Haber Detayı
Koli bandını açarken aslında ses duvarını aştığınızı biliyor muydunuz?
Her gün kullandığımız sıradan bir bandın çıkardığı tiz sesin arkasında süpersonik bir fizik gerçeği yatıyor. Bilim insanları, bant açılırken oluşan mikro çatlakların ses hızını geçtiğini ve minik şok dalgaları yarattığını keşfetti.
Bilim dünyası evrenin derinliklerindeki karanlık maddeyi ya da atom altı parçacıkların gizemini çözmek için devasa bütçeler harcarken, çekmecede duran sıradan bir rulo bant bile halen şaşırtıcı sırlar saklıyor.
Bir koli bandını hızla açtığınızda duyduğunuz o kulak tırmalayan tiz ses ve karanlıkta fark edilebilen mavi parıltı, aslında göründüğünden çok daha karmaşık fiziksel süreçlerin bir sonucu.
Hatta bu basit işlem sırasında, çıplak gözle görmemiz imkansız olsa da, banttan X-ışınları bile yayılıyor.Mavi ışık meselesi, bu iki gizem arasında kulağa daha tuhaf gelse de bilim insanları bu durumu bir süredir "tribolüminesans" kavramıyla açıklıyor.
Bu terim, bir maddenin mekanik bir kuvvetin etkisiyle kendiliğinden ışık yayması anlamına geliyor.
Tıpkı sert bir şekere çekiçle vurduğunuzda minik şimşeklerin çakması gibi, bandı yüzeyden ayırdığınızda da benzer bir enerji açığa çıkıyor.Bandın yapışkan yüzeyi rulodan ayrılırken, iki yüzey arasında hızlı bir yük dengesizliği oluşuyor.
Yüzeyler birbirinden uzaklaştıkça voltaj yükseliyor ve sonunda bir elektrik boşalması gerçekleşiyor.
Bu boşalma da çevredeki gaz moleküllerini uyararak o meşhur mavi ışığın yanmasına yol açıyor.
Yapılan deneylerde, bu işlemin neon gazı dolu bir ortamda yapılması halinde ışığın renginin maviden kırmızıya döndüğü görüldü.
Bu durum, ışığın kaynağının tamamen ortamdaki gazın uyarılmasıyla ilgili olduğunu kanıtlıyor.Sesten hızlı çatlaklar: Bant neden "çığlık atıyor?"Bantların kendine has "çığlıkları" da tamamen bilimsel bir temele sahip.
Çoğu zaman pürüzsüz bir hareketle bandı açtığımızı varsaysak da mikroskobik düzeyde işler pek de öyle değil.
Fizikçiler, yüksek hızlı kameralar ve hassas mikrofonlar kullanarak bandın açılma anını saniye saniye kaydettiğinde ilginç bir gerçekle karşılaştı.
Elde edilen bulgular, bandın açılma sırasında aslında "yapışma-kayma" adı verilen kesikli bir hareket yaptığını gösteriyor.
Biz fark etmesek de bant, yüzeyden ayrılırken milisaniyelik küçük sıçramalar yapıyor.İşte o rahatsız edici sesin kaynağı, tam da bu sıçramalar sırasında oluşan mikro çatlaklardan geliyor.
Bandın yapışkan tabakasında, açılma yönüne dik şekilde binlerce minik çatlak meydana geliyor.
Araştırma ekibinin asıl şaşırtıcı keşfi ise bu çatlakların hızıyla ilgili oldu.
Bu mikro çatlaklar o kadar hızlı ilerliyor ki havada ses hızını aşarak süpersonik bir hıza ulaşıyor.Bandın yüzeyden bu kadar hızlı kopması, yüzeyle bant arasında kısa süreli bir vakum alanı yaratıyor.
Hava, bu boşluğu doldurmak için içeri hücum etmeye çalışsa da çatlak o kadar hızlı hareket ediyor ki hava buna yetişemiyor.
Sonunda bu boşluk bandın kenarına ulaşıp dışarıdaki durgun havayla çarpıştığında, arka arkaya gelen zayıf şok dalgaları bizim duyduğumuz o tiz sese dönüşüyor.Yani sıradan bir paketleme işlemi yaparken, aslında farkında olmadan defalarca ses duvarını aşıyoruz.
