğrenimini Tahran'daki dini Alevi Okulu'nda tamamladı.İran medyasına göre, Mücteba17 yaşında İran-Irak Savaşı sırasında birkaç kez kısa dönemlerle orduda görev yaptı.

Sekiz yıllık savaş, Tahran'ı Irak'ı destekleyen ABD ve Batı'ya karşı daha da şüpheci hale getirdi.1999'da Mücteba, dini eğitimine devam etmek için Şii teolojisinin önemli bir merkezi olarak kabul edilen Kum şehrine gitti.

Bu zamana dek hiç din adamı kıyafeti giymemiş olması dikkat çekiciydi.Mücteba'nın neden 30 yaşında dini eğitimine devam etme kararı aldığı belirsiz çünkü bu eğitim genelde çok daha küçük yaşlarda yapılıyor.

Mücteba orta düzeyde bir din adamı ve bu da liderliğe yükselişine engel olabilir.Son günlerde, İran'daki bazı medya kuruluşları ve iktidara yakın yetkililer, Mücteba Hamaney'den "Ayetullah" diye bahsetmeye başladılar.

Bu, üst düzey bir din adamı unvanı.

Bazı gözlemcilere göre bu değişim, dini konumunu yükseltme ve dini liderlik için güvenilir bir aday olarak sunma girişimi gibi görünüyor.Şii din adamları hiyerarşisinde, "Ayetullah" rütbesine sahip olmak ve ileri düzey dersler vermek, ilmi seviyenin ve bilginin göstergesi olarak kabul ediliyor.

Ayrıca, dini liderlik için ön koşullardan biri olarak görülüyor.Fakat bunun emsali de yok değil.

Ali Hamaney 1989'da ülkenin ikinci dini lideri olduktan sonra hızla "Ayetullahlığa" terfi ettirilmişti.Siyasete müdahale suçlamaları Mücteba'nın adı ilk olarak 2005 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde kamuoyunun dikkatini çekti.

Bu seçimler sertlik yanlısı Mahmud Ahmedinejad'ın zaferiyle sonuçlanmıştı.Reformist aday Mehdi Kerrubi, Hameney'e yazdığı açık mektupta, Mücteba'yı Devrim Muhafızları ve Besiç milisleri aracılığıyla oylamaya müdahale etmekle ve Ahmedinejad'ın kazanmasına yardımcı olmak için dini gruplara para dağıtmakla suçlamıştı.Mücteba dört yıl sonra da aynı suçlamayla karşı karşıya kaldı.

Ahmedinejad'ın yeniden seçilmesi, Yeşil Hareket olarak bilinen muhaliflerin ülke çapındaki kitlesel protestolarını tetikledi.

Bazı eylemciler, Mücteba'nın babasının halefi olması fikrine karşı sloganlar attılar.

Dönemin İçişleri Bakan Yardımcısı Mustafa Tajzade, sonucu "seçim darbesi" olarak nitelendirdi.

Yedi yıl hapis yattı ve aldığı cezayı "Doğrudan Mücteba Hamaney'in isteği" olarak tanımladı.2009 seçimlerinden sonra iki reformcu aday, Mir-Hüseyin Musavi ve Mehdi Kerubi ev hapsine alındı.

İranlı kaynakların BBC News Farsça'ya verdiği bilgiye göre Mücteba Şubat 2012'de Musavi ile görüştü ve protestolarından vazgeçmesi için ikna etmeye çalıştı.

Birçok kişi, halefi olursa Mücteba'nın babasının sert politikalarını sürdüreceğini düşünüyor.

Bazıları da ABD ve İsrail'in saldırılarında babasını, annesini ve eşini kaybeden Mücteba'nın Batı'nın baskısına boyun eğmesinin muhtemel olmadığını düşünüyor.

Ancak İslam Cumhuriyeti'nin hayatta kalmasını sağlayacak ve ülkeyi siyasi ve ekonomik yıkımdan kurtaracak doğru kişi olduğuna kamuoyunu ikna etmek gibi zorlu bir görevle karşı karşıya kalacak.Liderlik özellikleri büyük ölçüde sınanmamış durumda ve cumhuriyetin babadan oğula bir sisteme dönüştüğü algısı, halkın hoşnutsuzluğunu daha da derinleştirebilir.Mücteba seçilmesi halinde hedef haline de gelecek.

İsrail Savunma Bakanı, dini liderin halefinin "kesinlikle ortadan kaldırılacak bir hedef" olacağını söylemişti.